«Όταν ήμουν μικρός ο μπαμπάς μου με πήγε να δω τη βροχή μετεωριτών, τις Περσίδες. Μου γνώρισε τον ουρανό ως ένα μέρος ανείπωτων θαυμάτων. Επειδή ήταν τόσο όμορφη εμπειρία για μένα οι ουρανοί υποσχέθηκαν ότι αν γινόταν ποτέ μια πρώτη συνάντηση του πολιτισμού μας με κάποιον εξωγήινο πολιτισμό θα ήταν κάτι καλοκάγαθο και επικοδομητικό, μια συζήτηση». Αυτά τα λόγια του Στίβεν Σπίλμπεργκ, που ακούγονται στο ντοκιμαντέρ «Spielberg» (2017, HBO) εξηγούν την προσήλωση του σκηνοθέτη στη θεματική της επιστημονικής φαντασίας και στο ερώτημα εάν υπάρχει ή όχι ζωή έξω από εμάς που κάνει να χτυπά την καρδιά τεσσάρων μέχρι τώρα ταινιών του, ξεκινώντας από την μικρού μήκους «Firelight» (1964)- το ερασιτεχνικό ντεμπούτο του σε ηλικία 17 ετών- συνεχίζοντας με το «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου» (1977), τον «Ε.Τ. ο Εξωγήινος» (1982) και την ταινία «Ο Πόλεμος των Κόσμων» (2005).
Όλες, από την πρώτη μέχρι και την τελευταία, τις διατρέχει επίσης η πεποίθηση ότι «ο εξωγήινος πολιτισμός θα ήταν κάτι καλοκάγαθο και εποικοδομητικό». Κι αν υπάρχει μια σκηνή που επιβεβαιώνει αυτή τη φράση του δεν είναι άλλη από την τελευταία του E.T. όπου ο πιο αγαπησιάρης εξωγήινος που είδαμε ποτέ στο σινεμά την ώρα που ετοιμάζεται να επιβιβαστεί στο διαστημόπλοιο και να επιστρέψει στον δικό του πλανήτη καλεί το αγοράκι να πάει μαζί του- η απόλυτη, και βαθιά συγκινητική, σύνδεση του ανθρώπινου είδους με τους εξωγήινους.
Πάμε στη νέα ταινία του Στίβεν Σπίλμπεργκ «Ημέρα Αποκάλυψης» (Disclosure Day), την πέμπτη προσθήκη σε αυτή τη θεματική. Ο Ντάνιελ Κέλνερ (Τζος ο Κόνορ), ειδικός στην κυβερνοασφάλεια, εργάζεται στην εταιρεία Wandex,, η οποία συλλέγει οποιαδήποτε πληροφορία αφορά εξωγήινη ζωή (ακόμα και του στρατού των ΗΠΑ) και την κρατά επτασφράγιστο μυστικό για να μην διαταράξει την ηρεμία της ανθρωπότητας. Μέχρι που μια μέρα βουτάει μια τσάντα, ρίχνει μέσα σκληρούς δίσκους με υλικό 79(!) χρόνων και μαζί με μερικούς ακόμα ιδεολόγους και τολμηρούς συνεργάτες, με συντονιστή τον Χιούγκο (Κόλμαν Ντομίνγκο), αποφασίζει ότι ήρθε η ώρα η «αλήθεια» να επιστρέψει εκεί που ανήκει: στους 8 δισεκατομμύρια ανθρώπους που κατοικούν σε αυτόν τον πλανήτη. Μαζί του έχει και την φίλη του, Τζέιν (Ιβ Χιούσον), πρώην καλόγρια, η οποία καθώς αρχίζει να καταλαβαίνει τι γίνεται, βλέπει την πίστη της τόσο στον θεό, όσο και στον άνθρωπο να δοκιμάζεται.
Παράλληλα, παρακολουθούμε την Μάργκαρετ Φερτσάιλντ (σε μια σαρωτική ερμηνεία η Έμιλι Μπλάντ, η οποία μαγνητίζει το βλέμμα κάθε φορά που εμφανίζεται στην οθόνη), μετεωρολόγο σε τοπικό κανάλι του Κάνσας, η οποία την ώρα που λέει τον καιρό αρχίζει να μιλάει σε μια ακατάληπτη γλώσσα, και παράλληλα αποκτά μια τηλεπαθητική ικανότητα να διαβάζει τις λύπες των ανθρώπων κοιτώντας τους απλά στα μάτια, και να τους δίνει συμβουλές. Οι δυο τους συνδέονται με μια ιδιαίτερη ανάμνηση της παιδικής τους ηλικίας που τους οδηγεί στο παραμύθι του Χάνσελ και της Γκρέτελ (ας μην κάνουμε σπόιλερ) και ενώνουν τις δυνάμεις τους για να φτάσει η αλήθεια στον άνθρωπο-πώς αλλιώς-μέσα από μια live δημοσιοποίηση των στοιχείων σε δελτίο ειδήσεων. Στο κατόπι τους φυσικά τρέχει μια ολόκληρη εταιρεία, με επικεφαλής τον Νόα -Κόλιν Φερθ. Πραγματικά δε θυμάμαι να έχω δει χειρότερη ερμηνεία αυτού του καταπληκτικού ηθοποιού, που εδώ την περισσότερη ώρα σφίγγει το σαγόνι του και γουρλώνει τα μάτια.
