Ανεξαρτήτως από το πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στο Ιράν και ποια θα είναι τα παραλειπόμενα που θα μας απασχολούν μετά από μια συμφωνία, αυτήν τη στιγμή έχει διαφανεί πως ο βασικός, ρητά διατυπωμένος στόχος, των ΗΠΑ μάλλον δεν θα επιτευχθεί.
Το ιρανικό καθεστώς άντεξε τις πιέσεις όπως η συντριπτική πλειοψηφία των διεθνολόγων κι εξειδικευμένων δημοσιογράφων σε όλον τον κόσμο εκτιμούσαν. Ίσως η χώρα που υποδέχεται με τη μεγαλύτερη ικανοποίηση αυτό το γεγονός, από τους γείτονες του Ιράν, να είναι η Τουρκία. Για την Άγκυρα, το χειρότερο δυνατό σενάριο θα ήταν η επιτυχία της ισραηλινής στρατηγικής που θα οδηγούσε σε κατάρρευση του ιρανικού κράτους. Μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε τον δρόμο σε συγκρούσεις δια αντιπροσώπων, προσφυγικές ροές και αναζωπύρωση του κουρδικού ζητήματος. Και το σημαντικότερο; Θα ενίσχυε το Ισραήλ, υπό αμερικανική κάλυψη, ως δύναμη που καταφέρνει να αναδιαμορφώσει μονομερώς την περιοχή.
Όμως στην Άγκυρα δεν έχουν πάψει να ανησυχούν. Μια ενδεχόμενη συμφωνία τερματισμού του πολέμου δεν αποκλείεται να περιελάμβανε νέες ρυθμίσεις για το καθεστώς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Γι’ αυτό και ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει ζητήσει την επιστροφή στο καθεστώς πριν από τον πόλεμο, επικαλούμενος την πιθανότητα οι νέες ρυθμίσεις να αποτελέσουν νέα εστία συγκρούσεων.
Έχει δηλώσει χαρακτηριστικά στο Al Jazeera: «Θέλουμε να δούμε την ελεύθερη διέλευση όλων των πλοίων, όπως ακριβώς συνέβαινε πριν από τον πόλεμο. Η κατάσταση που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο ήταν αυτή που όλοι απολάμβαναν. Επομένως, η εισαγωγή νέων ρυθμίσεων, οι οποίες ενδέχεται να μην γίνει αποδεκτές από τη συντριπτική πλειοψηφία [των χωρών], θα μπορούσε να αποτελέσει νέα πηγή συγκρούσεων, κάτι που δεν θέλουμε να δούμε».
Σε άρθρο του στο Chatham House, ο Galip Dalay υποστηρίζει ότι ο πόλεμος με το Ιράν δεν αλλάζει απλώς τις ισορροπίες ανάμεσα στην Τεχεράνη, το Ισραήλ, τις ΗΠΑ και τα κράτη του Κόλπου, αλλά επαναπροσδιορίζει και τη θέση της Τουρκίας στο περιφερειακό σύστημα. Σε γενικές γραμμές, ο Dalay καταλήγει πως όποια κι αν είναι η εξέλιξη του πολέμου στον βαθμό που το ιρανικό καθεστώς αντέχει, η Μέση Ανατολή έχει αναμορφωθεί και η θέση της Τουρκίας διευρυνθεί.
Την άποψή του τη βασίζει σε τρία επιχειρήματα: Πρώτον η Τουρκία ως αμυντική βιομηχανία έχει τη δυνατότητα να προμηθεύει οπλικά συστήματα και drones στις υπόλοιπες χώρες της περιοχής της.
Δεύτερον, η κρίση στα Στενά έχει επαναφέρει ένα ερώτημα αν μήπως θα έπρεπε οι εμπορικοί διάδρομοι να άλλαζαν υπέρ της Τουρκίας, καθώς πλέον ο πόλεμος υπενθύμισε την ευθραυστότητα της περιοχής.
Και τρίτο η Τουρκία εμφανίζεται ως δύναμη που επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει την κρίση χωρίς να εγκλωβιστεί πλήρως σε έναν νέο περιφερειακό διπολισμό.
Αν συμφωνούσε κάποιος με τον Dalay ότι το διάστημα μετά τον πόλεμο η θέση της Τουρκίας θα επαναπροσδιοριστεί, το ερώτημα που τίθεται είναι ποια είναι αυτή η θέση. Η σημερινή τουρκική διπλωματία, υπό τον Χακάν Φιντάν, τοποθετείται τακτικά ως ο απόλυτα απαραίτητος ενδιάμεσος. Ξεφεύγοντας από το απλοϊκό δίπολο του απόλυτου «σταθεροποιητή» ή του ταραχοποιού «αναθεωρητή» που είθισται στην Ελλάδα να επικαλούμαστε, η Τουρκία αναδεικνύεται σε κάτι πολύ πιο σύνθετο: έναν διαχειριστή της αποσταθεροποίησης. Αποστρέφεται την κατάρρευση ενός γείτονά της, όπως και της περιφερειακής τάξης, αλλά ταυτόχρονα επιθυμεί ένα νέο status quo όπου θα έχει λόγο, όπως σήμερα έχουν οι ΗΠΑ, το Ισραήλ ή η Σαουδική Αραβία. Θα λέγαμε πως ο στόχος της αυτός βρίσκει εύφορο έδαφος σε μια κατάσταση ελεγχόμενης αναρχίας, όπου θα υπάρχει πάντα μια θέση για διαμεσολαβητές.
Αυτή η διαρκής αναζήτηση ρόλου σταθεροποιητή, όπως έγινε άλλωστε και στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, είναι ένα εργαλείο προβολής πολιτικής επιρροής. Μπορεί η Άγκυρα να μην λειτουργεί ως υπερδύναμη που επιβάλει μόνη της μια νέα τάξη, όμως λειτουργεί ως παράδειγμα περιφερειακής δύναμης που γνωρίζει πώς να μετατρέπει τη δομική αναρχία σε γεωπολιτική αναβάθμιση. Επομένως η νέα θέση που διεκδικεί είναι αυτή ενός εμπορικού, αμυντικού και διπλωματικού κόμβου, όπου κανείς δεν θα αμφισβητεί το πολιτικό ειδικό βάρος της. Πλην βεβαίως του Ισραήλ.
