Tι είναι το «φαινόμενο του φασολιού» που κάνει το διαδίκτυο τόσο κουραστικό

Κατά τη διάρκεια ενός διαλείμματος, ένα βίντεο στο TikTok με μια vegan συνταγή για φασολόσουπα έγινε αφορμή για μια ευρύτερη συζήτηση γύρω από μια νέα διαδικτυακή συμπεριφορά.

Η δημιουργός περιεχομένου Kara παρουσίασε μια συνταγή που, όπως ανέφερε, στόχευε στην ενίσχυση των επιπέδων σιδήρου κατά τη διάρκεια της εμμήνου ρύσης.

«Όλες οι κοπέλες με αναιμία, αυτή είναι για εσάς», έγραψε στη λεζάντα η νεαρή γυναίκα από την κεντρική Φλόριντα, η οποία εμφανίζεται διαδικτυακά μόνο με το μικρό της όνομα.

Το βίντεο συγκέντρωσε χιλιάδες θετικές αντιδράσεις, ωστόσο αρκετοί χρήστες σχολίασαν εκφράζοντας προβληματισμούς:

«Τι γίνεται αν δεν μου αρέσουν τα φασόλια;» ή «Μπορώ να αντικαταστήσω τα φασόλια με κάτι άλλο;»

Οι αντιδράσεις αυτές αποτέλεσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός φαινομένου που οι ειδικοί περιγράφουν ως την τάση ορισμένων χρηστών να απαιτούν από κάθε διαδικτυακό περιεχόμενο να ανταποκρίνεται στις προσωπικές τους ανάγκες, περιορισμούς ή εμπειρίες.

«Είναι κάτι που υπήρχε ανέκαθεν, αλλά έχει ενισχυθεί σημαντικά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχει επιταχυνθεί ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια», δήλωσε η δρ. Jessica Maddox, αναπληρώτρια καθηγήτρια σπουδών ψυχαγωγίας και μέσων ενημέρωσης στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια.

Τα σχόλια στο βίντεο της Kara τον Αύγουστο του 2023 το οδήγησαν σε μεγάλη διάδοση και έδωσαν στη συγκεκριμένη συμπεριφορά το ανεπίσημο όνομα το «φαινόμενο του φασολιού» (bean soup theory).

Η στάση αυτή συνδέεται επίσης με τους όρους “whataboutism” ή “what about me-ism”, δηλαδή την τάση μετατόπισης μιας συζήτησης από το αρχικό θέμα προς το «ναι, αλλά τι γίνεται με εμένα;».

Η Kara δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.

Δείτε το βίντεο της vibingranolamom στο TikTok

«Είναι φυσιολογικό οι άνθρωποι να φιλτράρουν τον κόσμο μέσα από τις προσωπικές τους εμπειρίες», ανέφερε η Micheline Maalouf, αδειούχος σύμβουλος ψυχικής υγείας από τη Φλόριντα και δημιουργός περιεχομένου στο TikTok με περισσότερους από 1 εκατομμύριο ακολούθους.

Ωστόσο, σύμφωνα με ειδικούς, η διαδικασία αυτή δεν θα πρέπει να σταματά εκεί. Η κατανόηση των ψυχολογικών, συναισθηματικών και τεχνολογικών παραγόντων που περιορίζουν την κριτική σκέψη και την ενσυναίσθηση θεωρείται πλέον απαραίτητη για την ερμηνεία της διαδικτυακής συμπεριφοράς.

Παράξενες στιγμές διαδικτυακής οργής

Η Daisey δεν ήταν η μόνη που βρέθηκε αντιμέτωπη με έντονες αντιδράσεις στο διαδίκτυο.

Η Micheline Maalouf, σύμβουλος ψυχικής υγείας και δημιουργός περιεχομένου, ανέφερε ότι έχει επίσης δεχθεί κριτική για αναρτήσεις της στα κοινωνικά δίκτυα.

Σε βίντεό της είχε προτείνει τη χρήση ξινών καραμελών ή πικάντικων τροφών ως μια τεχνική που μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της έντασης μιας κρίσης πανικού. Η λογική πίσω από την προσέγγιση αυτή είναι ότι η ενεργοποίηση του πεπτικού συστήματος μπορεί να στείλει στο νευρικό σύστημα σήματα ότι το σώμα δεν βρίσκεται σε κίνδυνο.

Ωστόσο, ορισμένοι χρήστες με διαβήτη απάντησαν ότι δεν μπορούν να καταναλώσουν τέτοιες τροφές λόγω της κατάστασης της υγείας τους.

