Η Μαριέλα Νέστορα συνδέει το πανκ με την κοινωνική επανεκκίνηση

Η Μαριέλα Νέστορα αποτελεί μία από τις πιο διακριτές και συνεπείς παρουσίες του σύγχρονου ελληνικού χορού, έχοντας διαμορφώσει μια πολυετή καλλιτεχνική πορεία που συνδυάζει τη χορογραφική έρευνα, τη σωματική πρακτική και τη συλλογική δημιουργία. Με το έργο της αποδεικνύει την πεποίθησή της ότι η καλλιτεχνική πράξη δεν είναι ποτέ ατομική υπόθεση αλλά μια βαθιά ομαδική διαδικασία, όπου η συνεργασία, η ανταλλαγή και η συνδημιουργία αποτελούν τον πυρήνα κάθε έργου. Μέσα από αυτή τη φιλοσοφία αναπτύσσει παραστάσεις που αντιμετωπίζουν το σώμα ως τόπο συνάντησης, διαλόγου και κοινής εμπειρίας.

Στο νέο της έργο, «Amnesiac – memory for the future», που θα δούμε από τις 10 έως τις 14 Ιουνίου στο ΦΙΑΤ, αντλεί από την ενέργεια, την αισθητική και την πολιτική στάση του πανκ, μεταφέροντας στη σκηνή ένα δυναμικό πεδίο όπου χορός, ζωντανή μουσική και βίντεο συνυπάρχουν ισότιμα. Η παράσταση δεν επιστρέφει νοσταλγικά στο παρελθόν, αλλά αξιοποιεί τη μνήμη ως εργαλείο για να φανταστεί συλλογικά το μέλλον, προτείνοντας νέους τρόπους συνύπαρξης, αντίστασης και δημιουργικής δράσης.

Με σταθερή προσήλωση στη δύναμη της κοινότητας και της συνεργασίας, η Μαριέλα Νέστορα συνεχίζει να διευρύνει τα όρια της σύγχρονης χορογραφικής πρακτικής, δημιουργώντας έργα που γεννιούνται μέσα από τη συλλογική εμπειρία και απευθύνονται εξίσου συλλογικά στο κοινό.

Με τη χαρακτηριστική της τόλμη, μιλάει στην Popaganda για τις αγωνίες που οδήγησαν σε αυτή την παράσταση και για την ανάγκη να εφεύρουμε διαφορετικούς τρόπους συνύπαρξης.

Ο τίτλος αυτής της παράστασης ξεκινά με τη λέξη amnesiac. Γιατί αυτή η λέξη; Υπάρχει κάτι που πρέπει να ξεχάσουμε; Πώς οδηγήθηκες σε αυτόν τον τίτλο;

Amnesiac, αμνησιακός/ή, με την έννοια μιας επιλεκτικής, προσωρινής αμνησίας ως αντίσταση στην παραίτηση, στην σιωπηρή αποδοχή πεποιθήσεων, σε αυτά που ατομικά και συλλογικά μας παγώνουν σε μια στασιμότητα. Μπορεί η υιοθέτηση μιας τέτοιου είδους αμνησίας να μας επιτρέψει να προσεγγίσουμε το συλλογικό σε μια ατομικιστική εποχή; Να ξεχάσουμε την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι “δεν υπάρχει εναλλακτική”;

Το πολιτικό σύνθημα There is no alternative/ Δεν υπάρχει εναλλακτική, το οποίο υποστηρίζει ότι ο φιλελεύθερος καπιταλισμός είναι το μόνο βιώσιμο σύστημα, συνδέεται με τις πολιτικές της Margaret Thatcher τότε. Το σλόγκαν χρησιμοποίησαν μετέπειτα πολιτικοί ηγέτες, κυρίως για να δικαιολογήσουν σκληρά οικονομικά μέτρα, λιτότητα ή μεταρρυθμίσεις, υποστηρίζοντας το νεοφιλελευθερισμό ως μονόδρομο. Το 2009 ο φιλόσοφος, θεωρητικός και συγγραφέας Mark Fisher το υπενθυμίζει προσθέτοντας ότι “είναι πια αδύνατο ακόμη και να φανταστούμε μια εναλλακτική λύση στον καπιταλισμό”.

