Ο Καναδάς έγινε η πρώτη ομάδα που πήρε την πρόκριση από τη φάση των νοκ άουτ σε ένα παιχνίδι με τη Νότια Αφρική που δεν βλεπόταν ούτε με… επιδότηση.
Η φάση των ομίλων τελείωσε, αλλά το πραγματικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Μας έπεισε κάποια μεγάλη ομάδα ότι μπορεί να κατακτήσει το τρόπαιο; Η απάντηση είναι μάλλον απογοητευτική. Όχι. Καμία δεν μάγεψε, καμία δεν κυριάρχησε, καμία δεν έδωσε την αίσθηση ότι βρίσκεται ένα επίπεδο πάνω από τις υπόλοιπες. Αντί για συλλογικές παραστάσεις υψηλής αισθητικής, το πρώτο κομμάτι του Παγκοσμίου Κυπέλλου μας πρόσφερε κυρίως ατομικές λάμψεις. Μέχρι στιγμής, το τουρνουά ανήκει περισσότερο στους πρωταγωνιστές παρά στους θιάσους.
Η πιο αποτελεσματική εικόνα ανήκει ίσως στη Γαλλία. Οι «τρικολόρ» δείχνουν να ξέρουν τι ζητούν στο γήπεδο, σκοράρουν με ευκολία και δεν σπαταλούν ενέργεια. Ωστόσο, ακόμη κι αυτοί απέχουν αρκετά από το να χαρακτηριστούν καθηλωτικοί. Είναι απλώς οι λιγότερο ατελείς μέσα σε ένα σύνολο μεγάλων ομάδων που περισσότερο διαχειρίζονται τις δυνάμεις τους παρά επιβάλλουν την προσωπικότητά τους.
Κι όμως, ενώ οι ομάδες κινούνται σε χαμηλότερες στροφές, οι προσωπικότητες έχουν αναλάβει να κρατήσουν ζωντανό το ενδιαφέρον. Ο Μέσι συνεχίζει να μοιάζει σαν να έχει συνάψει ιδιωτική συμφωνία με τον χρόνο, σκοράροντας με τη φυσικότητα ενός ποδοσφαιρικού ποιητή. Ο Εμπαπέ θυμίζει γιατί θεωρείται ο ηγέτης της νέας εποχής, ο Ντεμπελέ επιβεβαιώνει ότι το ταλέντο του δεν ήταν ποτέ υπό αμφισβήτηση, ο Βινίσιους κουβαλά στις πλάτες του τη Βραζιλία και ο Χάαλαντ κάνει ακόμη και τη Νορβηγία να μοιάζει ικανή για μεγάλες διαδρομές. Η δε Αγγλία εξαρτάται από την παραγωγικότητα του Χάρι Κέιν. Είναι ένα Μουντιάλ που, μέχρι τώρα, δεν γράφεται από τα συστήματα, αλλά από τις υπογραφές των μεγάλων ονομάτων.
Αντίθετα, οι ομάδες που παραδοσιακά στηρίζονται περισσότερο στο σύνολο παρά στον απόλυτο σταρ εξακολουθούν να αναζητούν τον εαυτό τους. Η Ισπανία δεν έχει ακόμη βρει ρυθμό, η Γερμανία παραμένει περισσότερο νερόβραστη παρά συναρπαστική. Η Ολλανδία αφήνει υποσχέσεις χωρίς να πείθει ότι μπορεί να τρομάξει τους υπόλοιπους. Όλες τους προκρίθηκαν χωρίς ιδιαίτερες περιπέτειες, αλλά καμία δεν δημιούργησε εκείνο το αίσθημα αναπόφευκτης ανωτερότητας που χαρακτήριζε τις μεγάλες πρωταθλήτριες του παρελθόντος. Ίσως αυτό να οφείλεται και στη μορφή της ίδιας της διοργάνωσης. Όταν σχεδόν οι δύο στις τρεις ομάδες περνούν στην επόμενη φάση, οι όμιλοι μετατρέπονται σε διαδικασία πιστοποίησης συμμετοχής και όχι πραγματικής αξιολόγησης. Η πρόκριση οκτώ από τις καλύτερες τρίτες ομάδες αποτελεί ένα ακόμη μνημείο αγωνιστικής στρέβλωσης. Οι τελευταίες αγωνιστικές γεμίζουν υπολογισμούς, κομπιουτεράκια και… δημιουργικές ισοπαλίες, αφού αρκετοί γνωρίζουν ότι ένα αποτέλεσμα μπορεί να βολεύει τους πάντες. Το ποδόσφαιρο υποτίθεται πως λατρεύει την αβεβαιότητα· το συγκεκριμένο σύστημα κάνει ό,τι μπορεί για να την εξαλείψει.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχει και το νέο τελετουργικό των υποχρεωτικών διακοπών για… ενυδάτωση. Επισήμως γίνονται για την προστασία των ποδοσφαιριστών. Ανεπισήμως, γελάει ο κόσμος. Διότι κάθε τέτοια παύση ανοίγει διάπλατα ένα ακόμα παράθυρο τηλεοπτικών διαφημίσεων, ένα ακόμα ταμείο που χτυπά για τη FIFA και τους εμπορικούς της εταίρους. Η ενυδάτωση των παικτών μοιάζει να περνά σε δεύτερη μοίρα μπροστά στην… ενυδάτωση των οικονομικών ισολογισμών. Το ποδόσφαιρο σταματά, οι διαφημίσεις τρέχουν και η μπάλα περιμένει υπομονετικά μέχρι να ολοκληρωθεί το εμπορικό διάλειμμα.
Βέβαια, μέσα σε αυτή τη βιομηχανία θεάματος εξακολουθούν να υπάρχουν ιστορίες που αξίζουν. Οι αφρικανικές ομάδες απέδειξαν ξανά ότι η απόσταση από την ευρωπαϊκή και τη νοτιοαμερικανική ελίτ μικραίνει διαρκώς.
Οι διοργανώτριες χώρες εκμεταλλεύονται την έδρα τους, ενώ παραδοσιακές δυνάμεις όπως η Κροατία παραμένουν υπολογίσιμες χάρη στον χαρακτήρα τους. Όμως όλα αυτά λειτουργούν περισσότερο ως ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις παρά ως ο κεντρικός άξονας της διοργάνωσης.
Η αλήθεια είναι ότι μέχρι σήμερα το Μουντιάλ δεν ανήκει στις ομάδες. Ανήκει στα πρόσωπα. Στους ποδοσφαιριστές που σηκώνουν το βάρος της φανέλας όταν τα σύνολα δυσκολεύονται να πείσουν. Ίσως αυτό να αλλάξει τώρα που αρχίζουν τα νοκ άουτ, εκεί όπου οι τακτικές αποκτούν μεγαλύτερη σημασία και τα λάθη δεν συγχωρούνται. Εκεί θα φανεί ποιος διαθέτει πραγματική ομάδα και ποιος απλώς μια παρέα σπουδαίων ποδοσφαιριστών. Μέχρι τότε, το μεγαλύτερο θέαμα δεν το έχει προσφέρει κάποια εθνική. Το έχουν προσφέρει οι προσωπικότητες. Και η μεγαλύτερη νικήτρια της φάσης των ομίλων δεν είναι ούτε η Γαλλία, ούτε η Αργεντινή, ούτε η Βραζιλία. Είναι η FIFA, που κατάφερε να μετατρέψει ακόμη και τις ανάσες του παιχνιδιού σε διαφημιστικό χρόνο.