«Έμεινα έκπληκτη», δήλωσε η Maalouf. «Υπέθεσα ότι οι άνθρωποι θα καταλάβαιναν πως το συγκεκριμένο βίντεο δεν απευθυνόταν σε εκείνους».

Όταν πρότεινε ως εναλλακτική τη χρήση φακελίσκων αλατιού, ένας άλλος χρήστης απάντησε ότι αντιμετωπίζει υψηλή αρτηριακή πίεση. Η Maalouf πλέον αποφεύγει σε μεγάλο βαθμό να εμπλέκεται σε τέτοιου είδους συζητήσεις.

Η Sarah Lockwood, δημιουργός περιεχομένου από τη Νέα Υόρκη, περιέγραψε τέτοιου είδους σχόλια ως μια προσπάθεια «χρήσης των δημιουργών ως Google».

Σύμφωνα με την ίδια, αρκετοί χρήστες θεωρούν, βασιζόμενοι σε ένα μόνο βίντεο, ότι ο δημιουργός περιεχομένου απευθύνεται αποκλειστικά σε μια συγκεκριμένη ομάδα ανθρώπων και επομένως θα πρέπει να έχει έτοιμες λύσεις για κάθε πιθανή εξαίρεση.

Στην περίπτωση της φασολόσουπας, οι χρήστες που δεν τους άρεσαν τα φασόλια θα μπορούσαν απλώς να αναζητήσουν στο διαδίκτυο «συνταγές για σούπες πλούσιες σε σίδηρο».

«Μια διακοπή στο σύστημα»

Η Jessica Maddox θεωρεί ότι η λεγόμενη «φασολοποίηση» (bean soupification) αποτελεί αποτέλεσμα του συνδυασμού του αμερικανικού ατομικισμού και των εξατομικευμένων αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.

«Αυτό είναι το επιχειρηματικό μοντέλο», ανέφερε.

Οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί ώστε να προσαρμόζουν το περιεχόμενο στα ενδιαφέροντα κάθε χρήστη. Όταν, λοιπόν, κάποιος συναντά μια ανάρτηση που δεν αντανακλά τις προσωπικές του εμπειρίες, μπορεί να αντιδράσει υπερβολικά, επειδή αισθάνεται ότι υπάρχει μια «διακοπή στο σύστημα», εξήγησε η Maddox.

Αντί να θεωρήσει ότι το περιεχόμενο απλώς δεν απευθύνεται σε εκείνον, μπορεί να εκλάβει τη διαφορά ως κάτι λανθασμένο ή αποκλειστικό.

Η Temilola Adeoye, κωμικός, συγγραφέας και δημιουργός περιεχομένου από τη Νέα Υόρκη, αποδίδει μέρος αυτής της συμπεριφοράς σε ελλείψεις στην κατανόηση κειμένου, στην κριτική σκέψη ή στην ανάγκη ορισμένων ανθρώπων να επιβεβαιώσουν τη νοημοσύνη τους μέσα από τις αντιδράσεις τους.

«Μαθαίνεις να κάνεις συμπεράσματα ήδη από την τρίτη ή τέταρτη δημοτικού», ανέφερε σε πρόσφατο βίντεό της στο TikTok. «Το να είσαι σχολαστικός σε υπερβολικό βαθμό δεν σημαίνει ότι είσαι έξυπνος».

Η ίδια εξήγησε ότι ως παιδιά πολλοί άνθρωποι διορθώνουν τους άλλους  ακόμη και τους εκπαιδευτικούς τους  προκειμένου να δείξουν ότι γνωρίζουν περισσότερα.

«Είναι μια συμπεριφορά από την οποία συνήθως μεγαλώνοντας απομακρύνεσαι. Όπως όταν κάποιος λέει «ο ουρανός είναι μπλε» και ένα παιδί απαντά«ναι, αλλά όταν βρέχει είναι γκρι».

Η ηλικία των χρηστών αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα.

«Ξεχνάμε πόσοι χρήστες των κοινωνικών δικτύων είναι περίπου 11 ετών», ανέφερε η Lockwood. «Είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι κάθε άτομο που σχολιάζει είναι ενήλικας».

Όταν το προσωπικό φίλτρο καθορίζει την αντίληψη του περιεχομένου

Η πανδημία της Covid-19 φαίνεται επίσης να έχει συμβάλει σε αυτή την τάση.

Δεν ευθύνονται μόνο η απομόνωση και η αυξημένη εξάρτηση από την τεχνολογία, αλλά και οι έντονες κοινωνικές συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν εκείνη την περίοδο γύρω από ζητήματα όπως οι φυλετικές σχέσεις, η αστυνόμευση, οι εργασιακές συνθήκες και η σεξουαλική βία.