Τι χρειάζεται να θυμηθούμε και τι χρειάζεται να ξεχάσουμε για να δημιουργήσουμε τον χώρο που ίσως μας επιτρέψει να φανταστούμε μαζί ένα διαφορετικό κόσμο;

Στην παράσταση Amnesiac-memory for the future αντλείς από το πανκ κίνημα. Πώς συνδέεται εκείνη η περίοδος με το σήμερα;

Αναζητούμε στο παρελθόν γνώσεις, στοιχεία, δυνατότητες. Στο χορογραφικό έργο AMNESIAC- memory for the future, στρέφουμε το βλέμμα στην αρχή του πανκ στην Αγγλία (1976, 50 χρόνια πριν), μια εποχή με κοινωνικοπολιτικά προβλήματα που συνομιλούν με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Το πανκ, μουσικό είδος εκρηκτικής ενέργειας, εξελίχθηκε σε κίνημα. Εκτός από την συγκρουσιακή αισθητική του, πρότεινε ένα διαφορετικό τρόπο να υπάρχεις στον κόσμο: αλληλεγγύη, συλλογική δράση, αμοιβαία βοήθεια, αυτονομία μέσω του DIY (Do it yourself), αυθεντικότητα, ελευθερία.

Εστιάσαμε συγκεκριμένα στο συγκρότημα The Clash που θεωρήθηκε “η πολιτική συνείδηση του πανκ”. Μέσα από τη μουσική, τους στίχους και τη στάση τους παρακινούσαν σε δράση και σκέψη, μετατρέποντας το αφήγημα του πανκ από το αδιέξοδο “No Future” (Δεν υπάρχει μέλλον) στο όλο δυνατότητες “The Future is Unwritten” (Το μέλλον είναι άγραφο). Στο έργο δοκιμαζόμαστε σε χορογραφικές διαδικασίες που αναζητούν το εν δυνάμει του πανκ. Η πρόθεσή μας δεν είναι να παράξουμε νοσταλγία ή να τολμήσουμε την αναπαράσταση. Δεν στεκόμαστε στη συγκρουσιακή αισθητική του πανκ. Το ερώτημα είναι τι μπορούμε να αντλήσουμε από τους Clash και το πανκ, στο σήμερα.

Παρότι το πανκ ως μουσικό είδος υπάρχει ακόμη, η σχέση του πανκ ως κίνημα με το σήμερα φέρνει στην επιφάνεια διαφορετικές προκλήσεις:

Το πρώιμο πανκ ήταν το πρώτο παράδειγμα της δυνατότητας του καπιταλισμού να αφομοιώνει, να ενσωματώνει την αντίσταση. Μέσα σε 3-4 χρόνια, 1976-1979/80, το πανκ κίνημα εμπορευματοποιήθηκε και μετατράπηκε σε στυλ, κάτι που σήμερα με τους αλγορίθμους γίνεται ακαριαία – οτιδήποτε αντισυμβατικό γεννιέται, μετατρέπεται μέσα σε λίγες ώρες σε προϊόν μαζικής κατανάλωσης. Το πανκ μας θυμίζει ότι η μεγαλύτερη πρόκληση σήμερα είναι να βρούμε τρόπους αντίστασης που ο αλγόριθμος και η αγορά δεν θα μπορούν να προβλέψουν και να καταναλώσουν αμέσως. Φέρνει στην επιφάνεια την αναζήτηση της ικανότητας να είμαστε ορατοί στην κοινωνία παραμένοντας απρόβλεπτοι.

Πώς σχετίζεται αυτή η δουλειά σου με το σύνολο της έρευνας που κάνεις τα τελευταία χρόνια;

Στην εποχή ατομικισμού που ζούμε, είναι διαρκής η ανάγκη για το συλλογικό. Ζητούμενο στην καλλιτεχνική μου έρευνα τα τελευταία χρόνια είναι η αναζήτηση διαφορετικών δυνατοτήτων συνύπαρξης. Μπορεί ο χορός να προσφέρει πρακτικές και συνθήκες που καλλιεργούν ή επινοούν διαφορετικούς τρόπους συνύπαρξης;

Το χαρακτηριστικό της δουλειάς μου είναι η αφοσίωση στην έρευνα και τον πειραματισμό. Για κάθε έργο διαμορφώνω διαφορετικές πρακτικές και εργαλεία που έρχονται σε συνομιλία με τη  μελέτη που έχω κάνει σε θεωρητικά πεδία (φιλοσοφία, θεωρία παραστατικών τεχνών, φυσικές επιστήμες), ανάλογα με τη θεματολογία του έργου. Αυτή η προσέγγιση δεν παράγει μια ενιαία καλλιτεχνική “γραφή” ούτε μια χορογραφική γλώσσα, άλλωστε δεν με αφορά να αποτυπώσω τη δική μου ταυτότητα. Υποστηρίζω ότι η δημιουργία είναι υπό πολλές έννοιες πάντα απολύτως ομαδική/συλλογική και έμπρακτα στη δουλειά μου το πιο σημαντικό είναι η συνεργασία και συνδημιουργία.

