Μια φαινομενική συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν για παύση ενός νέου ξεσπάσματος βίας σταθεροποίησε μια εκεχειρία που αποτελεί το πρώτο βήμα για τον μόνιμο τερματισμό του πολέμου και υπογράμμισε ότι κάθε πλευρά έχει ζωτικό εθνικό συμφέρον να το πράξει.
Ο συμβιβασμός ακολουθεί ημέρες συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο, οι οποίες μάλλον απέδειξαν πως στόχος των δύο πλευρών ήταν να ορίσουν το ασαφές μνημόνιο συμφωνίας τους και να διαμορφώσουν τις επικείμενες συνομιλίες για κρίσιμα ζητήματα — συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Ένας αξιωματούχος της διοίκησης Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συναντηθούν στο Κατάρ την Τρίτη και ότι θα «απέχουν προς το παρόν από τις εχθροπραξίες». Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από το Ιράν.
Τέσσερις ημέρες ιρανικών επιθέσεων σε εμπορικά πλοία, αμερικανικών αντιποίνων και επακόλουθων πληγμάτων της Τεχεράνης σε αμερικανικές βάσεις και συμμάχους του Κόλπου, διέτρεχαν τον κίνδυνο κλιμάκωσης σε ευρύτερες συγκρούσεις και θέτουν σε κίνδυνο την παγκόσμια οικονομική ανακούφιση, καθώς το πετρέλαιο αρχίζει να διακινείται ξανά μέσω των στενών. Φαίνεται επίσης ότι παραβίασαν τους όρους του μνημονίου συμφωνίας που υπέγραψαν και οι δύο πλευρές.
Το Ιράν επιδίωκε να υπερασπιστεί το νέο του πλεονέκτημα — την ικανότητα διαχείρισης της κυκλοφορίας μέσω ενός υδάτινου περάσματος ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία. Τα πλήγματά του σε κράτη του Κόλπου και σε αμερικανικούς στόχους υποδήλωναν μια προσπάθεια θέσπισης ενός νέου μεταπολεμικού περιφερειακού στρατηγικού παραδείγματος. Η Τεχεράνη φάνηκε επίσης να πιέζει πολιτικά τον Ντόναλντ Τραμπ και να δοκιμάζει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η υπομονή του καθώς επιδιώκει να διατηρήσει αυτό που έχει χαρακτηρίσει ως μια θριαμβευτική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Η Ουάσιγκτον δεν μπορούσε να επιτρέψει στο Ιράν να ελέγχει τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών. Κάτι τέτοιο θα υποδήλωνε ότι ηττήθηκε σε έναν πόλεμο που η ίδια ξεκίνησε. Η Ισλαμική Δημοκρατία θα αποκτούσε τη δυνατότητα να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να ασκεί πολιτική πίεση στις ΗΠΑ οποιαδήποτε στιγμή επέλεγε. Στη διαδικασία, η αμερικανική ισχύς στην περιοχή, εκφραζόμενη μέσω της ικανότητάς της να προστατεύει συμμάχους, θα αποδυναμωνόταν.
Η επιθετικότητα του Ιράν ακολούθησε ένα ταξίδι του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον Κόλπο την περασμένη εβδομάδα, κατά το οποίο οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους υποστήριξαν την ελεύθερη, άνευ όρων και απεριόριστη ναυσιπλοΐα στα στενά, χωρίς ιρανικά διόδια, τέλη ή «προσπάθειες άσκησης ελέγχου». Αυτό θεωρήθηκε ως προσπάθεια επίλυσης ασάφειών στη συμφωνία — η οποία, ενώ ανέφερε ότι το Ιράν πρέπει να αποκαταστήσει την ελεύθερη διέλευση και την επαναφορά της ναυτικής κυκλοφορίας, φαινόταν να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής εμπορευματοποίησης της ναυσιπλοΐας.
Ωστόσο, ο κύκλος των ιρανικών προκλήσεων και των αμερικανικών αντιποίνων ήταν ένα επικίνδυνο παιχνίδι. Απειλούσε να αποκτήσει τη δική του δυναμική, με το κύρος του ευμετάβλητου Αμερικανού προέδρου να διακυβεύεται σε μια εβδομάδα κατά την οποία προσπαθεί να εμφανιστεί πανίσχυρος και να γίνει το επίκεντρο των εορτασμών για την 250ή επέτειο της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας.
Ο Τραμπ απείλησε την Κυριακή ότι αν το Ιράν συνέχιζε να «παραβιάζει» την κατάπαυση του πυρός, «δεν θα υπάρχει πλέον». Αν και οι υποστηρικτές του μπορεί να συμπεράνουν ότι η προειδοποίησή του πέτυχε να αναγκάσει την Τεχεράνη να υποχωρήσει, οι Ιρανοί έμαθαν να μην παίρνουν στα σοβαρά την πιο πολεμοχαρή ρητορική του κατά τη διάρκεια του πολέμου. Και ο πρόεδρος συμφώνησε σε αυτό που πολλοί επικριτές είδαν ως συνθηκολόγηση στο Ιράν, αφού υποστήριξε ότι δεν ήθελε να προκαλέσει μεγάλη οικονομική ύφεση συνεχίζοντας τη σύγκρουση.
