Αυτό που ξεκίνησε ως μια εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ για τον περιορισμό των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν και την αποδυνάμωση των παγκόσμιων τρομοκρατικών του δικτύων, έχει μετατραπεί σε μια διαμάχη για τον έλεγχο μιας από τις σημαντικότερες εμπορικές οδούς του κόσμου. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει γίνει μια μάχη για τα Στενά του Ορμούζ, ένα παγκόσμιο σημείο συμφόρησης για το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, τα λιπάσματα και άλλα εμπορεύματα.
Εάν η σύγκρουση αφήσει τα Στενά του Ορμούζ υπό τον μόνιμο έλεγχο του Ιράν – ή των Ηνωμένων Πολιτειών – θα μπορούσε να σημάνει την αρχή του τέλους για την ελεύθερη διέλευση στις ανοιχτές θάλασσες, μια έννοια που υποστηρίζει το παγκόσμιο εμπόριο για αιώνες.
«Αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο και να κάνει το διεθνές θαλάσσιο εμπόριο πολύ πιο ακριβό, ένα κόστος που τελικά θα μετακυλιστεί στους τελικούς καταναλωτές», δήλωσε στο CNN ο Έρικ Γκρουντ, ανώτερος αναλυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad Energy.
Πλοία στα Στενά του Ορμούζ όπως φαίνονται από το Khasab, Κυβερνείο Musandam, Ομάν, 24 Ιουνίου 2025. EPA/ALI HAIDER
Το νέο ενεργειακό όπλο του Ιράν
Μετά την έναρξη των επιθέσεων με επικεφαλής τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, το Ιράν δήλωσε σχεδόν αμέσως ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι κλειστά, δημιουργώντας το μεγαλύτερο σοκ στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία.
Έχοντας αποκτήσει έναν νέο μοχλό πίεσης επί της παγκόσμιας οικονομίας, η Τεχεράνη παλεύει σκληρά για να τον διατηρήσει.
Τα πλοία που επιθυμούν να διέλθουν από τα στενά πρέπει είτε να συντονιστούν με τη νεοσύστατη Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν, κάτι που μπορεί να συνεπάγεται βαριές πληρωμές, είτε να διακινδυνεύσουν να δεχτούν πυρά από τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις, το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης.
Ενώ τα τέλη ανεστάλησαν προσωρινά όταν το Ιράν υπέγραψε μνημόνιο συναντίληψης 60 ημερών με τις Ηνωμένες Πολιτείες στις 18 Ιουνίου, ο έλεγχος του Ιράν στις διελεύσεις μέσω της Αρχής δεν έχει σταματήσει.
Ακριβώς το αντίθετο. Το Ιράν έχει εκμεταλλευτεί μια συγκεκριμένη ρήτρα του μνημονίου, που καλεί την Τεχεράνη να «λάβει μέτρα… για την ασφαλή διέλευση εμπορικών σκαφών», για να νομιμοποιήσει και να εδραιώσει τον έλεγχό του στα στενά. Το Ιράν ισχυρίστηκε την Τρίτη ότι περισσότερα από 200 μη ιρανικά πλοία συντονίστηκαν με την Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου τις τρεις εβδομάδες μετά την υπογραφή του μνημονίου.
Η κυβέρνηση Τραμπ, εν τω μεταξύ, πίστευε ότι η ρήτρα σήμαινε ότι τα πλοία θα ήταν ελεύθερα να διέρχονται από τα στενά χωρίς περιορισμούς κατά τη διάρκεια της 60ήμερης περιόδου. Οι διελεύσεις σίγουρα αυξήθηκαν, με περίπου 70 πλοία την ημέρα να περνούν από τα στενά στο αποκορύφωμα μετά το μνημόνιο, περίπου ο μισός αριθμός από αυτόν που περνούσε μια συνηθισμένη ημέρα πριν από τον πόλεμο.
