Γιατί η Ελλάδα θα χρωστάει πάντα ευγνωμοσύνη στην Αϊτή – Μια ιστορία που ξεπερνά το ποδόσφαιρο

Αϊτή και Ελλάδα μπορεί να απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα, όμως συνδέονται από μια ιστορία που έχει τις ρίζες της δύο αιώνες πριν. Και κάθε φορά που η Αϊτή γράφει μια νέα σελίδα στην ιστορία της, όπως η επιστροφή της στο Παγκόσμιο Κύπελλο 2026 μετά από 52 χρόνια απουσίας, αξίζει να θυμόμαστε και μια άλλη μεγάλη στιγμή: την πρώτη διεθνή αναγνώριση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Το 1822, όταν οι Έλληνες αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία τους απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, η Αϊτή έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που εξέφρασε επίσημα στήριξη στον ελληνικό αγώνα.

Η νεαρή τότε δημοκρατία της Καραϊβικής, η πρώτη ανεξάρτητη μαύρη δημοκρατία μετά την επανάσταση των σκλάβων, αναγνώρισε τον αγώνα ενός άλλου λαού που πάλευε για ελευθερία.

Ο Αδαμάντιος Κοραής μαζί με άλλους επιφανείς Έλληνες, είχε γράψει μια επιστολή στον τότε πρόεδρο της Αϊτής, Ζαν Πιερ Μπουαγέ, μέσω της οποίας ζητούσαν βοήθεια για την επανάσταση.

Η επιστολή του προέδρου της Αϊτής προς τους Έλληνες , διασώθηκε, σε ελληνική μετάφραση, στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί της Ελληνικής Επαναστάσεως» του φιλικού και αγωνιστή του ’21, Ιωάννου Φιλήμονος: 

«Ζαν Πιερ Μπουαγέ, πρόεδρος του Χαϊτίου, προς τους Πολίτας της Ελλάδος Α. Κοραήν, Κ. Πολυχρονιάδην, Α. Βογορίδην και Κ. Κλωνάρην.

Εις τα Παρίσια

Πριν ή δεχθώμεν την επιστολή υμών, σημειουμένην εκ Παρισίων τη 20η παρελθόντος Αυγούστου, έφθασεν ενταύθα η είδησις της επαναστάσεως των συμπολιτών υμών κατά του δεσποτισμού, του επί τρεις περίπου διαρκέσαντος εκατονταετηρίδας. Μετά μεγάλου ενθουσιασμού εμάθομεν ότι η Ελλάς αναγκασθείσα τέλος πάντων εδράξατο των όπλων, ίνα κτήσηται της ελευθερίαν αυτής και την θέσιν, ήν μεταξύ των εθνών του κόσμου κατείχε.

Μία τόσον ωραία και τόσον νόμιμος υπόθεσις, και προ πάντων αι συνοδεύσασαι ταύτην πρώται επιτυχίαι, ουκ εισίν αδιάφοροι τοις Χαϊτίοις, οίτινες, ως οι Ελληνες επί πολύν καιρόν έκλινον τον αυχένα υπό ζυγόν επονείδιστον και δια των αλύσεων αυτών συνέτριψαν την κεφαλήν της τυραννίας.

Ευχηθέντες προς τον ουρανόν, όπως υπερασπισθή τους απογόνους του Λεωνίδου , εσκέφθημεν ίνα συντρέξωμεν τας γενναίας δυνάμεις τούτων, ει μη διά στρατευμάτων και πολεμοφοδίων, τουλάχιστον διά χρημάτων, ως χρησίμων εσομένων διά προμήθειαν όπλων, ών έχετε ανάγκην. Συμβεβηκότα όμως, επιβαλόντα τη πατρίδι ημών μεγάλην ανάγκην. επησχόλησαν όλον το χρηματικόν, εξ ού η Διοίκησις ηδύνατο καταβάλει μέρος. Σήμερον έτι η επανάστασις, η κατά το ανατολικόν μέρος της νήσου επικρατούσα, υπάρχει νέον προς την εκτέλεσιν αυτού του σκοπού κώλυμα. Επειδή το μέρος όπερ ηνώθη μετά της Δημοκρατίας, ής προεδρεύω, υπάρχει εν μεγίστη ενδεία και προκαλεί δικαίως μεγάλην του ταμείου ημών την δαπάνην. Εάν δ’ επέλθωσι κατάλληλοι, ως επιθυμούμεν, αι περιστάσεις, τότε βοηθήσωμεν προς τιμήν ημών τοις τέκνοις της Ελλάδος, όσον δυνηθώμεν.

