«Η δολοφονία του Ρότζερ Ακρόιντ» έγινε 100 ετών

Η εμφάνιση του ιδιωτικού ντετέκτιβ ως ιχνηλάτη του εγκλήματος στην ιστορία της λογοτεχνίας, έγινε για πρώτη φορά τον 19ο αιώνα: ουσιαστικά, ήταν μια αντανάκλαση της αυξανόμενης πίστης -εκείνη τη νέα εποχή- στην επιστήμη, τη λογική και τη δύναμη της παρατήρησης. Αν και υπήρχαν πρώιμες μορφές διερεύνησης εγκλημάτων σε παραδοσιακές ιστορίες, η γέννηση του μοντέρνου λογοτεχνικού ντετέκτιβ συνδέεται άμεσα με τον Έντγκαρ Άλλαν Πόε.

Ο ιδιοφυής Αμερικανός συγγραφέας δημοσίευσε -το 1841- το διήγημα «Οι φόνοι της οδού Μοργκ», παρουσιάζοντας τον Ογκίστ Ντιπέν, τον πρώτο ιδιωτικό ντετέκτιβ της λογοτεχνίας, ο οποίος λύνει το έγκλημα μέσω παρατήρησης και λογικής ανάλυσης. Και, βέβαια, ο Ντιπέν θα επηρέαζε βαθύτατα μεταγενέστερους ήρωες, κυρίως τον Σέρλοκ Χολμς του σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, που εμφανίστηκε το 1887 στο μυθιστόρημα «Σπουδή στο κόκκινο».

Ο Σέρλοκ Χολμς, με τη σειρά του, θα εδραίωνε το πρότυπο του ψύχραιμου, εξαιρετικά ευφυούς ντετέκτιβ που βασίζεται στη λογική, την επιστήμη της χημείας και την παρατήρηση. Δίπλα του είχε, επίσης, ένα σταθερό «συνοδοιπόρο», τον δόκτορα Γουάτσον, θεσπίζοντας ένα ακόμα ενδιαφέρον λογοτεχνικό στερεότυπο.

Στις αρχές του εικοστού αιώνα, εμφανίστηκαν ντετέκτιβ διαφορετικής προσέγγισης: στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, δημιουργήθηκαν μυθοπλαστικά πιο σκληροί και ρεαλιστικοί ντετέκτιβ, όπως ο Σαμ Σπέιντ (του Ντάσιελ Χάμετ) και ο Φίλιπ Μάρλοου (του Ρέιμοντ Τσάντλερ), ως εκπρόσωποι του «hard-boiled» είδους.

Ωστόσο, λίγο νωρίτερα από αυτούς τους σκληροτράχηλους τύπους, ο περίφημος Ηρακλής Πουαρό κάνει την εμφάνισή του στο πρώτο μυθιστόρημα της Άγκαθα Κρίστι, «Η μυστηριώδης υπόθεση στο Στάιλς» (1920), και γρήγορα έγινε ένας από τους πιο εμβληματικούς ντετέκτιβ στη λογοτεχνία. Όπως και οι προκάτοχοί του, του 19^ου αιώνα, έτσι και ο Πουαρό βασιζόταν στην ψυχολογία, στη διερεύνηση χαρακτήρων και στη λογική.

Η Άγκαθα Κρίστι εμπνεύστηκε αυτόν τον ιδιαίτερο ντετέκτιβ κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ εργαζόταν ως νοσοκόμα και λίγο αργότερα ως υπάλληλος σε κάποιο φαρμακείο. Εκεί ήρθε σε επαφή με πολλές εθνικότητες και κουλτούρες, συμπεριλαμβανομένων αρκετών Βέλγων προσφύγων που είχαν εγκατασταθεί στην Αγγλία. Κάποιος από αυτούς, ένας ευγενικός και τακτικός (σε όλα του) Βέλγος, φέρεται να αποτέλεσε πρότυπο για τον Πουαρό.

Κάποτε ειπώθηκε -ίσως με μία δόση υπερβολής- ότι η Κρίστι, η αποκαλούμενη και «βασίλισσα του εγκλήματος», έγραφε τις ιστορίες της μέχρι το τελευταίο κεφάλαιο και μετά αποφάσιζε ποιος χαρακτήρας ήταν λιγότερο πιθανόν να εκληφθεί ως ύποπτος. Έπειτα, έκανε τις απαραίτητες αλλαγές στο κείμενο για να «ενοχοποιήσει» τελικά αυτόν τον χαρακτήρα.

