Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στον τρόπο με τον οποίο μεταδίδεται ο γυναικείος αθλητισμός ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU). Σε συνεργασία με τη European Athletics παρουσίασε το «Raising the Bar», έναν αναλυτικό οδηγό 23 σελίδων που απευθύνεται σε σκηνοθέτες, εικονολήπτες, χειριστές επαναλήψεων και συνολικά στις τηλεοπτικές παραγωγές που καλύπτουν αγώνες στίβου.
Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να σταματήσει η χρήση τηλεοπτικών πλάνων που μετατρέπουν την εικόνα των αθλητριών σε αντικείμενο σεξουαλικοποίησης και να μεταφερθεί το ενδιαφέρον αποκλειστικά στην τεχνική, στην αγωνιστική προσπάθεια και στις επιδόσεις.
Η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η EBU εκπροσωπεί 113 οργανισμούς-μέλη σε 56 χώρες, γεγονός που σημαίνει ότι οι οδηγίες της έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν τις τηλεοπτικές μεταδόσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη αλλά και πολύ πέρα από αυτήν.
Στο εγχείρημα συμμετείχαν ενεργά οι Ολυμπιονίκες Χόλι Μπράντσο, Ιβάνα Σπάνοβιτς και Μπλάνκα Βλάσιτς, ενώ η European Athletics υιοθέτησε επίσημα τις κατευθυντήριες οδηγίες.
Τι αλλάζει στις τηλεοπτικές λήψεις
Ο οδηγός δεν περιορίζεται σε γενικές συστάσεις. Αντίθετα, παρουσιάζει αναλυτικά, αγώνισμα προς αγώνισμα, ποιες γωνίες λήψης θεωρούνται σωστές και ποιες πρέπει να αποφεύγονται.
Οι αλλαγές αφορούν κυρίως το άλμα επί κοντώ, το άλμα εις ύψος, τα οριζόντια άλματα και τα δρομικά αγωνίσματα.
Η EBU χαρακτηρίζει ως προβληματικά τα πολύ χαμηλά πλάνα πίσω ή κάτω από τις αθλήτριες, τα παρατεταμένα κοντινά σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, τις υπερβολικά σφιχτές λήψεις κατά την προσγείωση ή κατά την έξοδο από το σκάμμα και τις επαναλήψεις σε αργή κίνηση όταν αυτές δεν εξυπηρετούν τεχνική ανάλυση ή την εξέλιξη της μετάδοσης.
Αντίθετα, προτείνονται ευρύτερες πλευρικές λήψεις που αναδεικνύουν ολόκληρη την κίνηση, την τεχνική εκτέλεση, τη φόρα, την απογείωση και την ολοκλήρωση της προσπάθειας. Παράλληλα, ενθαρρύνεται η χρήση εναέριων πλάνων και γραφικών που εξηγούν τη βιομηχανική και την τεχνική των αγωνισμάτων. Το μήνυμα της EBU είναι ότι οι καλύτερες τηλεοπτικές εικόνες είναι εκείνες που βοηθούν τον τηλεθεατή να κατανοήσει την αθλητική προσπάθεια και όχι εκείνες που προκαλούν εντυπώσεις χωρίς ουσιαστική δημοσιογραφική ή αγωνιστική αξία.
Γιατί κρίθηκε απαραίτητη η παρέμβαση
Στον πρόλογο της έκδοσης, ο εκτελεστικός διευθυντής του EBU Sport, Γκλεν Κίλεϊν, επισημαίνει ότι η σεξουαλικοποίηση των αθλητριών μέσω της επιλογής πλάνων εξακολουθεί να αποτελεί υπαρκτό πρόβλημα στις αθλητικές μεταδόσεις.