Οι χαρακτήρες των ΈΜιλι Μπλαντ και Τζος Ο’ Κόνορ συνδέονται με μια ιδιαίτερη ανάμνηση της παιδικής τους ηλικίας που τους οδηγεί στο παραμύθι του Χάνσελ και της Γκρέτελ
Η ταινία διαθέτει μπόλικο κυνηγητό και καταδιώξεις, με πράκτορες σε μαύρα αυτοκίνητα να τρέχουν μανιασμένα πίσω από τον Ντάνιελ και την Μάργκαρετ. Το πρώτο μέρος φλερτάρει έντονα με το είδος της περιπέτειας προτού αρχίσουν να λύνονται οι απορίες για το μεταφυσικό σκέλος της ταινίας. Είναι η αλήθεια ότι οι απαντήσεις έρχονται κυρίως προς το τέλος, αλλά αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό. Οι σκηνές καταιγιστικής δράσης και το σασπένς που ο μάστορας Σπίλμπεργκ τα παίζει στα δάχτυλα, επιβεβαιώνουν για πολλοστή φορά τη σκηνοθετική του δεξιοτεχνία και την αφηγηματική του δεινότητα.
Η ταινία όμως, στέκεται πάνω σε αδύναμους πυλώνες, δηλαδή σε ένα όχι τόσο στιβαρό σενάριο (του σταθερού συνεργάτη του Ντέιβιντ Κεπ), που γίνεται διδακτικό με μια απλοΐκότητα στην οποία δεν μας έχει συνηθίσει ο Σπίλμπεργκ. Ίσως επειδή από αυτή την ταινία λείπει η αίσθηση του θαύματος που ήταν τόσο έντονη στις «Στενές επαφές τρίτου τύπου» και στον «Ε.Τ.» όπου η εξωγήινη ζωή αντιμετωπιζόταν σαν ένα μεγάλο θαύμα του σύμπαντος, ένα μυστήριο, χωρίς θεολογική φόρτιση, στο οποίο υποκλινόμαστε με δέος. Η ιδέα του μοιράσματος του σύμπαντος και με άλλα πλάσματα, που να είναι και φιλικά, ήταν μάλλον τελικά και μια ενδόμυχη προσωπική ευχή του ίδιου του Σπίλμπεργκ απ’ όταν ήταν παιδί. Σε κάθε περίπτωση, σε όλη του την καριέρα, κατάφερνε να μετατρέπει ιδέες που ξεκινούσαν ως μικρές προσωπικές ιστορίες σε μεγάλες κινηματογραφικές εμπειρίες, σε μπλοκμπάστερ που κάθε φορά ανανέωναν τους όρους της κινηματογραφικής αφήγησης
Δε θυμάμαι να έχω ξαναδεί κακή ερμηνεία από τον Κόλιν Φερθ
Στην «Ημέρα Αποκάλυψης» όμως, για τον Σπίλμπεργκ η ύπαρξη εξωγήινης ζωής δεν τίθεται ως ερώτημα, θεωρείται με έναν τρόπο δεδομένη. Δε χάνει χρόνο να «συζητήσει» το διακύβευμα του αν υπάρχει ή όχι ζωή πέρα από εμάς. Αυτό που τον «καίει» μοιάζει να είναι το «ευαίσθητο δεδομένο» αυτής της πληροφορίας. Επιχειρεί να ανοίξει τη συζήτηση γύρω από το κάτα πόσον οι άνθρωποι είμαστε έτοιμοι να το αποδεχτούμε, πώς θα αντιδρούσαμε, ποια θα ήταν η συμπεριφορά μας απέναντι σε άλλα πλάσματα που θα προσγειώνονταν στην πόρτα (της Γης) από άλλον ή άλλους πλανήτες. Καθόλου τυχαία δε βάζει ο Σπίλμπεργκ τον ήρωα του Ντάνιελ να ενημερώνει την ανθρωπότητα ότι υπάρχουν βίντεο όπου οι άνθρωποι της εταιρείας βασανίζουν και κακοποιούν τα εξωγήινα πλάσματα- ποιες οι υπαρξιακές αγωνίες και συνέπειες στον ψυχισμό μας, πώς θα κλονιστεί η θρησκευτική μας πίστη, κι αν τελικά αυτή η γνώση είναι, όπως ακούγεται στην ταινία, «ένας ιός που η ανθρωπότητα δε θα αντέξει και θα φέρει πανικό και χάος». Το κεφάλαιο της θρησκείας ανοίγει μέσα από τον χαρακτήρα της Τζέιν, της φίλης του Ντάνιελ, η οποία έχει υπάρξει καλόγρια. Όταν αυτός της λέει ότι κρατάει τα στοιχεία για την ύπαρξη εξωγήινων, αυτή καταφεύγει στην ηγούμενη του τάγματος στο οποίο ανήκε, μια σοφή γυναίκα η οποία της διευκρινίζει ότι στη Γένεση διαβάζουμε ότι ο άνθρωπος είναι το υπέρτατου ον στη Γη κι όχι σε όλο το σύμπαν και η οποία αγκαλιάζει με αγαλλίαση την πληροφορία ύπαρξης κι άλλης ζωής, σαν την απόλυτη επιβεβαίωση της παντοδυναμίας του θεού. Το θεολογικό δίλημμα δεν υφίσταται πλέον.
