Το αρχαιότερο αστρικό αντικείμενο του ηλιακού μας συστήματος
Ένας διαστρικός κομήτης που πέρασε κοντά από τον Ήλιο πέρυσι μπορεί να είναι σχεδόν τρεις φορές αρχαιότερος από το ηλιακό μας σύστημα και δεν μοιάζει με τίποτα άλλο που έχει παρατηρηθεί ποτέ στη διαστημική γειτονιά μας, δήλωσαν αστρονόμοι τη Δευτέρα. Ο κομήτης 3I/Atlas είναι μόλις ο τρίτος επισκέπτης από πέρα από το ηλιακό μας σύστημα που έχει παρατηρήσει η ανθρωπότητα. Η ασυνήθιστη φωτεινότητά του προσφέρει στους επιστήμονες μια πρωτοφανή ευκαιρία να μελετήσουν κάτι που προήλθε από άλλο σημείο του γαλαξία.
Αφού εντοπίστηκε τον Ιούλιο του περασμένου έτους, το διαστημικό αυτό αντικείμενο προκάλεσε ενθουσιασμό στο διαδίκτυο, με έναν εξέχοντα ερευνητή του Χάρβαρντ να υποστηρίζει ως πιθανότητα ότι μπορεί να ήταν διαστημόπλοιο εξωγήινων μια θεωρία που η NASA απέρριψε. Τώρα, οι παρατηρήσεις από τα ισχυρότερα τηλεσκόπια του κόσμου αποκαλύπτουν περισσότερα στοιχεία για αυτόν τον μοναδικό κομήτη. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, ο 3I/Atlas μπορεί να έχει ηλικία έως και 12 δισεκατομμύρια χρόνια. Το ηλιακό μας σύστημα πιστεύεται ότι σχηματίστηκε πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Μάρτιν Κόρντινερ (Martin Cordiner) από το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP) ότι «ίσως είναι το αρχαιότερο αντικείμενο που έχει παρατηρηθεί στο ηλιακό μας σύστημα». Ωστόσο, πρόσθεσε ότι υπάρχουν «οριακά σενάρια» που θα μπορούσαν να προσφέρουν άλλες εξηγήσεις για την ασυνήθιστη χημική σύσταση του κομήτη. Η νέα έρευνα βασίζεται στην αναλογία χημικών στοιχείων που ονομάζονται ισότοπα, τα οποία ανιχνεύθηκαν από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb και το παρατηρητήριο ALMA στη Χιλή. Οι μετρήσεις αυτές «αποκαλύπτουν μια στοιχειακή σύνθεση διαφορετική από οποιοδήποτε σώμα του ηλιακού μας συστήματος», αναφέρει η μελέτη.
A beautiful shot of the Milky Way constellation full of stars in space
Σε σύγκριση με τους κομήτες του ηλιακού μας συστήματος, ο 3I/Atlas περιέχει 10 φορές περισσότερο δευτέριο, έναν τύπο υδρογόνου που συναντάται συχνά στο βαρύ νερό, σύμφωνα με τη μελέτη. «Αυτή η μεγάλη αφθονία βαρέος νερού μπορεί πραγματικά να συμβεί, σύμφωνα με την κατανόησή μας για την αστροχημεία, μόνο σε ένα πολύ ψυχρό περιβάλλον», εξήγησε ο Κόρντινερ. Αυτό σημαίνει ότι ο κομήτης πιθανότατα συγκαταλέγεται ανάμεσα στα ψυχρότερα αντικείμενα που έχουν παρατηρηθεί ποτέ στο ηλιακό μας σύστημα. Τα ισοτοπικά στοιχεία δείχνουν ότι σχηματίστηκε σε ένα περιβάλλον με θερμοκρασία περίπου -243°C (-405,4°F).
Το ακριβές σημείο προέλευσης αυτού του κομήτη μέσα στον Γαλαξία μας παραμένει μυστήριο. Ωστόσο, θεωρείται ότι αυτά τα διαστρικά αντικείμενα σχηματίζονται με παρόμοιο τρόπο όπως οι κομήτες του ηλιακού μας συστήματος δηλαδή εκτοξεύονται στο διάστημα κατά τη βίαιη διαδικασία σχηματισμού ενός νέου πλανήτη. Χωρίς να είναι δεμένος βαρυτικά με κάποιο άστρο, ο 3I/Atlas πιθανότατα πέρασε δισεκατομμύρια χρόνια σε «αχανείς, αδιανόητες τροχιές γύρω από τον γαλαξία μας», δήλωσε ο Κόρντινερ.
Οι επιστήμονες εντόπισαν επίσης μια παράξενη έλλειψη χημικού εμπλουτισμού στον κομήτη, γεγονός που υποδηλώνει ότι σχηματίστηκε σχετικά κοντά σε περιοχές όπου γεννιούνταν άστρα. Θα μπορούσε ακόμη και να είναι ένα «απομεινάρι» από μια εποχή που ονομάζεται «κοσμικό μεσημέρι» (cosmic noon), όταν σχηματίζονταν πολλά άστρα, περίπου πριν από 10 δισεκατομμύρια χρόνια, σύμφωνα με τον Κόρντινερ. Τα προηγούμενα διαστρικά αντικείμενα — ο 1I/ʻOumuamua, που εντοπίστηκε το 2017, και ο 2I/Borisov το 2019 δεν ήταν αρκετά φωτεινά ώστε να επιτρέψουν τη συλλογή ισοτοπικών δεδομένων. Ο καθηγητής του Χάρβαρντ Άβι Λόεμπ (Avi Loeb), ο οποίος είχε προκαλέσει αντιδράσεις στο παρελθόν υποστηρίζοντας ότι ο ʻOumuamua θα μπορούσε να είναι εξωγήινο διαστημόπλοιο, έκανε παρόμοιες υποθέσεις και για τον 3I/Atlas.
Ωστόσο, η NASA απέρριψε αυτή την πιθανότητα. Το Ινστιτούτο Αναζήτησης Εξωγήινης Νοημοσύνης (SETI) δήλωσε τον περασμένο μήνα ότι δεν είχε βρει «καμία ένδειξη εξωγήινης τεχνολογίας» στον κομήτη. Ο αστρονόμος Πίτερ Βέρες (Peter Vereš), ο οποίος συμμετείχε στην αναγνώριση του κομήτη στο Κέντρο Μικρών Πλανητών της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης, χαρακτήρισε την έρευνα «συναρπαστική». «Ο κομήτης τώρα εγκαταλείπει το ηλιακό σύστημα και δεν θα επιστρέψει ποτέ, επομένως οι μελλοντικές παρατηρήσεις θα γίνονται όλο και πιο δύσκολες», δήλωσε στο AFP.
Ωστόσο, οι αστρονόμοι αναμένουν ότι θα εντοπίσουν πολλούς ακόμη διαστρικούς επισκέπτες τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα χάρη στο νέο Παρατηρητήριο Vera C. Rubin στη Χιλή. «Αυτό είναι μόνο η αρχή ενός συναρπαστικού νέου πεδίου. Έχουμε πολλά ακόμη να μάθουμε για αυτά τα αντικείμενα και για το τι μπορούν να μας πουν σχετικά με τον γαλαξία μας», δήλωσε ο Κόρντινερ.