Αλλά ο Τραμπ συχνά χαρακτηρίζεται από την ασυνέπειά του. Στο μέλλον, μπορεί να είναι επικίνδυνο για την Τεχεράνη να υποθέτει ότι θα ενεργεί πάντα με προβλέψιμους τρόπους ή ότι θα αποφύγει μια μεγάλη κλιμάκωση.
Παρόλα αυτά, πίσω από τις τελευταίες εντάσεις, υπήρχε πάντα μια στρατηγική λογική που απέτρεπε την επιστροφή σε πλήρους κλίμακας πόλεμο. Το Ιράν αποκομίζει τεράστια οφέλη από το μνημόνιο. Οι ΗΠΑ έχουν κινηθεί προς την άρση ορισμένων κυρώσεων, εν αναμονή μιας τελικής συμφωνίας. Και η Τεχεράνη έχει αρχίσει να αποστέλλει ξανά εκατομμύρια βαρέλια δικού της πετρελαίου, καθώς επιδιώκει να αναζωογονήσει μια κατεστραμμένη οικονομία.
Μια αύξηση σε όλη τη ναυτιλιακή κίνηση μέσω των στενών, εν τω μεταξύ, βοήθησε να χαλαρώσουν οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου και έφερε την υπόσχεση φθηνότερης βενζίνης — μια σημαντική σκέψη καθώς μια κρίση προσιτότητας συμβάλλει στην πτώση της δημοτικότητας του Τραμπ πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Οι μέσες τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ υποχώρησαν στα 3,87 δολάρια το γαλόνι την Κυριακή, σύμφωνα με το AAA. Αυτό εξακολουθεί να είναι 30% υψηλότερο από ό,τι πριν τον πόλεμο, αλλά πολύ κάτω από το ανώτατο όριο των 4,56 δολαρίων στα τέλη Μαΐου.
Σε αντίθεση με ορισμένους σύγχρονους προκατόχους του, ο Τραμπ απέφυγε τον πειρασμό να διπλασιάσει τις προσπάθειες και να κλιμακώσει έναν πόλεμο που φαινόταν να οδεύει προς ένα αδιέξοδο συμπέρασμα που θα έβλαπτε τη φήμη του. Αλλά οι έντονες διαφορές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν σχετικά με τα στενά εγείρουν νέα ερωτήματα σχετικά με την προσέγγισή του. Πριν από τον πόλεμο που εξαπέλυσε ο Τραμπ, το πέρασμα ήταν ανοιχτό. Και οι αναμετρήσεις για την κατάστασή του υποδηλώνουν ότι οι μελλοντικές συνομιλίες για πιο περίπλοκα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα είναι ακόμη πιο δύσκολες.
Η Ουάσιγκτον προειδοποιεί ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποσπάσει στρατηγικές νίκες
Ένας Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Κυριακή ότι όλα τα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πύραυλοι που στόχευαν αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία στο γειτονικό Κουβέιτ και το Μπαχρέιν καταρρίφθηκαν ή απέτυχαν να φτάσουν στους στόχους τους, ανέφερε ο Zachary Cohen του CNN. Οι ΗΠΑ είχαν νωρίτερα πλήξει στόχους, συμπεριλαμβανομένων τοποθεσιών αποθήκευσης ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Οι ανταλλαγές πυροδοτήθηκαν από μια ιρανική επίθεση σε εμπορικό πλοίο με σημαία Σιγκαπούρης κοντά στην περιοχή την Πέμπτη.
Ο πρέσβης των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη, Μάικ Γουόλτς, προειδοποίησε την Κυριακή ότι η ιρανική επιθετικότητα θα αντιμετωπιστεί από τον Τραμπ. «Αν το ιρανικό καθεστώς νομίζει για μια στιγμή ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ θα κάτσει απαθής και θα μείνει αδρανής ενώ το Ιράν συνεχίζει να επιτίθεται σε διεθνή ναυτιλία χωρίς απάντηση, ή στις βάσεις μας χωρίς απάντηση, κάνει θλιβερό λάθος», δήλωσε ο Γουόλτς στο «Fox News Sunday».
Οι κλιμακούμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή υποδηλώνουν ότι ο θριαμβευτικός τόνος του Τραμπ για το μνημόνιο συμφωνίας — ένα πλαίσιο 14 σημείων για την κατάπαυση των μαχών και την επίτευξη τελικής συμφωνίας για όλα τα ζητήματα εντός 60 ημερών — ήταν πρόωρος.
Η σύγκρουση και οι συνέπειές της έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με την κατανόηση της διοίκησης για τις πολιτικές και ιστορικές δυνάμεις που καθοδηγούν την επαναστατική κυβέρνηση του Ιράν και τις συνήθεις σκληρές διαπραγματευτικές της τακτικές. Οι εκεχειρίες στη Μέση Ανατολή συχνά δεν σταματούν όλες τις στρατιωτικές ανταλλαγές, ακόμη κι αν θέτουν ένα ανώτατο όριο που μπορεί να αποτρέψει την επιστροφή σε ολοκληρωτικό πόλεμο. Και οι πόλεμοι στην περιοχή συχνά καταλήγουν να ενθαρρύνουν νέες γενιές σκληροπυρηνικών — όπως εκείνοι στο Ιράν που μπορεί να ενορχηστρώνουν τις προσπάθειές του για να εδραιώσει το νέο του πλεονέκτημα έναντι των Στενών του Ορμούζ.
Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησης Μπάιντεν, Τζέικ Σάλιβαν, προέβλεψε ότι τα πρόσφατα γεγονότα ήταν το προοίμιο μιας τεταμένης περιόδου καθώς διεξάγονται διαπραγματεύσεις. Η ομάδα Τραμπ δύσκολα θα καλωσορίσει τη συμβουλή του. Αλλά κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Ομπάμα, ο Σάλιβαν έπαιξε βασικό ρόλο στα πρώτα στάδια των συνομιλιών για τη διεθνή συμφωνία που περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την οποία ο Τραμπ κατήργησε κατά την πρώτη του θητεία.
«Οι Ιρανοί σπρώχνουν μπροστά για να ασκήσουν έλεγχο στα στενά, να υπενθυμίσουν στον κόσμο ότι ελέγχουν αυτό το πέρασμα, και στη συνέχεια υποχωρούν όταν η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται αρκετά έντονα, επειδή οι Ιρανοί θέλουν να συνεχίσουν να εισπράττουν το απροσδόκητο όφελος που έχουν αποκομίσει από αυτό το Μνημόνιο Συνεννόησης», δήλωσε ο Σάλιβαν στην εκπομπή του Fareed Zakaria στο CNN την Κυριακή, προβλέποντας με ακρίβεια τα γεγονότα του βραδιού.
«Όσον αφορά το πυρηνικό φάκελο, πιστεύω ότι θα μοιράζουν πολύ μικρές παραχωρήσεις σιγά σιγά, μετά θα τις αποσύρουν, μετά θα τις ξαναπροβάλλουν, μετά θα τις αποσύρουν ξανά για να κρατούν τις Ηνωμένες Πολιτείες στο τραπέζι», δήλωσε ο Σάλιβαν, ρίχνοντας σκιά στις πιθανότητες ουσιαστικής προόδου εντός 60 ημερών.
Το τέλος του πολέμου είναι ανοιχτό
Οι ανανεωμένες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή είναι πιθανό να αναζωπυρώσουν την κομματική διχόνοια στην Ουάσιγκτον σχετικά με τη συμφωνία.
Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής από το Κάνσας, Ρότζερ Μάρσαλ, υποβάθμισε τις πρόσφατες ανταλλαγές μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. «Ο μεγάλος πόλεμος τελείωσε, και σκεφτείτε το ως μια επιχείρηση εκκαθάρισης», δήλωσε ο Μάρσαλ για μια σύγκρουση που είναι βαθιά αντιδημοφιλής στις ΗΠΑ. Επέμεινε στο «Meet the Press» του NBC ότι η Ουάσινγκτον σημειώνει «μεγάλη πρόοδο» με τη διπλωματία.
Οι Δημοκρατικοί έχουν χαρακτηρίσει το μνημόνιο του Τραμπ ως μια ταπεινωτική ήττα για τις Ηνωμένες Πολιτείες που υπολείπεται κατά πολύ των ισχυρισμών του ότι έλυσε τη σύγκρουση. Και μπορεί επίσης να πυροδοτήσει μια έντονη συζήτηση στο Κογκρέσο σχετικά με τις πολεμικές εξουσίες του Τραμπ και τη νομική αιτιολόγηση για την εξαπόλυση του πολέμου, η οποία έχει επίσης ανησυχήσει ορισμένους Ρεπουμπλικανούς.
Το τι θα συμβεί στη συνέχεια στη Μέση Ανατολή θα έχει σοβαρές πολιτικές και στρατηγικές επιπτώσεις.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι αντιπαραθέσεις για τα στενά θα συνεχίσουν να καίνε σε ελεγχόμενο επίπεδο ή εάν θα πυροδοτήσουν και θα καταστρέψουν ολόκληρη τη συμφωνία και τη διπλωματική διαδικασία, βυθίζοντας την περιοχή ξανά σε ολοκληρωτικό πόλεμο.
Αυτό θα δοκίμαζε την σαφή προτίμηση του Τραμπ να μην παρατείνει μια σύγκρουση που έχει αποδειχθεί τεράστιο πολιτικό βάρος. Αλλά οι συνεχείς ιρανικές προκλήσεις θα δοκίμαζαν την ανοχή ενός προέδρου του οποίου η προσωπικότητα περιστρέφεται γύρω από την επιδεικτική άσκηση εξουσίας και ισχύος σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τελικά, η επιστροφή στη διπλωματία μπορεί να επικυρώσει τις προβλέψεις του Σάλιβαν για μια επίπονη και παρατεταμένη διαδικασία. Ακόμα κι αν αποκατασταθεί μια εύθραυστη ειρήνη, είναι απίθανο να υπάρξει εύκολη έξοδος από τον πόλεμο για τον Τραμπ.
Πηγή: CNN
