Αρχίζει το τελευταίο Μουντιάλ;
Η διεθνής συνεργασία απειλείται από την άνοδο του εθνικισμού και οι παγκόσμιοι θεσμοί χάνουν την αξιοπιστία τους. Το κύρος του Παγκοσμίου Κυπέλλου ως η μεγαλύτερη ψυχαγωγική εκδήλωση στον πλανήτη έχει δημιουργήσει μια πιθανή ψευδαίσθηση: ότι πρόκειται για μία από τις λίγες κοσμοπολίτικες επιχειρήσεις που μπορούν να υψωθούν πάνω από τις δυνάμεις της τοπικιστικής στροφής. Ωστόσο, οι ρωγμές σε αυτήν την πρόσοψη φαίνεται να αυξάνονται, γεγονός που μας κάνει να αναρωτιόμαστε: μήπως αυτό είναι το τελευταίο Παγκόσμιο Κύπελλο;
Μπορεί να ακούγεται παράλογο, αλλά δεν είναι και τόσο. Η διοργάνωση άνθησε αρχικά, τουλάχιστον εν μέρει, επειδή αποτελούσε εξαιρετικό εργαλείο για την πολιτική ατζέντα των εθνικών κυβερνήσεων. Το Παγκόσμιο Κύπελλο του 1934 υπό τον Μουσολίνι και εκείνο του 1978 που φιλοξενήθηκε από τη χούντα της Αργεντινής είναι από τις πιο διαβόητες περιπτώσεις. Ακόμα και καλοπροαίρετα παραδείγματα, όπως η Γαλλία το 1998 ή η Γερμανία το 2006, είχαν επιτυχία κυρίως επειδή ευθυγραμμίζονταν με τα εθνικά συμφέροντα: στην περίπτωση της Γαλλίας, προωθώντας τον πολυπολιτισμικότητα · στη Γερμανία, την ενοποίηση κι έναν νέο, πιο ήπιο πατριωτισμό. Η ίδια η FIFA προωθούσε εδώ και καιρό τη δική της πολιτική ατζέντα, είτε πιέζοντας την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα να συνδιοργανώσουν το 2002, είτε σχεδιάζοντας το πρώτο αφρικανικό Παγκόσμιο Κύπελλο το 2010.
Αλλά την τελευταία δεκαετία ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια νέα, πιο ανησυχητική φάση. Τώρα κατευθυνόμαστε προς το τρίτο συνεχόμενο Παγκόσμιο Κύπελλο που περιβάλλεται από εκκλήσεις για μποϊκοτάζ λόγω του ιστορικού παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή της εξωτερικής πολιτικής της διοργανώτριας χώρας.
Παρά την αρνητική δημοσιότητα πριν από τα τουρνουά τους, η Ρωσία και το Κατάρ τελικά διοργάνωσαν επιτυχημένες διοργανώσεις το 2018 και το 2022 αντίστοιχα. Θα κυλήσει εξίσου ομαλά η επερχόμενη διοργάνωση, την οποία συνδιοργανώνουν ΗΠΑ, Καναδάς και Μεξικό από σήμερα (11 Ιουνίου) έως τις 19 Ιουλίου; Ή μήπως αυτή θα είναι εκείνη που θα στείλει το τουρνουά σε μια αδιέξοδη καθοδική πορεία από την οποία δεν θα μπορέσει να ανακάμψει;
Ακολουθούν μερικές μόνο από τις άνευ προηγουμένου πτυχές του «Παγκοσμίου Κυπέλλου του Τραμπ»: είναι η πρώτη φορά που μια διοργανώτρια χώρα εμπλέκεται σε παράνομο πόλεμο με μια συμμετέχουσα χώρα· η πρώτη φορά που πολίτες τεσσάρων συμμετεχουσών χωρών υπόκεινται σε ταξιδιωτική απαγόρευση από διοργανώτρια χώρα· και η πρώτη φορά που ο ηγέτης μιας διοργανώτριας χώρας απειλεί ανοιχτά να προσαρτήσει έναν συνδιοργανωτή και έχει καταργήσει εμπορικές συμφωνίες με τον άλλον. Και παρόλο που το Παγκόσμιο Κύπελλο ξεχωρίζει ως γιορτή του διεθνούς ταξιδιού, οι αμερικανικές πολιτικές εισόδου στη χώρα, καθώς και η στόχευση μεταναστών στο εσωτερικό της —για να μην αναφέρουμε τις αηδιαστικά υψηλές τιμές εισιτηρίων— έχουν κάνει πολλούς φιλάθλους να το ξανασκεφτούν.