Και έτσι όμως να μην είναι, η λογική μέσα στην οποία κατάφερνε με άνεση να αιχμαλωτίζει, να υποτάσσει -θα έλεγε κανείς- τον αναγνώστη, καθιστά τον παραπάνω συλλογισμό ιδιαίτερα αληθοφανή. Άλλωστε, η εξαιρετική οικονομία της πλοκής, η σφιχτή δράση και η παράταση της αγωνίας μέχρι το τέλος είναι εκείνα τα στοιχεία που ανέδειξαν τη μυθοπλαστική τέχνη της Αγγλίδας συγγραφέως σε μία διαχρονική πραγματεία πάνω στην μονίμως αινιγματική φύση της λογικής και των ορίων της.

Οι ιστορίες της ξεκινούν -κατά κανόνα- με τη διάπραξη ενός εγκλήματος και τη συνακόλουθη αναζήτηση των υπόπτων. Στη συνέχεια, ο ντετέκτιβ έρχεται να εξετάσει όλες τις μαρτυρίες και τους ισχυρισμούς των μαρτύρων μέσα από -συνήθως- απρόσμενους λογικούς συλλογισμούς. Με αυτόν τον τρόπο ο εκάστοτε αναγνώστης αποπροσανατολίζεται -τις περισσότερες φορές- μπροστά στο εντυπωσιακό εύρος των ενδεχομένων και αυτό βέβαια είναι το σημαντικότερο και οξυδερκέστερο επίτευγμα της πλοκής. Όπως συμβαίνει με το «Έγκλημα στο Οριάν Εξπρές» (1934): Πέντε χρόνια μετά την απαγωγή και το θάνατο ενός βρέφους στην Αμερική, ένας επιβάτης του Οριάν Εξπρές βρίσκεται νεκρός με δώδεκα μαχαιριές στο στήθος. Ο Ηρακλής Πουαρό, που τυχαία ταξιδεύει με το ίδιο τρένο, καλείται να ξεδιαλύνει το έγκλημα και να αποκαλύψει το δολοφόνο. Μόνο που δεν είναι ένας, αλλά δώδεκα, όσες και οι μαχαιριές!

Μικρόσωμος, με τέλεια συμμετρικά χαρακτηριστικά, εξαιρετικά περιποιημένος, ιδιαίτερα όσον αφορά το χαρακτηριστικό του μουστάκι, που το θεωρεί σχεδόν ιερό ο Πουαρό αν και δεν περνάει απαρατήρητος, καταφέρνει με τους λογικούς του ακροβατισμούς να αιφνιδιάζει τους πάντες: τους υπόπτους, τον ένοχο και, φυσικά, τον αναγνώστη. Ο Πουαρό επιλύει τα εγκλήματα όχι με φυσική παρουσία ή δράση, αλλά χρησιμοποιώντας τη λογική, την παρατήρηση και την ψυχολογική διερεύνηση. Αναφέρεται δε συχνά (και μάλλον αυτάρεσκα) στα «μικρά γκρίζα κύτταρα» του εγκεφάλου του, δηλώνοντας ότι με αυτά λύνει τα μυστήρια.

Στην ουσία, η Άγκαθα Κρίστι με τον Πουαρό θα δημιουργούσε έναν αρχετυπικό ντετέκτιβ εφάμιλλο του θρυλικού Σέρλοκ Χολμς, για τον οποίο η τάξη και η συμμετρία θα αποτελούσαν την προϋπόθεση για να κτίσει την περιβόητη μεθοδικότητά του. Αλλά και για να προχωρήσει, μέσα από έναν πάντα εντυπωσιακό διαλογικό συλλογισμό, στην διαλεύκανση των υποθέσεων που αναλαμβάνει.

Πάντως, η υπόθεση των περισσοτέρων ιστοριών της βασίζεται κυρίως σε δύο τεχνάσματα: τη σταδιακή μείωση του αριθμού των υπόπτων και τις αλλεπάλληλες διαψεύσεις πιθανών θεωριών για το ποιος ήταν εκείνος που διέπραξε το έγκλημα. Εξάλλου, κάθε άλλο παρά είναι τυχαίο ότι η πρώτη μεγάλη επιτυχία της ήρθε από το κλασικό, πια, μυθιστόρημα «Η δολοφονία του Ρότζερ Ακρόιντ», το 1926 που φέτος τον Ιούνιο συμπληρώνει 100 χρόνια από την πρώτη του έκδοση. Το έργο αυτό δεν αποτελεί απλώς μία από τις πιο δημοφιλείς ιστορίες της Άγκαθα Κρίστι, αλλά το κατ’ εξοχήν αστυνομικό μυθιστόρημα που αναμόρφωσε ριζικά τους κανόνες του είδους.

