Συμπληρώνονται σήμερα (23/06) τριάντα χρόνια από τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου, του πολιτικού που σφράγισε με τη δράση του την Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία. Τριάντα χρόνια είναι μια ολόκληρη ζωή, αλλά ο Παπανδρέου παραμένει με ένα ιδιότυπο τρόπο «παρών» στο δημόσιο βίο της χώρας, ενώ με τα social media μετατράπηκε σε pop icon.
Με αφορμή τη σημερινή επέτειο, συζητήσαμε με τον Τηλέμαχο Χυτήρη τόσο για τις δικές του αναμνήσεις από τον ιστορικό ηγέτη του ΠΑΣΟΚ όσο και για το πώς διαμορφώνεται η κοινωνική μνήμη για τις κυβερνήσεις Παπανδρέου. Ο Χυτήρης υπήρξε κυβερνητικός εκπρόσωπος, υπουργός, βουλευτής και άνθρωπος του στενού περιβάλλοντος του Ανδρέα Παπανδρέου, ένας άνθρωπος που τον έζησε από κοντά.
Οι παρακαταθήκες
Για τον Τηλέμαχο Χυτήρη δύο είναι οι πιο μεγάλες πολιτικές παρακαταθήκες του Ανδρέα Παπανδρέου. Η πρώτη είναι ότι «ο πολιτικός πρέπει να μένει προσδεμένος στις ανάγκες της κοινωνίας, του λαού και της πατρίδας. Κοινός τόπος, θα μου πείτε. Καθόλου. Θυμάμαι τον Ανδρέα να λέει, απευθυνόμενος στα στελέχη του: “Όταν προχωράμε, σταματάμε λίγο και κοιτάμε πίσω. Έρχονται ή στρίψαμε γωνία και μας έχουν χάσει από τα μάτια τους;”». Η δεύτερη παρακαταθήκη του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ «απορρέει από το σύνθημα “Η Ελλάδα στους Έλληνες”. Κι εδώ πολλοί θα πουν: “Αυτονόητο”. Είναι; Το σύνθημα αυτό σημαίνει: κάνε κάθε μέρα ό,τι μπορείς για τη χώρα σου, γιατί όταν έρθει η δύσκολη στιγμή θα είναι αργά και κανείς δεν θα σε βοηθήσει.
Αυτός ήταν και ο πρώτος κυβερνητικός κανόνας που ακολουθούσε. Κάθε πρωί άρχιζε με το ερώτημα: “Τι έχουμε στα εθνικά;”. Μετά μπορούσαμε να μιλήσουμε για οτιδήποτε. Πρώτα η ύπαρξή μας. Και το απέδειξε αυτό. Τα νησιά του Αιγαίου ήταν αστακοί επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ και η Ελλάδα βρισκόταν σε πρώτο πλάνο, τόσο διπλωματικά όσο και αμυντικά. Το ίδιο και με την Κύπρο και το Ενιαίο Δόγμα».
Ο σεβασμός των ξένων ηγετών
Δεδομένου ότι είναι ένας άνθρωπος που έζησε από κοντά τον Παπανδρέου για μεγάλο διάστημα, ρωτήσαμε τον Τηλέμαχο Χυτήρη τι του έχει αποτυπωθεί σε προσωπικό επίπεδο από αυτήν τη σχέση. Ο Χυτήρης έκανε ιδιαίτερη μνεία στο πολιτικό και γνωστικό υπόβαθρό του ηγέτη του Ανδρέα, αλλά και στην οξύνοια να διακρίνει τα επερχόμενα. Σημείωσε ακόμα ότι «ήταν απλός και κατανοητός στον λόγο, στην ανάλυση και στη σύνθεση των γεγονότων, ελληνικών και παγκόσμιων. Νομίζω, μάλιστα, ότι τότε το είχαν αντιληφθεί και το εκτιμούσαν και οι ξένοι ηγέτες. Το έβλεπε κανείς από τον σεβασμό με τον οποίο τον περιέβαλλαν, από τον Μιτεράν μέχρι τη Θάτσερ».
