Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026 ξεκίνησε ως η μεγαλύτερη ποδοσφαιρική διοργάνωση που έγινε ποτέ, με 48 ομάδες, τρεις διοργανώτριες χώρες και την υπόσχεση μιας γιορτής χωρίς προηγούμενο.
Πολύ γρήγορα, όμως, εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο από ένα τουρνουά. Οι πόλεμοι, οι ταξιδιωτικές απαγορεύσεις, η μεταναστευτική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών, οι σχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ με τη FIFA και οι εθνικοί ανταγωνισμοί πέρασαν μέσα στα γήπεδα πριν από το πρώτο σφύριγμα.
Αυτό που συνέβη ίσως ξάφνιασε όσους εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το ποδόσφαιρο ως έναν χώρο έξω από την πολιτική. Στην πραγματικότητα, τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα αποτελούν συχνά μια συμπυκνωμένη εικόνα του κόσμου που τα περιβάλλει. Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να αξιοποιήσουν τη δημοσιότητά τους, οι διεθνείς οργανισμοί διαπραγματεύονται με τα κράτη, οι κοινωνίες επιχειρούν να κάνουν ορατά τα αιτήματά τους και οι ισχυροί χρησιμοποιούν την πρόσβασή τους στους θεσμούς για να διευρύνουν την επιρροή τους.
Η ιστορικός Heather Dichter, η οποία έχει μελετήσει συστηματικά τη σχέση ποδοσφαίρου και διπλωματίας, υπενθυμίζει ότι η FIFA διαθέτει περισσότερα μέλη από τον ΟΗΕ και ότι η είσοδος ενός νέου κράτους στην παγκόσμια ποδοσφαιρική οικογένεια λειτουργεί συχνά ως επιβεβαίωση της διεθνούς του υπόστασης. Το ποδόσφαιρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα κράτη ως μέσο δημόσιας διπλωματίας, αλλά και από τη FIFA ως εργαλείο δικής της επιρροής απέναντι στις κυβερνήσεις.
Στην περίπτωση του φετινού Μουντιάλ, η «ισορροπία» αυτή διαταράχθηκε από νωρίς. Η απονομή του πρώτου «Βραβείου Ειρήνης» της FIFA στον Τραμπ, κατά την κλήρωση της διοργάνωσης στην Ουάσινγκτον, έδειξε ότι ο Τζάνι Ινφαντίνο ήταν πρόθυμος να αναγνωρίσει στον Αμερικανό πρόεδρο έναν ρόλο που ξεπερνούσε εκείνον του ηγέτη της βασικής διοργανώτριας χώρας. Η σχέση τους έδωσε την εντύπωση ότι η FIFA αναζητούσε την προστασία της αμερικανικής αίγλης, την ίδια στιγμή που η Ουάσινγκτον αξιοποιούσε το κύρος ενός μεγάλου αθλητικού γεγονότος για να ενισχύσει τη δική της τραυματισμένη πολιτική εικόνα.
Κατ’ αρχής ο πόλεμος στο Ιράν θα έφτανε για να αποκαλυφθούν τα όρια της ποδοσφαιρικής αυτονομίας. Επειδή ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονταν σε πολεμική σύγκρουση πολύ πριν ξεκινήσει η διοργάνωση, η ιρανική αποστολή χρειάστηκε να περιμένει μέχρι τις τελευταίες ημέρες για να λάβει βίζες. Οι παίκτες εγκαταστάθηκαν στην Τιχουάνα και
μετακινούνταν προς τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο για τους αγώνες τους, σαν να συμμετείχαν σε μια παγκόσμια αθλητική γιορτή στην οποία ήταν ταυτόχρονα προσκεκλημένοι και ανεπιθύμητοι.
Η FIFA μπορούσε να εγγυηθεί στο Ιράν μια θέση στον όμιλο, αλλά αδυνατούσε να του εξασφαλίσει ίσους όρους παρουσίας. Το κράτος που ελέγχει το έδαφος, τα σύνορα και την ασφάλεια είχε τελικά τον τελευταίο λόγο. Η συμμετοχή μιας χώρας σε ένα παγκόσμιο αθλητικό γεγονός αποδείχθηκε εξαρτημένη από τις ίδιες σχέσεις ισχύος που καθορίζουν τη θέση της στο διεθνές σύστημα.
Ανάλογη ήταν η εικόνα για τους φιλάθλους χωρών που επηρεάστηκαν από τις ταξιδιωτικές απαγορεύσεις. Η Αϊτή, το Ιράν, η Σενεγάλη και η Ακτή Ελεφαντοστού είχαν κερδίσει το δικαίωμα συμμετοχής στο γήπεδο, όμως πολλοί πολίτες τους αδυνατούσαν να ακολουθήσουν τις ομάδες τους. Έτσι, το πρώτο Μουντιάλ των 48 ομάδων διεύρυνε την ποδοσφαιρική εκπροσώπηση, χωρίς να διευρύνει αναλόγως την πραγματική πρόσβαση στη διοργάνωση.
Η υπόθεση Μπάλογκαν ίσως ήταν το αποκορύφωμα της πολιτικής παρέμβασης. Μετά την αποβολή του Αμερικανού επιθετικού απέναντι στη Βοσνία, ο Τραμπ επικοινώνησε με τον Ινφαντίνο και η ποινή ανεστάλη. Ο πρόεδρος της διοργανώτριας χώρας εμφανίστηκε ικανός να επηρεάζει μια απόφαση που αφορούσε άμεσα την εθνική του ομάδα. Η παρέμβαση έχει δημιουργήσει ένα σοβαρό πολιτικό και αθλητικό προηγούμενο.
Την ίδια στιγμή, έξω από το στάδιο Αζτέκα, εκπαιδευτικοί, συνταξιούχοι και συγγενείς αγνοουμένων χρησιμοποίησαν την τελετή έναρξης για να στρέψουν τη διεθνή προσοχή στα προβλήματά τους. Οι κυβερνήσεις επιθυμούν συνήθως να παρουσιάζουν τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα ως βιτρίνες σταθερότητας και προόδου. Ομάδες πολιτών όμως μπορούν να αξιοποιήσουν την ίδια βιτρίνα για να δείξουν όσα η επίσημη εικόνα επιχειρεί να κρατήσει εκτός κάδρου.
Το Μουντιάλ του 2026 υπενθύμισε ότι ο αθλητισμός μπορεί να προσφέρει στιγμές κοινής συγκίνησης, αλλά αδυνατεί να αποδράσει από τον κόσμο που τον οργανώνει. Οι ομάδες προχωρούν ή αποκλείονται, οι αγώνες τελειώνουν και οι πρωταθλητές εναλλάσσονται, εντούτοις τα κράτη, τα σύνορα και οι ανισότητες παραμένουν εκεί.