Η υπόθεση εκτυλίσσεται στο φανταστικό, ήσυχο αγγλικό χωριό Κινγκς Άμποτ. Ο εύπορος βιομήχανος Ρότζερ Ακρόυντ δολοφονείται άγρια στο γραφείο του. Την εξιχνίαση του εγκλήματος αναλαμβάνει ο διάσημος Βέλγος ντετέκτιβ Ηρακλής Πουαρό, ο οποίος έχει αποσυρθεί στην περιοχή για να καλλιεργήσει κολοκύθες. Στο πλευρό του, ως βοηθός και αφηγητής της ιστορίας, βρίσκεται ο τοπικός γιατρός, δρ. Τζέιμς Σέπαρντ. Η τεράστια αξία του βιβλίου κρύβεται στην ιδιοφυή αφηγηματική τεχνική της Κρίστι, η οποία εισήγαγε μια από τις πιο σοκαριστικές ανατροπές στην ιστορία των γραμμάτων. Όταν ο Πουαρό αποκαλύπτει την ταυτότητα του δολοφόνου, η συμβατική δομή του αστυνομικού αναγνώσματος γκρεμίζεται.

Πρόκειται για μία από τις πιο ατμοσφαιρικές και περίτεχνες υποθέσεις μυστηρίου όπου το αινιγματικό παζλ θα συμπληρωθεί αφότου καταρριφθούν όλες σχεδόν οι πιθανές λύσεις – εκτός, βέβαια, από μία! Ο Ηρακλής Πουαρό πίστευε ότι πρέπει να υποπτευόμαστε τους πάντες, γιατί κανείς δεν γνωρίζει τι κρύβει μέσα του ο άλλος: Σίγουρα, στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, έχει -πέρα για πέρα- δίκιο…

ΒΙΒΛΙΑ ΣΤΗ ΒΙΤΡΙΝΑ Hannah Lynn

Οι Αμαζόνες

 Σε αυτό το καθηλωτικό ιστορικό μυθιστόρημα, η πλοκή μεταφέρει τον αναγνώστη στην αρχαία Θεμίσκυρα, την πατρίδα των θρυλικών γυναικών πολεμιστριών. Εκεί, η Ιππολύτη κυβερνά ως η σεβαστή βασίλισσα των Αμαζόνων. Οι γυναίκες αυτές αποτελούν τον απόλυτο φόβο σε ολόκληρη την Ελλάδα, εξαιτίας των απαράμιλλων ικανοτήτων τους στο πεδίο μάχης. Ωστόσο, η ισορροπία ανατρέπεται αναπάντεχα όταν ένα ξένο πλοίο καταφθάνει στις ακτές τους. Το πλοίο φέρνει μαζί του κάτι πολύ πιο επικίνδυνο από την απλή απειλή ενός πολέμου: ένα μέλλον που η Ιππολύτη δεν φανταζόταν ποτέ. Η μοίρα τη φέρνει στην Αθήνα, όπου καταλήγει παρά τη θέλησή της. Εκεί, γνωρίζει έναν δυνατό έρωτα, ο οποίος ξεπερνά ακόμα και τον ισχυρό δεσμό των Αμαζόνων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να ξεχάσει το πολεμικό της παρελθόν και να χτίσει μια νέα ζωή που δεν είχε ονειρευτεί. Την ίδια στιγμή, με την αδελφή της απούσα, η Πενθεσίλεια ανακηρύσσεται αναγκαστικά η νέα βασίλισσα. Σε αντίθεση με τη σοφία και τη φιλευσπλαχνία της αδελφής της, εκείνη κυβερνά με παρορμητικότητα και ισχύ. Όταν ο κόσμος της Ιππολύτης αρχίζει να καταρρέει, η νέα βασίλισσα καλείται να αποφασίσει μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει για να υπερασπιστεί την τιμή τους.

Πριν από τέσσερις χιλιάδες χρόνια, η Ιερουσαλήμ ήταν ένα μικρό, απομονωμένο χωριό ανάμεσα στη Μεσόγειο θάλασσα και την έρημο. Σήμερα είναι μια μητρόπολη σχεδόν ενός εκατομμυρίου κατοίκων, επίκεντρο παγκοσμίου ενδιαφέροντος, που προσελκύει επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Στα χρόνια που μεσολάβησαν, στα χώματά της γεννήθηκαν οι μεγαλύτερες μονοθεϊστικές θρησκείες, την πολιόρκησαν οι μεγαλύτεροι κατακτητές και ήρθαν αντιμέτωπες οι μεγαλύτερες αυτοκρατορίες. Όσοι περπάτησαν στους δρόμους της ανά τους αιώνες αφηγούνται την πολυτάραχη και πολυεπίπεδη ιστορία της στα δέκα κεφάλαια αυτού του βιβλίου. Όλες οι σκηνές και οι διάλογοι προέρχονται από περισσότερες από 200 ιστορικές πηγές αλλά και αδημοσίευτα αρχεία, δίνοντας το απαιτούμενο βάθος και εύρος σε αυτή την πολυφωνική αφήγηση. Σαράντα αιώνες παγκόσμιας ιστορίας, ξεδιπλώνονται για πρώτη φορά σε ένα εξαιρετικό graphic novel.