Καθώς πολλές κυβερνήσεις, εκπαιδευτικοί οργανισμοί και εταιρείες άρχισαν αργότερα να περιορίζουν ή να αναθεωρούν ορισμένες από αυτές τις πρωτοβουλίες, αρκετά πραγματικά και διαχρονικά προβλήματα παρέμειναν, αφήνοντας πολλούς ανθρώπους με το αίσθημα ότι δεν ακούγονται ή δεν εκπροσωπούνται.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ορισμένοι χρήστες μεταφέρουν αυτό το αίσθημα αδικίας σε απλούς δημιουργούς περιεχομένου, απαιτώντας από κάθε ανάρτηση να περιλαμβάνει όλες τις πιθανές εξαιρέσεις.

Η Maddox σημειώνει ότι ακόμη και όταν υπάρχουν τρόποι για ουσιαστική αλλαγή στην τοπική κοινωνία, κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν αντί γι’ αυτό να επιτεθούν σε αγνώστους στο διαδίκτυο.

Πολλοί άνθρωποι, σύμφωνα με τη Maalouf, έχουν βιώσει πραγματικές εμπειρίες απόρριψης ή ακύρωσης στη ζωή τους. Ως αποτέλεσμα, αναζητούν συνεχώς σημάδια ότι αποκλείονται, προσπαθώντας με αυτόν τον τρόπο να αισθανθούν ότι έχουν έλεγχο και ότι η φωνή τους ακούγεται.

Οι επιπτώσεις του “what about me-ism”

Η τάση των χρηστών να μεταφέρουν κάθε συζήτηση στις προσωπικές τους εμπειρίες δεν επηρεάζει μόνο τις διαδικτυακές αντιδράσεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι δημιουργοί περιεχομένου επικοινωνούν με το κοινό τους.

Η Jessica Maddox θυμάται ότι, κατά τις πρώτες συζητήσεις για το επόμενο βιβλίο της, ο εκδότης της τής επισήμανε ότι συχνά μετρίαζε υπερβολικά τα επιχειρήματά της και περιόριζε τις διατυπώσεις της, προκειμένου να αποφύγει πιθανές αντιδράσεις.

Η ίδια και άλλοι δημιουργοί αναφέρουν ότι η εγωκεντρική κριτική από το κοινό τούς αναγκάζει να καταβάλλουν πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια στον τρόπο με τον οποίο διατυπώνουν ακόμη και απλές ιδέες.

«Καταστρέφει την ικανότητα των ανθρώπων να λαμβάνουν ξεκάθαρες πληροφορίες ή ακόμη και απλή ψυχαγωγία», σημείωσε η Maddox.

Η Temilola Adeoye υπογραμμίζει επίσης ότι οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων δεν ευνοούν περιεχόμενο μεγαλύτερης διάρκειας, το οποίο θα επέτρεπε περισσότερες διευκρινίσεις και αποχρώσεις.

Οι πλατφόρμες προωθούν κυρίως σύντομα βίντεο, στα οποία οι δημιουργοί πρέπει να μιλούν γρήγορα και περιεκτικά για να διατηρούν υψηλή αλληλεπίδραση με το κοινό. Αυτό περιορίζει όσους θα ήθελαν να παρουσιάσουν πιο σύνθετες απόψεις ή να εξηγήσουν καλύτερα τις εξαιρέσεις.

«Είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνουν και τα δύο ταυτόχρονα», ανέφερε η Adeoye.

Η προσπάθεια των δημιουργών να προβλέπουν κάθε πιθανή αντίδραση του κοινού μπορεί επίσης να εμποδίζει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.

Σύμφωνα με τη Maddox, η υπερευαισθησία που καλλιεργείται στο διαδίκτυο δεν εξαφανίζεται απαραίτητα όταν ο χρήστης αφήνει το κινητό του.

«Το διαδίκτυο δεν είναι τόσο ξεχωριστό από την πραγματική ζωή όσο πιστεύουμε», σημείωσε.

Η vibingranolamom σχολιάζει τις αντιδράσεις για την αντικατάσταση των φασολιών στο TikTok

Όταν οι προσωπικές εμπειρίες γίνονται το μοναδικό φίλτρο

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αρκετοί χρήστες δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν ανάμεσα σε περιεχόμενο που απλώς δεν απευθύνεται σε εκείνους και σε περιεχόμενο που πραγματικά τους αποκλείει.

Μερικές φορές, η απουσία αναφοράς σε κάθε πιθανή εξαίρεση εκλαμβάνεται λανθασμένα ως έλλειψη ευαισθησίας.