Επίσης η καλλιτεχνική έρευνα σπάνια περιορίζεται σε μια παράσταση, σε ένα έργο, αλλά σε περισσότερα, όποτε και στην πορεία μου διαγράφονται διαφορετικές περίοδοι ανάλογα με το επίκεντρο: τη σχέση χορογραφίας-φιλοσοφίας (Δυτικής φιλοσοφίας του 20ού αιώνα), τη σχέση χορογραφίας-περιβάλλοντος (Σύγχρονη Ηπειρωτική Φιλοσοφία: Νέος Υλισμός, Οντολογική Στροφή, Μετα-ανθρωπισμός) και την τρέχουσα περίοδο όπου επιστρέφω στο παρελθόν, με πολιτικά και κοινωνικά ερωτήματα για τον καλλιτέχνη και την τέχνη σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους. Όπως με τα έργα no matter how quiet, οικειοποιήσεις και το Amnesiac-memory for the future. Είναι στόχος για μένα η αλλαγή, από επιμονή στην προσωπική εξέλιξη, από περιέργεια να πάω σε αυτό που δεν ξέρω και να μελετήσω.

Θα ήθελα να μοιραστείς μαζί μας μια πανκ εμπειρία που έχεις ζήσει πρόσφατα.

Αν κοιτάξουμε με μια πιο διευρυμένη ματιά το πανκ, θα μπορούσαμε να βρούμε κάτι πανκ σε ανθρώπους και εμπειρίες σήμερα. Σε όποιον και ό,τι αντιστέκεται στον αλγόριθμο και την εμπορευματοποίηση, σε όσους αναλαμβάνουν το ρίσκο και την ευθύνη να προτείνουν ένα διαφορετικό τρόπο να είμαστε μαζί, σε όσους δεν περιμένουν να αλλάξει κάτι από μόνο του αλλά δοκιμάζονται στη συλλογική δράση ή κάνουν το βήμα να δρουν σαν να ήταν ήδη ελεύθεροι.

Αν μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι το παρόν δεν είναι απαραίτητα ο καλύτερος δυνατός κόσμος, η αδυναμία μας να φανταστούμε κάτι καλύτερο αποτελεί μια μορφή πολιτικής εξάντλησης. Από εδώ που είμαστε, η ουσιαστική αλλαγή φαίνεται αδύνατη. Ίσως απλώς περιμένει να διαμορφωθεί. Αλλά δεν θα συμβεί από μόνη της. Τι είμαστε διατεθειμένοι να κάνουμε, ως άτομα και ως συλλογικότητα; Μπορεί το πανκ να λειτουργήσει λιγότερο ως η ανάμνηση μιας πιθανότητας και περισσότερο ως η ώθηση για την απαραίτητη μετακίνηση που θα μας απεγκλωβίσει από την παραίτηση και τη μοιρολατρική αίσθηση ότι τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει;

Τι θα ήθελες να σκεφτεί ή να αισθανθεί ο/ή θεατής όταν φύγει από την παράσταση; Ή τι θα ήθελες να ακούσεις να συζητούν οι θεατές μετά από την παράσταση;

Η παράσταση απευθύνεται λιγότερο στη διανόηση και περισσότερο στο σώμα του θεατή. Στην ατομικιστική εποχή μας, το αίτημα του συλλογικού είναι πάντα μαζί μας και για αυτό θα ήθελα να φανταστώ ότι ακούω θεατές να λένε ότι κινητοποιήθηκαν, ότι αισθάνθηκαν ότι ήταν μαζί στο χρόνο παράστασης.