Συχνά, ένας επικριτικός Τύπος προμηνύει καταστροφή, ενώ η πραγματική διοργάνωση εξελίσσεται σύμφωνα με το σχέδιο. Αλλά ο Τραμπ έχει ένα δικό του μοτίβο, και αυτήν τη φορά οι προαναγγελθείσες καταστροφές μπορεί κάλλιστα να υλοποιηθούν. Προσθέστε στις παραπάνω ανωμαλίες την απρόβλεπτη συμπεριφορά του προέδρου και την ανεξέλεγκτη εξουσία του, και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα κάτι να πάει στραβά. Αν συνέβαινε αυτό, τότε οι υποκείμενες εντάσεις εντός της οικογένειας της FIFA θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε κάτι ανεπανόρθωτο.
Είναι μια οικογένεια ήδη δυσλειτουργική. Η σχέση μεταξύ της Ευρώπης, όπου βρίσκονται τα περισσότερα χρήματα, και της υπόλοιπης FIFA, όπου βρίσκεται η πολιτική ισχύς, είναι τεταμένη. Η FIFA θέλει να υπονομεύσει την UEFA, το ευρωπαϊκό διοικητικό όργανο, και να δεσμεύσει τα έσοδά της—το περσινό Παγκόσμιο Κύπελλο Συλλόγων είχε ως στόχο η FIFA να επισκιάσει το Τσάμπιονς Λιγκ της UEFA. Η FIFA στρέφεται όλο και περισσότερο μακριά από την Ευρώπη, με τον πρόεδρό της, Τζάνι Ινφαντίνο, να περνά όλο και περισσότερο χρόνο στο Μαϊάμι. Επιπλέον, αυτές οι διαιρέσεις οδήγησαν στη δημιουργία μιας νέας ένωσης παικτών, η οποία θα ανταγωνιστεί την FIFPRO, την κυρίως ευρωπαϊκή ένωση που είναι κοντά στην UEFA. Καθώς η FIFA επεκτείνει το μέγεθος και τον αριθμό των τουρνουά που διοργανώνει, αυτό δημιουργεί επίσης τριβές με την UEFA στη συζήτηση για τον φόρτο εργασίας και την εξουθένωση των παικτών.
epa13029340 FIFA President Gianni Infantino attends a press conference on the eve of the FIFA World Cup 2026 opening match, in Mexico City, Mexico, 10 June 2026. EPA/ISAAC ESQUIVEL
Επιπλέον, καθώς η FIFA κοιτάζει πέρα από την Ευρώπη, ορισμένοι από τους υποτιθέμενους ανερχόμενους κλάδους της οικογένειας βρίσκονται σε κρίση. Η αφρικανική ποδοσφαιρική ομοσπονδία, CAF, είναι συγκλονισμένη μετά τη γελοία απόφασή της να στερήσει από τη Σενεγάλη το Κύπελλο Εθνών Αφρικής και να απονείμει το τρόπαιο στη διοργανώτρια χώρα Μαρόκο—δύο μήνες μετά τη διοργάνωση.
