Η διατροφή που προστατεύει από το Αλτσχάιμερ

Μια αντιφλεγμονώδης διατροφή μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο άνοιας, ακόμα και σε άτομα με πρώιμα σημάδια Αλτσχάιμερ.

Γνωρίζουμε εδώ και καιρό ότι η υγιεινή διατροφή συνδέεται με καλύτερη υγεία του εγκεφάλου. Τώρα υπάρχουν ακόμα περισσότερα στοιχεία, που δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, ότι μια αντιφλεγμονώδης διατροφή μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη μείωση του κινδύνου άνοιας — ακόμη και σε άτομα που ήδη έχουν υψηλότερο βιολογικό κίνδυνο για την πάθηση.

Η Dr. Leana Wen απαντά σε κρίσιμα ερωτήματα για τη σχέση φλεγμονής και άνοιας.

Τι έδειξε η μελέτη;

Dr. Leana Wen: Η μελέτη παρακολούθησε περισσότερους από 1.800 ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω στη Σουηδία, οι οποίοι δεν είχαν άνοια στην αρχή της έρευνας. Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη διατροφή των συμμετεχόντων μέσω αναλυτικών ερωτηματολογίων τροφίμων σε διάστημα έξι ετών και μέτρησαν τρεις βιοδείκτες στο αίμα που σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές εγκεφαλικής βλάβης. Στη συνέχεια τους παρακολούθησαν για έως και 15 χρόνια για να δουν ποιοι θα εμφανίσουν άνοια. Σε αυτό το διάστημα, 240 συμμετέχοντες διαγνώστηκαν με άνοια.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα των οποίων η διατροφή είχε χαμηλότερη φλεγμονώδη επίδραση είχαν μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν άνοια, ακόμη και όσοι είχαν εξετάσεις αίματος που έδειχναν υψηλότερο βιολογικό κίνδυνο.

Μεταξύ των συμμετεχόντων με υψηλότερα επίπεδα ενός βιοδείκτη που σχετίζεται με το Αλτσχάιμερ, γνωστού ως p-tau217, η μεγαλύτερη συμμόρφωση σε μια αντιφλεγμονώδη διατροφή συνδέθηκε με 29% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας. Παρόμοιες μειώσεις παρατηρήθηκαν και σε συμμετέχοντες με υψηλά επίπεδα δύο ακόμη βιοδεικτών που σχετίζονται με βλάβες στα νευρικά κύτταρα και φλεγμονή.

Τι είναι η αντιφλεγμονώδης διατροφή;

Δεν υπάρχει ένα επίσημο διατροφικό πλάνο που να ονομάζεται «αντιφλεγμονώδης διατροφή». Αντίθετα, ο όρος περιγράφει ένα συνολικό διατροφικό πρότυπο που σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα χρόνιας φλεγμονής στον οργανισμό. Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές δεν ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να ακολουθήσουν συγκεκριμένη δίαιτα.

Αντίθετα, υπολόγισαν τον «διατροφικό φλεγμονώδη δείκτη» με βάση τα ερωτηματολόγια τροφίμων.

Άτομα των οποίων η διατροφή περιλάμβανε περισσότερα λαχανικά, φρούτα, ξηρούς καρπούς, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης και λιγότερα ζαχαρούχα ποτά, υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και κόκκινο κρέας, θεωρήθηκαν ότι ακολουθούσαν ένα διατροφικό πρότυπο με χαμηλότερη φλεγμονώδη δράση.

Η σχέση με τη μεσογειακή διατροφή

Υπάρχει σημαντική επικάλυψη με τη μεσογειακή διατροφή, η οποία επίσης δίνει έμφαση σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, ψάρια, ελαιόλαδο και άλλα υγιεινά λιπαρά.

Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι ότι υπάρχει μία ιδανική δίαιτα για όλους, αλλά ότι ένα διατροφικό πρότυπο βασισμένο σε φυσικές, ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές και με περιορισμό των υπερεπεξεργασμένων προϊόντων φαίνεται να ωφελεί πολλούς τομείς της υγείας — συμπεριλαμβανομένου και του εγκεφάλου.

Πώς μπορεί η φλεγμονή να επηρεάζει τον εγκέφαλο και να αυξάνει τον κίνδυνο άνοιας;

Wen: Η φλεγμονή αποτελεί μέρος της φυσιολογικής ανοσολογικής απόκρισης του οργανισμού. Όταν υπάρχει λοίμωξη ή τραυματισμός, η φλεγμονή βοηθά το σώμα να επουλωθεί. Το πρόβλημα είναι ότι η χρόνια, χαμηλού βαθμού φλεγμονή μπορεί να παραμένει για χρόνια, κάτι που οι ερευνητές θεωρούν ότι μπορεί να συμβάλλει σε πολλές παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία.