Ο υπότιτλος της παράστασης memory for the future αναφέρεται σε ένα σχεδόν αφελές ερώτημα: που πάει το συλλογικό όταν τελειώνει; Αναφέρομαι στα κοινωνικά κινήματα που ακόμη και όταν (κάθε φορά) “αποτυγχάνουν”, αφήνουν ενα αποτύπωμα που παραδίδεται στο μέλλον. Η ανάμνηση που ευχόμαστε να πάρει μαζί του ο θεατής είναι η ίδια η εμπειρία της παράστασης.

Που εντοπίζεις τον φόβο στην σημερινή πραγματικότητα; Έχει αλλάξει ο φόβος αυτά τα 50 χρόνια, από τότε που ξεκίνησε το πανκ;

Έχει αλλάξει πολύ η σχέση με τον φόβο από τη 11η Σεπτεμβρίου και μετά, διότι είναι ένας φόβος που έχει μετατεθεί στο μέλλον, σε αυτό που ίσως μπορεί να συμβεί. Αυτός ο διάχυτος φόβος μας έχει οδηγήσει σε μια αδράνεια. Ο φόβος έπαψε να είναι μια αντίδραση σε ένα συγκεκριμένο γεγονός και έγινε “ατμόσφαιρα”. Ζούμε σε μια μόνιμη, σωματική κατάσταση συναγερμού για μια απειλή που είναι αόρατη, ασύλληπτη αλλά πάντα παρούσα. Αυτός ο φόβος είναι το απόλυτο εργαλείο ελέγχου, γιατί παραλύει τη συλλογική δράση. Όταν νιώθεις διαρκώς απειλούμενος από το “άγνωστο”, απομονώνεσαι. Η χειραγώγηση σήμερα δεν γίνεται μέσω επιχειρημάτων, αλλά μέσω του συναισθήματος (affect). Τα media και το κράτος διαχειρίζονται το πώς αισθανόμαστε, κρατώντας μας σε μια διαρκή σύγχυση όπου η αντίσταση μοιάζει αδύνατη.

Πες πως η πραγματικότητα μπορεί να αλλάξει από τις συλλογικότητες εδώ και μαγικά… Τι θα ήθελες, τι θα προτείνεις να αλλάξει; Και τι να μείνει όπως είναι;

Έρχεται κάποια στιγμή που τα πράγματα πρέπει να αλλάξουν, δεν γίνεται να μείνουν όπως είναι, το βλέπουμε και ιστορικά, αν δεν πρόκειται για περιβαλλοντικό γεγονός, οι άνθρωποι τις φέρνουν τις αλλαγές.

Μιλάς στην παράσταση για τη συλλογικότητα και τη συμμετοχή. Μπορείς να μας περιγράψεις ουτοπικά μια στιγμή ή μια εικόνα της κοινωνίας που μπορεί να λειτουργεί από κοινού;

Ναι, όταν χορεύει. Και αφού χορέψει μαζί, να σκεφτεί μαζί, να φανταστεί μαζί.

Θα ήθελα να μας φτιάξεις μια λίστα με τα 10 for ever favourite πανκ τραγούδια.

Η λίστα μου είναι μικρή και όχι απολύτως πανκ μιας και το χαρακτηριστικό των Clash kαθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας τους (1976-1986) ήταν ότι συνέχισαν να εξελίσσονται και να πειραματίζονται μουσικά. London Calling, Know your rights, White Riot, Guns of Brixton Magnificent seven. Αφιερώνω το Magnificent seven στις γυναίκες που συνδημιουργούν την παράσταση Χριστίνα Καραγιάννη, Πετρίνα Γιαννάκου, Μαρία Μανουκιάν, Δήμητρα Βλάχου, Αντιγόνη Αυδή,- χορός, Ερατώ Τζαβάρα- live video, Χριστίνα Κατσάρη- σκηνικά, Θάλεια Ιωαννίδου- live μουσική, Μαρία Αθανασοπούλου- φωτισμοί, Μαρία Έλενα Μύρκα – αφίσα είναι Magnificent Τen αλλά και στις άλλες γυναίκες που βοηθησαν και υποστήριξαν την παραγωγή αυτή που θα παρουσιαστεί 10-14 Ιουνίου στο ΦΙΑΤ, στις 21:00.

Και μια εφικτή ευχή για το μέλλον;

Να γίνει απόλυτη προτεραιότητα στο πώς σχεδιάζουμε τις κοινωνίες μας το επείγον περιβαλλοντικό ζήτημα. Έχουμε ήδη αργήσει.