Η «Ημέρα αποκάλυψης» φαίνεται να είναι χτισμένη πάνω σε δύο αξιακούς κορμούς, από τη μία η επαφή με τα άλλα πλάσματα, και από την άλλη η χαμένη επαφή μεταξύ των ανθρώπων. Η υποχώρηση του αισθήματος της ενσυναίσθησης αντιμετωπίζεται στην ταινία σχεδόν σαν μπλοκάρισμα της εξελικτικής διαδικασίας, σχεδόν σαν να αλλάζει ο κυτταρικός κώδικας του ανθρώπινου είδους, που μας οδηγεί ολοταχώς προς την εξαφάνιση. Ο Σπίλμπεργκ μας λέει με απλά λόγια ότι φοβόμαστε το ξένο, αλλά τελικά ως ανθρώπινο είδος έχουμε καταλήξει να ζούμε σαν άγνωστοι μεταξύ αγνώστων.
Η «Ημέρα Αποκάλυψης» δεν έχει τη μεγαλειώδη έμπνευση του Σπίλμπεργκ, που τον καθιέρωσε ως έναν από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες, και σίγουρα τον πιο εμπορικό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χαρίζει μεγάλες στιγμές (η σεκάνς με τα ζώα είναι ανατριχιαστικά όμορφη). Δεν έχει τον ρομαντισμό που είδαμε στις «Στενές επαφές τρίτου τύπου» όπου οι εξωγήινοι επικοινωνούσαν με μουσική και ήχους-κάτι οριακό ποιητικό, άλλωστε ήταν ο εξπρεσιονισμός της «Οδύσσσειας» του Κιούμπρικ που τον είχε επηρεάσει. Δεν έχει αυτή τη φορά ούτε την αθωότητα του «Ε.Τ.». Το αδύναμο σενάριο της νέας αυτής ταινίας δημιουργεί μια αίσθηση κόπωσης που έρχεται νωρίς, περίπου στη μέση, αλλά με έναν (μαγικό;) τρόπο υποχωρεί καθώς η ιστορία φτάνει σε μια συγκινητική κορύφωση στο τέλος, σαν να ανοίγει μια πύλη στο ανεξήγητο συναίσθημα που σου προκαλεί μια ταινία και που πολλές φορές δεν μπορείς να αιτιολογήσεις, απλά το νοιώθεις, κι ας μην ήταν εκεί απ’ την αρχή. Μεγεθύνει το συναίσθημα και η θαυμάσια μουσική του κορυφαίου Τζον Γουίλιαμς στην τριακοστή συνεργασία του με τον Σπίλμπεργκ. Η «Ημέρα Αποκάλυψης» κρατάει για το τέλος τη γλυκιά της αίσθηση και σε πείθει να της ανοίξεις την αγκαλιά. Ίσως οφείλεται στο ότι τα εξωγήινα πλάσματα που εμφανίζονται έχουν τη μορφή του «Ε.Τ.», που θα είναι πάντοτε το πιο αγαπημένο αλλόκοτο πλάσμα της παιδικής μας ηλικίας. Ίσως πάλι, απλά επειδή ο Σπίλμπεργκ παραμένει ένας από τους καλύτερους παραμυθάδες του παγκόσμιου κινηματογράφου και ξέρει να κάνει μεγάλο φινάλε. Ίσως γιατί η ανθρωπότητα είναι περισσότερο έτοιμη από ποτέ να δεχτεί την ιδέα ότι δεν είμαστε μόνοι εκεί έξω.
Η «Ημέρα Αποκάλυψης» κυκλοφορεί στις αίθουσες από την Tanweer.