Ιούνιος 1940. Οι Γερμανοί μπαίνουν στο Παρίσι. Η συσκότιση και η νυχτερινή απαγόρευση κυκλοφορίας επιβάλλονται παντού εκτός από το πολυτελές ξενοδοχείο Ριτζ. Αδημονώντας να ανακαλύψουν τη φινέτσα του γαλλικού τρόπου ζωής, οι κατακτητές συναναστρέφονται εκεί την παριζιάνικη ελίτ. Πίσω από το μπαρ εργάζεται ο Φρανκ Μεγιέρ, ο σπουδαιότερος μπάρμαν του κόσμου. Η προσαρμογή είναι υπόθεση επιβίωσης και ο Φρανκ, που αποδεικνύεται επιδέξιος διπλωμάτης, κερδίζει τη συμπάθεια των Γερμανών αξιωματικών, εξασφαλίζοντας έτσι τη δική του ησυχία, αλλά και εκείνη του Λυσιανό, του μαθητευόμενου του, και της αινιγματικής και τολμηρής Μπλανς Οζελλό. Επί τέσσερα χρόνια, οι άντρες της Γκεστάπο συναναστρέφονται στο μπαρ προσωπικότητες όπως η Κοκό Σανέλ και ο Σασά Γκιτρύ. Αυτοί οι άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, συνεργάτες των Γερμανών ή αντιστασιακοί, ήρωες ή πολεμοκάπηλοι, θα αγαπιούνται, θα προδίδουν ο ένας τον άλλον κι ίσως θα αγωνίζονται για μια κάποια ιδέα. Οι περισσότεροι, πάντως, αγνοούν ότι ο Φρανκ Μεγιέρ, Αυστριακός πρόσφυγας, βετεράνος του 1914, ενορχηστρωτής αυτού του αλλόκοτου μπαλέτου, κρύβει ένα βαρύ μυστικό: την εβραϊκή του καταγωγή. Ο Φιλίπ Κολλέν ανασυγκροτεί με δεξιοτεχνία και σχολαστική ιστορική ακρίβεια μια ταραγμένη εποχή. Μέσα από το πεπρωμένο αυτού του παραγνωρισμένου ανθρώπου, γίνεται το μάτι και το αυτί της κατεχόμενης Γαλλίας και αφηγείται την αιώνια σύγκρουση ανάμεσα στον φόβο και το θάρρος. 

Η εικοσιεφτάχρονη Μαρέιντ δουλεύει ασταμάτητα στο βεστιάριο ενός παλιού θεάτρου στο Λονδίνο. Όλη της η ύπαρξη περιστρέφεται γύρω από κλωστές και βελόνες, τρέχει για να επιδιορθώσει παπούτσια και χαλασμένα φερμουάρ και να πλύνει στο χέρι εσώρουχα. Κάνει επίσης ό,τι μπορεί για να αποφύγει τα χέρια που τη χουφτώνουν στα παρασκήνια και τον νάρκισσο παραγωγό της παράστασης. Ωστόσο, παρά τις ικανότητές της και την εμπειρία της, η Μαρέιντ παραμένει συναισθηματικά στο ανεμοδαρμένο, περιτριγυρισμένο από φράχτες σπίτι της στην Ιρλανδία και στη ζωή που άφησε πίσω της. Στο Λονδίνο του 2002 έχει τη δυνατότητα να γίνει ένας εντελώς άλλος άνθρωπος. Γιατί λοιπόν αισθάνεται τόση ασφυξία; Μεταξύ των πολυσύχναστων δρόμων του Σόχο και των λόφων του Ντόνεγκαλ, η Μαρέιντ νιώθει παγιδευμένη: τρέχει μακριά από το κορίτσι που ήταν, αδυνατεί όμως να αποκαλύψει τη γυναίκα που ήλπιζε να γίνει. Γραμμένο με σπάνια ειλικρίνεια, μεταξύ ζεστασιάς και σάτιρας, το Βεστιάριο είναι μια ιστορία για την αποδοχή του παρελθόντος, το θάρρος να αλλάξεις το παρόν και τις αμφιβολίες για το μέλλον που έρχεται. Μια ιστορία για το παρελθόν που μας επισκέπτεται τη χειρότερη στιγμή και το χιούμορ και το κουράγιο που χρειάζεται όχι μόνο για να συνεχίσουμε τη ζωή μας, αλλά και να την αλλάξουμε.