Προσέθεσε ότι «στις ιδιωτικές στιγμές και στις συζητήσεις ήταν απλός, αφοπλιστικός και πάντα ευγενής απέναντι στον συνομιλητή του. Του έδινε σημασία, ασχέτως αν τελικώς συμφωνούσε ή όχι. Πιστεύω ότι αυτή την οικειότητα τη μετέδιδε και ως δημόσιο πρόσωπο, ως ηγέτης, και αυτό εκλαμβανόταν αμέσως από τον κόσμο. Ήταν ο δικός τους άνθρωπος. Ο Ανδρέας. Του είχαν εμπιστοσύνη. Ήταν χάρισμα, αλλά ήταν και η αλήθεια του».
«Τα ωραία χρόνια»
Μια συζήτηση για τον Ανδρέα Παπανδρέου αναπόφευκτα θα πάει και στην εικόνα που έχει διαμορφωθεί μεταξύ σοβαρού και αστείου στα social media ότι η διακυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν «τα ωραία χρόνια» που «όλοι είχαμε λεφτά». Για τον Τηλέμαχο Χυτήρη «ο Ανδρέας έχει περάσει στον χώρο της Ιστορίας και του μύθου. Καθόλου τυχαία. Ήταν αυτός που γνήσια απελευθέρωσε τον Έλληνα από δεσμά πολλών χρόνων. Ο λαός ανέπνευσε με τον Ανδρέα, απέκτησε σιγουριά και αυτοπεποίθηση. Επιτέλους, ήταν κι αυτός κάποιος. Είχε λόγο. Μπορούσε να συμμετάσχει, να επιλέξει!». Εκτιμά επίσης ότι «όσοι δεν ένιωσαν αυτό σε όλη τη χώρα, δεν θα καταλάβουν ποτέ τη σχέση του Ανδρέα με τον λαό. Δεν είναι τυχαία η συχνή αναφορά στο όνομά του ακόμη και σήμερα, τριάντα χρόνια μετά τον θάνατό του. Το “ΠΑΣΟΚ, ωραία χρόνια” κρύβει μια αλήθεια· γι’ αυτό και επικράτησε, άλλωστε».
Η κριτική
Δεν νοσταλγούν όμως όλοι την περίοδο Παπανδρέου. Στα χρόνια της κρίσης αναπτύχθηκε η κριτική ότι επί ΠΑΣΟΚ σπαταλήθηκε ο πακτωλός των ευρωπαϊκών κονδυλίων και γιγαντώθηκε το πελατειακό κράτος. Για τον Χυτήρη «οι πολιτικοί του αντίπαλοι αντιμετωπίζουν την περίοδο του Ανδρέα ως κακό όνειρο. Δεν θα ήθελαν να επαναληφθεί ποτέ. Προσπαθούν να την εξορκίσουν. Το κατεστημένο μισεί κάθε αλλαγή που δεν ελέγχει το ίδιο, που δεν είναι προς το συμφέρον του. Οι αλλαγές, μοιραία, αργά ή γρήγορα, οδηγούν στην ανατροπή του».
Υποστήριξε ακόμα ότι «τον Ανδρέα (δεν ξανάγινε ποτέ) τον οδήγησαν στο Ειδικό Δικαστήριο για να τον εξοντώσουν πολιτικά ή να τον πεθάνουν. Ποιοι; Η Δεξιά, η Αριστερά της εποχής, οι εκδότες, οι ολιγάρχες. Απέτυχαν. Ο Ανδρέας, γέρος και ασθενής, τους αντιμετώπισε με τη σοφία του και νίκησε. Αυτό τα λέει όλα».
Το σημερινό ΠΑΣΟΚ
Καταλήγοντας, τον ρωτήσαμε πως βλέπει το σημερινό ΠΑΣΟΚ. «Είναι χρόνια που απέχω από την πολιτική. Δεν σας κρύβω ότι δεν ενθουσιάζομαι από τον πολιτικό βίο της χώρας. Δεν είναι αυτός που θα ήθελα» ανέφερε. Και υπογράμμισε: «Ήρθε ο καιρός, τώρα, για μια μεγάλη αλλαγή. Την εύχομαι, κι ας μη τη βλέπω. Για το ΠΑΣΟΚ εύχομαι να είναι ενωμένο και να συμβάλει προοδευτικά στις σημερινές και αυριανές εξελίξεις. Θαύματα δεν περιμένω. Ο Ανδρέας ήταν μια εξαίρεση, ένας τολμηρός γιος της Ιστορίας».