Σύμφωνα με το έγγραφο, πολλές αθλήτριες φτάνουν πλέον σε μεγάλες διοργανώσεις περισσότερο ανήσυχες για το πού έχουν τοποθετηθεί οι κάμερες παρά αποκλειστικά για τον αγώνα τους, γνωρίζοντας ότι ορισμένα αποσπάσματα μπορούν εύκολα να απομονωθούν και να κυκλοφορήσουν εκτός πλαισίου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Χόλι Μπράντσο αναφέρει ότι τόσο η ίδια όσο και συναθλήτριές της έχουν δεχθεί διαδικτυακή παρενόχληση μετά από επαναλήψεις σε αργή κίνηση που χρησιμοποιήθηκαν με ακατάλληλο τρόπο. Από την πλευρά της, η Ιβάνα Σπάνοβιτς τονίζει ότι συγκεκριμένες γωνίες λήψης προκαλούν δυσφορία, αποσπούν τη συγκέντρωση κατά τη διάρκεια του αγώνα, μπορούν να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία των αθλητριών και σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργούν ακόμη και κινδύνους κατά την προθέρμανση, όταν οι κάμερες τοποθετούνται σε ακατάλληλα σημεία.
Η αργή κίνηση στο μικροσκόπιο
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη χρήση των επαναλήψεων σε αργή κίνηση, καθώς πρόκειται για βασικό εργαλείο κάθε σύγχρονης τηλεοπτικής παραγωγής. Η EBU δεν ζητά τον περιορισμό της τεχνολογίας, αλλά διαφορετική αξιοποίησή της. Οι σκηνοθέτες και οι χειριστές επαναλήψεων καλούνται να εξετάζουν προσεκτικά κάθε slow motion πριν μεταδοθεί και να επιλέγουν λήψεις που αναδεικνύουν την τεχνική του αγωνίσματος αντί για εικόνες χωρίς αγωνιστική χρησιμότητα.
Σύμφωνα με τις οδηγίες, ειδικά στο άλμα επί κοντώ, το ενδιαφέρον πρέπει να εστιάζει στη φόρα, στην απογείωση και στην τεχνική εκτέλεση, στοιχεία που προσφέρουν πραγματική ανάλυση στον τηλεθεατή και στους σχολιαστές.
Η φιλοσοφία της EBU είναι ότι όσο εξελίσσεται η τεχνολογία των τηλεοπτικών παραγωγών και αυξάνονται οι δυνατότητες λήψης εικόνας υψηλής ανάλυσης και πολύ αργής κίνησης, τόσο μεγαλώνει και η ευθύνη των παραγωγών για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν αυτές τις δυνατότητες.
Δεν είναι απαγόρευση, αλλά αλλαγή φιλοσοφίας
Η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση διευκρινίζει ότι το «Raising the Bar» δεν αποτελεί δεσμευτικό κανονισμό αλλά έναν οδηγό καλών πρακτικών που μπορεί να εφαρμοστεί τόσο από μεγάλες διεθνείς παραγωγές όσο και από μικρότερες εθνικές μεταδόσεις με περιορισμένο αριθμό καμερών. Η βασική φιλοσοφία του εγχειριδίου είναι ότι η τηλεοπτική κάλυψη μπορεί να παραμείνει εντυπωσιακή, σύγχρονη και υψηλού επιπέδου χωρίς να καταφεύγει σε εικόνες που απομακρύνουν το ενδιαφέρον από τον αθλητισμό.
Η στήριξη της European Athletics δίνει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στην πρωτοβουλία. Ο πρόεδρός της, Ντομπρομίρ Καραμαρίνοφ, χαρακτήρισε τις νέες οδηγίες καθοριστικό βήμα για την εξάλειψη επιβλαβών απεικονίσεων των γυναικών στον στίβο, υπογραμμίζοντας ότι η ποιότητα της αφήγησης και της τηλεοπτικής παραγωγής όχι μόνο δεν επηρεάζεται αλλά μπορεί να αναβαθμιστεί μέσα από μια διαφορετική προσέγγιση.