Είναι ανήκουστη μια διάσπαση ή η ξαφνική κατάρρευση της αξιοπιστίας της FIFA; Υπάρχει, στην πραγματικότητα, ένα σχεδόν αντίστοιχο προηγούμενο: οι Ολυμπιακοί Αγώνες γνώρισαν αξιοσημείωτη ανάπτυξη, αλλά στη συνέχεια σχεδόν κατέρρευσαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Διαδοχικά μποϊκοτάζ το 1976, το 1980 και το 1984 παραλίγο να τους καταστρέψουν. Άλλα αθλήματα έχουν κατακερματιστεί μπροστά σε ανταγωνιστικά συμφέροντα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πυγμαχία, με πολλαπλούς εποπτικούς φορείς και ανταγωνιστικές μορφές διοργάνωσης.
Λάβετε επίσης υπόψη ότι η FIFA δεν είναι τίποτα άλλο παρά το άθροισμα των συνιστωσών των ενώσεων-μελών της, και οι εξαιρετικά αμφιλεγόμενες αντιμεταναστευτικές πολιτικές των ΗΠΑ, οι πρακτικές επιβολής τους και η επιθετικότητά τους θα μπορούσαν να ασκήσουν αφόρητη πίεση στις συμμαχίες και στα μπλοκ ψήφου του οργανισμού.
Οι απαρχές μιας κρίσης σπάνια είναι προβλέψιμες λεπτομερώς, αλλά να ένα σενάριο. Μια Ισπανίδα φίλαθλος συλλαμβάνεται καθώς εισέρχεται σε γήπεδο για να δει την εθνική της ομάδα, μεταφέρεται σε εγκατάσταση της ICE, ξυλοκοπείται και πεθαίνει από μη θεραπευμένη λοίμωξη. Η Ισπανία ζητά κυρώσεις κατά της Αμερικανικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας ως διοργανώτριας αρχής. Η FIFA, έχοντας στενές σχέσεις με την κυβέρνηση Τραμπ, αρνείται να παρέμβει. Η Ισπανία, μαζί με τους συνδιοργανωτές του 2030, Πορτογαλία και Μαρόκο, αποφασίζει να απαγορεύσει την είσοδο Αμερικανών φιλάθλων κατά τη διάρκεια του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Η FIFA απειλεί την Ισπανία με κυρώσεις, η UEFA υποστηρίζει την Ισπανία και αρκετές αφρικανικές χώρες —ακόμη αναστατωμένες που το Μαρόκο κέρδισε το Κύπελλο Εθνών Αφρικής— αποφασίζουν να μποϊκοτάρουν εντελώς το Παγκόσμιο Κύπελλο. Φανταστικό; Ίσως, αλλά ζούμε σε μια εποχή όπου η πραγματικότητα φαίνεται πιο παράξενη από τη μυθοπλασία.
Το Παγκόσμιο Κύπελλο επεκτείνεται συνεχώς από την πρώτη διοργάνωση το 1930. Τίποτα όμως δεν μεγαλώνει επ’ άπειρον και, όταν η ανάπτυξη σταματά, συνήθως ακολουθεί η παρακμή — και μάλιστα συχνά με γρήγορους ρυθμούς. Ένα πράγμα είναι βέβαιο: η τρέχουσα διοργάνωση θα αποτελέσει σημείο αναφοράς για όλα όσα ο κόσμος αντιπαθεί στις υπερβολές και την υπερδιόγκωση του θεσμού.
Η πιθανότερη εξέλιξη είναι, φυσικά, να διεξαχθεί Παγκόσμιο Κύπελλο και το 2030. Αυτό όμως δεν είναι δεδομένο. Κι αν πραγματοποιηθεί, πώς θα είναι; Πόσες χώρες θα ενδιαφέρονται πραγματικά ή θα μπουν καν στον κόπο να συμμετάσχουν; Κι αν μια κρίσιμη μάζα χωρών επιλέξει να αποστασιοποιηθεί, θα έχει αυτό κάποια σημασία;
Ίσως και όχι. Γιατί η FIFA έχει καταντήσει φάρσα και, αργά ή γρήγορα, η αυλαία θα πέσει.
Πηγή: The Economist
epa13029490 A replica of the World Cup trophy stands at the Cinta Costera in Panama City, Panama, 10 June 2026. EPA/CARLOS LEMOS