Αλλά η επανάληψη των εντάσεων στα στενά έχει μειώσει αυτές τις διελεύσεις σε ένα ελάχιστο – λίγο περισσότερες από δώδεκα την Κυριακή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ ακολούθησε για λίγο το παράδειγμα του Ιράν, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρεώνουν στα εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ ένα τέλος 20% για τις αμερικανικές προσπάθειες προστασίας της υδάτινης οδού – μια απειλή που εγκατέλειψε λιγότερο από 24 ώρες αφότου την ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αυτό θα ανερχόταν σε περίπου 27 εκατομμύρια δολάρια ανά ταξίδι για ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο πετρελαίου, σύμφωνα με τη ναυτιλιακή ένωση BIMCO.
Παρά τον παραλογισμό της τιμής, η απειλή του Τραμπ νομιμοποίησε τις ενέργειες του Ιράν – μια ειρωνεία που το καθεστώς έσπευσε να επισημάνει, σαρκαστικά, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το Ιράν, από την πλευρά του, δήλωσε ότι το τέλος του Τραμπ είναι πολύ υψηλό. «Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό», έγραψε στο X τη Δευτέρα ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί. «Εμείς θα είμαστε δίκαιοι».
Το πρόβλημα με τα διόδια
Εάν τα διόδια στα Στενά του Ορμούζ γίνουν ο κανόνας, το ναυτιλιακό κόστος θα μπορούσε να αυξηθεί, σημείωσε ο Ρομπ Τούμελ, ανώτερος διαχειριστής χαρτοφυλακίου στην Tortoise Capital.
Το έξοδο αποτελεί ανησυχία – αλλά όχι την κύρια. Το Ιράν φέρεται να χρέωνε στα δεξαμενόπλοια πετρελαίου 1 έως 2 δολάρια ανά βαρέλι επί του πλοίου, αποκομίζοντας περίπου 2 εκατομμύρια δολάρια ανά Πολύ Μεγάλο Μεταφορέα Αργού (VLCC).
Ωστόσο, ακόμη κι αν οι ναυτιλιακές εταιρείες ήταν πρόθυμες να πληρώσουν, οι ασφαλιστές θα αρνούνταν να καλύψουν πλοία που πραγματοποιούν πληρωμές σε κυρωμένες οντότητες, που περιλαμβάνουν αρκετούς βασικούς ιρανικούς θεσμούς.
«Ξεχάστε τα νομικά επιχειρήματα, οι ασφαλιστές θα το λύσουν αυτό πρώτοι», δήλωσε ο Νάιτζελ Γκριν, διευθύνων σύμβουλος του κολοσσού χρηματοοικονομικών συμβουλών deVere Group. «Αν εμπλέξετε διόδια με κίνδυνο κυρώσεων, οι αντασφαλιστές θα μπορούσαν απλώς να σταματήσουν να παρέχουν κάλυψη».
Ακόμη κι αν ένα τρίτο μέρος όπως το Ομάν εισέπραττε τα τέλη, τα διόδια πιθανότατα θα παραβίαζαν τις διεθνείς ναυτιλιακές συμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), επιτρέποντας στους ασφαλιστές να απορρίπτουν τα ταξίδια ή να τερματίζουν την κάλυψη.
Υπάρχει επίσης μια ευρύτερη ανησυχία: ότι η εμπορευματοποίηση των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο για άλλα παγκόσμια σημεία συμφόρησης, ενθαρρύνοντας χώρες από την Ινδονησία και τη Σιγκαπούρη μέχρι την Κίνα και το Ηνωμένο Βασίλειο, να εργαλειοποιήσουν τη γεωγραφία τους.
Σε 10 μεγάλα παγκόσμια σημεία συμφόρησης, συμπεριλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ, του Γιβραλτάρ, της Ταϊβάν, του Ντόβερ και της Μαλάκα, τα πιθανά ετήσια έσοδα από διελεύσεις θα ξεπερνούσαν τα 136 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, αντιπροσωπεύοντας μια τεράστια «ανεκμετάλλευτη» ευκαιρία κυριαρχικών εσόδων, σύμφωνα με εκτίμηση των ανώτερων αναλυτών της Rystad Energy, Μισέλ Μπρουχάρ και Εμανουέλ Μπελοστρίνο.
«Ένας κόσμος με εμπορευματοποιημένα σημεία συμφόρησης είναι πιθανό να είναι πιο πληθωριστικός, πιο κατακερματισμένος και πιο στρατιωτικοποιημένος», δήλωσαν.
Πηγή: CNN