Αυτός ο τύπος φλεγμονής μπορεί να βλάψει τα αιμοφόρα αγγεία, να τραυματίσει τα νευρικά κύτταρα και να ενεργοποιήσει τα ανοσοκύτταρα μέσα στον εγκέφαλο, παράγοντες που ενδέχεται να συμβάλλουν στη γνωστική έκπτωση. Ταυτόχρονα, η άνοια είναι μια πολύπλοκη κατάσταση με πολλούς παράγοντες κινδύνου, όπως η γενετική προδιάθεση, η παρουσία αγγειακών νοσημάτων, η απώλεια ακοής και συνήθειες του τρόπου ζωής, όπως το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ. Η φλεγμονή είναι πιθανότατα μόνο ένα κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου παζλ.

Πρέπει τα άτομα με οικογενειακό ιστορικό Αλτσχάιμερ να αλλάξουν τη διατροφή τους;

Wen: Θεωρώ ότι αυτή η μελέτη δίνει έναν ακόμη λόγο για υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών, αλλά θα ήμουν προσεκτική να μην υπερερμηνεύσουμε τα αποτελέσματα. Πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη, που σημαίνει ότι δεν μπορεί να αποδείξει ότι η διατροφή προλαμβάνει την άνοια. Οι ερευνητές παρατήρησαν τι έτρωγαν οι συμμετέχοντες και τι τους συνέβη με την πάροδο του χρόνου, χωρίς να τους κατανείμουν τυχαία σε διαφορετικές δίαιτες.

Υπάρχουν και άλλοι περιορισμοί. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν οι ίδιοι τι έτρωγαν μέσω ερωτηματολογίων, κάτι που βασίζεται στη μνήμη και μπορεί να μην είναι πάντα ακριβές. Η μελέτη έγινε επίσης σε ηλικιωμένους στη Σουηδία, επομένως τα αποτελέσματα μπορεί να μην ισχύουν εξίσου για άλλους πληθυσμούς με διαφορετικές διατροφές, τρόπους ζωής ή γενετικό υπόβαθρο. Επιπλέον, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η ύπαρξη παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει πως κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε άνοια.

Παρόλα αυτά, πρόκειται για μια ποιοτική μελέτη που παρακολούθησε τους συμμετέχοντες για πολλά χρόνια. Το μήνυμα είναι ενθαρρυντικό: πρέπει να δίνουμε προσοχή στους παράγοντες κινδύνου που μπορούμε να τροποποιήσουμε. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε την ηλικία ή τα γονίδιά μας, αλλά μπορούμε να επηρεάσουμε άλλους παράγοντες του τρόπου ζωής.

Εκτός από τη διατροφή, ποιες άλλες συνήθειες μειώνουν τον κίνδυνο άνοιας;

Wen: Η τακτική σωματική άσκηση είναι από τις πιο σημαντικές συνήθειες. Το ίδιο ισχύει και για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερίνης και του διαβήτη, καθώς τα υγιή αιμοφόρα αγγεία είναι απαραίτητα για έναν υγιή εγκέφαλο. Η αποφυγή του καπνίσματος, ο περιορισμός της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και ο επαρκής ύπνος έχουν επίσης συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική υγεία.

Εξίσου σημαντική είναι η κοινωνική επαφή και η πνευματική δραστηριότητα. Ο χρόνος με οικογένεια και φίλους, η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες, η εργασία, ο εθελοντισμός, τα χόμπι και η συνεχής εκμάθηση νέων δεξιοτήτων βοηθούν στη διατήρηση της εγκεφαλικής λειτουργίας.

Πώς αλλιώς ωφελεί η αντιφλεγμονώδης διατροφή;

Wen: Τα ίδια διατροφικά πρότυπα που σχετίζονται με χαμηλότερη φλεγμονή έχουν συνδεθεί επίσης με μειωμένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων, εγκεφαλικού επεισοδίου, διαβήτη τύπου 2 και ορισμένων μορφών καρκίνου. Επίσης συμβάλλουν στη διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους και στη βελτίωση της μεταβολικής υγείας.

Ακόμη κι αν μελλοντικές έρευνες δείξουν ότι η επίδραση στην άνοια είναι μικρότερη από αυτή που υποδηλώνει η μελέτη, η διατροφή με αυτόν τον τρόπο εξακολουθεί να προσφέρει πολλά οφέλη για την υγεία. Οι άνθρωποι θα πρέπει να βλέπουν αυτές τις αλλαγές ως μακροπρόθεσμες συνήθειες ζωής και όχι ως βραχυπρόθεσμη παρέμβαση για την πρόληψη μιας μόνο ασθένειας.

Αυτό σημαίνει επίσης ότι αντί να αναζητά κανείς ένα «υπερτρόφιμο» ή μια αυστηρή δίαιτα, είναι καλύτερο να επικεντρώνεται στο συνολικό διατροφικό του πρότυπο. Μικρές, σταθερές αλλαγές — όπως περισσότερα λαχανικά και δημητριακά ολικής άλεσης, ξηροί καρποί ή φρούτα αντί για υπερεπεξεργασμένα σνακ και αντικατάσταση των ζαχαρούχων ποτών με νερό — αθροίζονται με τον χρόνο. Αυτή η προσέγγιση υποστηρίζεται όχι μόνο από αυτή τη μελέτη, αλλά και από δεκαετίες ερευνών διατροφής σε πολλές διαφορετικές παθήσεις.

Πηγή: CNN