Πολίται, διερμηνεύσατε προς τους συμπατριώτας υμών τας θερμοτέρας ευχάς, άς λαός του Χαϊτίου αναπέμπει υπέρ της ελευθερώσεως αυτών. Οι μεταγενέστεροι Ελληνες ελπίζουσιν εν τη αναγεννωμένη ιστορία τούτων άξια της Σαλαμίνος τρόπαια. Είθε παρόμοιοι τοις προγόνοις αυτών αποδεκνυόμενοι και υπό των διαταγών του Μιλτιάδου διευθυνόμενοι, δυνηθώσιν εν τοις πεδίοις του νέου Μαραθώνος τον θρίαμβον της ιεράς υποθέσεως, ήν επεχείρησαν υπέρ των δικαιωμάτων αυτών, της θρησκείας και της πατρίδος. Είθε, τέλος, διά των φρονίμων διατάξεων αυτών μνημονευθώσιν εν τη ιστορία οι κληρονόμοι της καρτερίας και των αρετών των προγόνων.

Τη 15η Ιανουαρίου 1822 και 19η της Ανεξαρτησίας»

Η απάντηση του Μπουαγιέ προς τον Αδαμάντιο Κοραή περιλαμβάνεται στο ογκωδέστατο έργο του Τόμας Μαντιού, «Ιστορία της Αϊτής». Ο Μαντιού, φίλος και σύγχρονος του Μπουαγιέ, παρουσιάζει στον έκτο τόμο του έργου του, μια εμπλουτισμένη μορφή της απαντητικής επιστολής.

Το παρακάτω απόσπασμα καταδεικνύει τις περιορισμένες δυνατότητες της φτωχής χώρας να παράσχει υλική βοήθεια στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα και ουσιαστικά διαψεύδει τις αναφορές, σύμφωνα με τις οποίες η Αϊτή έστειλε τόνους καφέ και εθελοντές να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων επαναστατών.

«Ναι, πολίτες, φλεγόμαστε από τη θέληση να υπερασπιστούμε τους συμπατριώτες σας. Μακάρι να μπορούσαμε να δώσουμε πρώτοι το όμορφο αυτό παράδειγμα στον υπόλοιπο κόσμο. Όμως δεν μας επιτρέπεται να δικαιώσουμε τις προσδοκίες σας και τον πόθο που μας φλέγει! Με την απεραντοσύνη της θάλασσας να μας χωρίζει από την Ελλάδα, στερούμενοι των πόρων που κάνουν τα έθνη που συνορεύουν με αυτήν υπερήφανα, περιβαλλόμενοι από την γαλήνη μας και μην διαθέτοντας άλλα όπλα πέραν αυτών που κυριεύσαμε στα πεδία των μαχών, περιοριζόμαστε στο να συντάξουμε ευχές»

Μπορεί η Αϊτή να μην είχε τη δύναμη των μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών της εποχής, όμως είχε κάτι πιο σημαντικό: την κατανόηση του τι σημαίνει να διεκδικείς την ελευθερία σου. Ένα έθνος που είχε γνωρίσει την καταπίεση και την επανάσταση είδε στους Έλληνες έναν λαό με παρόμοια όνειρα.

Σήμερα, όταν οι σημαίες της Αϊτής κυματίζουν ξανά σε ένα Μουντιάλ μετά από δεκαετίες, οι Έλληνες έχουμε έναν επιπλέον λόγο να χαμογελάμε γι’ αυτήν τη χώρα. 

Μπορεί στο πρώτο της παιχνίδι απέναντι στη Σκωτία να ηττήθηκε με 1-0 από το γκολ του John McGinn, όμως έδειξε πάθος, χαρακτήρα και δεν συμβιβάστηκε με μια απλή συμμετοχή. Εξάλλου, οι παίκτες της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Jean-Ricner Bellegarde και Frantzdy Pierrot (πρώην της ΑΕΚ), επαίνεσαν τη μαχητικότητα της ομάδας, παρά την ήττα της από τη Σκωτία στον εναρκτήριο αγώνα του Γ’ Ομίλου.

«Χαμογελάω επειδή πρέπει να παραμείνουμε ψυχικά θετικοί: ξέρουμε ότι έχουμε ό,τι χρειάζεται για να ανταγωνιστούμε σε αυτό το επίπεδο», δήλωσε μετά τον αγώνα ο Bellegarde. «Οι λέξεις-κλειδιά είναι “θάρρος” και “ανταγωνιστικότητα”».