Για παράδειγμα, όταν κάποιος προτείνει μια τεχνική αντιμετώπισης του άγχους, αυτό δεν σημαίνει ότι αγνοεί ανθρώπους με διαφορετικές ιατρικές ανάγκες. Όταν κάποιος μοιράζεται μια συμβουλή για την τήρηση υποχρεώσεων, αυτό δεν σημαίνει ότι αρνείται τις δυσκολίες ανθρώπων με χρόνιες παθήσεις ή κοινωνικό άγχος.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους ειδικούς, ορισμένοι χρήστες είναι γρήγοροι στο να αποδίδουν στους άλλους τις χειρότερες δυνατές προθέσεις, ενώ δείχνουν μεγαλύτερη επιείκεια στον εαυτό τους.

«Αν κάποιος άλλος πει κάτι λάθος, θεωρείται σκληρός, κακός και αδιάφορος άνθρωπος. Αν όμως το ίδιο συμβεί σε εμάς, απλώς προσπαθούμε να κάνουμε το καλύτερο δυνατό και κάναμε ένα λάθος», δήλωσε η Adeoye.

Οι επικριτές συχνά δεν λαμβάνουν υπόψη ότι και οι ίδιοι οι δημιουργοί μπορεί να αντιμετωπίζουν τις ίδιες δυσκολίες που κατηγορούν ότι αγνοούν.

Η Adeoye ανέφερε χαρακτηριστικά ότι, όταν δημοσίευσε βίντεο σχετικά με την προσπάθεια και την παραγωγικότητα, κάποιος σχολίασε πως δεν μπορεί να λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο επειδή έχει ΔΕΠΥ.

Η ίδια, ωστόσο, έχει επίσης ΔΕΠΥ.

«Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι η ταυτότητά τους τούς κάνει ειδικούς σε μια συγκεκριμένη εμπειρία», ανέφερε.

Πώς να διευρυνθεί η οπτική στο διαδίκτυο

Οι ειδικοί προτείνουν στους χρήστες να εξετάζουν τις αντιδράσεις τους πριν δημοσιεύσουν ένα επικριτικό σχόλιο.

Μερικές χρήσιμες ερωτήσεις είναι:

• Έχει διαβαστεί ή παρακολουθηθεί ολόκληρο το περιεχόμενο;
• Υπάρχει βεβαιότητα ότι ο δημιουργός αγνοεί μια συγκεκριμένη κατάσταση ή απλώς δεν την ανέφερε;
• Θα λεγόταν το ίδιο σχόλιο αν ο δημιουργός βρισκόταν απέναντι;

Εξίσου σημαντικό είναι να εξετάζεται αν η αντίδραση προέρχεται από ζήλια, αίσθημα αδυναμίας ή προσωπική απογοήτευση.

Οι ειδικοί προτείνουν επίσης την αναζήτηση του τι μπορεί να προσφέρει μια διαφορετική οπτική, αντί για την άμεση απόρριψη ενός περιεχομένου.

Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν βαθύτερα προσωπικά ζητήματα ή τραυματικές εμπειρίες που προκαλούν έντονες αντιδράσεις στο διαδίκτυο, η περιορισμένη έκθεση σε συγκεκριμένο περιεχόμενο, η σίγαση λογαριασμών ή η υποστήριξη από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορούν να βοηθήσουν.

Η Maalouf αναφέρει ότι η σωματική θεραπεία (somatic therapy) μπορεί επίσης να είναι χρήσιμη, καθώς βοηθά τους ανθρώπους να κατανοούν τις σωματικές αντιδράσεις τους σε στιγμές έντονης συναισθηματικής φόρτισης και να επιλέγουν πώς θα ανταποκριθούν αντί να αντιδρούν παρορμητικά.

Η μεγαλύτερη αποδοχή διαφορετικών απόψεων μπορεί τελικά να λειτουργήσει θετικά όχι μόνο για τις διαδικτυακές κοινότητες αλλά και για την προσωπική ευημερία.

«Ένα από τα σπουδαία πράγματα στον κόσμο είναι ότι όλοι οι άνθρωποι είναι τόσο διαφορετικοί», δήλωσε η Maddox.

«Θα ήταν βαρετό αν όλοι αγαπούσαν ακριβώς τα ίδια πράγματα με εσένα».

Όπως πρόσθεσε, η ιδέα αυτή μπορεί να ακούγεται απλή, σχεδόν σαν μάθημα δημοτικού, όμως αποτελεί ένα μάθημα που χρειάζεται να επανέλθει, αν υπάρχει η επιθυμία για ένα πιο ήρεμο και πιο ανθρώπινο διαδίκτυο.

Πηγή: CNN