Τι προκαλεί τον ακραίο καύσωνα στην Ευρώπη και γιατί είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος
Η αδυσώπητη και φονική ζέστη σφίγγει όλο και περισσότερο τον κλοιό της γύρω από την Ευρώπη, με τα ρεκόρ θερμοκρασίας να αναμένεται όχι απλώς να καταρριφθούν, αλλά να συντριβούν μέσα στην εβδομάδα. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η ακραία αυτή ζέστη αποτελεί σοβαρό πρόβλημα για τη Γηραιά Ήπειρο, αλλά και προάγγελο μιας νέας πραγματικότητας.
Η Ευρώπη είναι η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον πλανήτη, με ρυθμό δύο έως τρεις φορές υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει σε μεγάλο βαθμό απροετοίμαστη να αντιμετωπίσει τέτοιες συνθήκες. Οι υποδομές της δεν σχεδιάστηκαν για ακραίες θερμοκρασίες: όταν ο υδράργυρος εκτοξεύεται, οι σιδηροδρομικές γραμμές παραμορφώνονται, τα καλώδια ηλεκτροδότησης υφίστανται βλάβες, τα σπίτια μετατρέπονται σε παγίδες θερμότητας και χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους.
Η τρέχουσα εβδομάδα αποτελεί ακόμη μία σκληρή υπενθύμιση ότι τα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη γίνονται ολοένα πιο έντονα και συχνά. Πρόκειται για το δεύτερο κύμα ακραίας ζέστης που καταρρίπτει ρεκόρ μέσα σε δύο συνεχόμενους μήνες, ενώ υπάρχει το ενδεχόμενο να σπάσουν εθνικά ιστορικά ρεκόρ θερμοκρασίας πριν ακόμη φτάσει ο Ιούλιος, ο οποίος παραδοσιακά θεωρείται ο θερμότερος μήνας του έτους.
«Αυτό δεν είναι καν η νέα κανονικότητα. Βρισκόμαστε απλώς στους πρόποδες μιας απόλυτης καταστροφής», δήλωσε ο Hugh Montgomery, καθηγητής Εντατικής Ιατρικής στο University College London.
Η Γαλλία, που βρίσκεται στο επίκεντρο του τρέχοντος κύματος ακραίας ζέστης, κατέγραψε τη θερμότερη ημέρα στην ιστορία της.
Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της γαλλικής μετεωρολογικής υπηρεσίας, η μέση θερμοκρασία σε εθνικό επίπεδο έφτασε τους 29,8 βαθμούς Κελσίου (85,6°F), καταρρίπτοντας το προηγούμενο ρεκόρ που είχε σημειωθεί το 2019.
Παράλληλα, σε μία πόλη της χώρας ο υδράργυρος ξεπέρασε τους 44 βαθμούς Κελσίου (111°F), καταδεικνύοντας την ένταση του πρωτοφανούς καύσωνα που πλήττει τη Γαλλία και μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
Ο καύσωνας έχει ήδη αφήσει πίσω του θύματα στη Γαλλία. Σύμφωνα με τον πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί, 40 άνθρωποι έχουν πνιγεί από τις 18 Ιουνίου, με τις αρχές να συνδέουν τα περιστατικά με τις ακραίες θερμοκρασίες. Την ίδια ώρα, τρεις ηλικιωμένοι πέθαναν λόγω της ζέστης κοντά στο Μπορντό, ενώ δύο μικρά παιδιά, ηλικίας δύο και τεσσάρων ετών, βρέθηκαν νεκρά μέσα σε υπερθερμασμένο αυτοκίνητο στη νότια Γαλλία.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία
Στο United Kingdom, οι θερμοκρασίες αναμένεται να ξεπεράσουν τους 38°C μέσα στην εβδομάδα, με τη μετεωρολογική υπηρεσία της χώρας να εκδίδει εξαιρετικά σπάνια κόκκινη προειδοποίηση για ακραία ζέστη, η οποία υποδηλώνει κίνδυνο για ανθρώπινες ζωές.
Εκατοντάδες σχολεία κλείνουν ή λειτουργούν με μειωμένο ωράριο, ενώ οι πολίτες καλούνται να αποφεύγουν τις μετακινήσεις με τρένο. Παράλληλα, οι αρχές προειδοποιούν για σοβαρές επιπτώσεις στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση.
«Το Λονδίνο βράζει», δήλωσε ο γενικός γραμματέας του United Nations, António Guterres, κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας για το Κλίμα στο London.
Το ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας Ιουνίου στη χώρα, που ανέρχεται στους 35,6°C, θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι θα καταρριφθεί, ενδεχομένως ακόμη και κατά περίπου 3 βαθμούς Κελσίου.
«Το να συντρίβονται θερμοκρασιακά ρεκόρ κατά αρκετούς βαθμούς είναι πραγματικά αδιανόητο», δήλωσε ο Peter Thorne, διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Έρευνας ICARUS στο Maynooth University.
Στην Spain, η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 45°C στην πόλη Andújar της νότιας χώρας, ενώ σχεδόν ολόκληρη η επικράττεια βρισκόταν υπό προειδοποίηση καύσωνα.
Την ίδια στιγμή, προειδοποιήσεις για ακραία ζέστη ίσχυαν σε 23 ευρωπαϊκές χώρες, με πέντε από αυτές τη Germany, τη France, την Spain, την Switzerland και το Luxembourg να βρίσκονται στο υψηλότερο, κόκκινο επίπεδο συναγερμού.
EPA/ANDY RAIN
Τι προκαλεί τον καύσωνα
Οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες οφείλονται σε έναν θερμικό θόλο (heat dome), δηλαδή μια εκτεταμένη περιοχή υψηλών βαρομετρικών πιέσεων που έχει εγκατασταθεί πάνω από μεγάλο μέρος της Ευρώπης και λειτουργεί σαν καπάκι, παγιδεύοντας τη θερμότητα κοντά στο έδαφος.
Το φαινόμενο δεν είναι ασυνήθιστο για τα ευρωπαϊκά καλοκαίρια. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Richard Allan του University of Reading, οι θερμοκρασίες που καταγράφονται είναι ασυνήθιστα υψηλές.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η κλιματική αλλαγή, που προκαλείται από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου, αυξάνει τη βασική θερμοκρασία του πλανήτη και καθιστά κάθε κύμα καύσωνα πιο έντονο.
Παράλληλα, ένα ενισχυόμενο φαινόμενο El Niño διαμορφώνεται στον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό. Αν και προς το παρόν έχει ελάχιστη ή μηδαμινή επίδραση στο σημερινό κύμα καύσωνα, θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τις ακραίες θερμοκρασίες το επόμενο καλοκαίρι, σύμφωνα με την Liz Bentley της Royal Meteorological Society.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι, ακόμη και χωρίς το Ελ Νίνιο, η βασική αιτία της ακραίας ζέστης παραμένει η κλιματική αλλαγή.
«Ναι, πρόκειται για την κλιματική αλλαγή. Ναι, ευθυνόμαστε εμείς. Όχι, δεν φταίει το Ελ Νίνιο», δήλωσε χαρακτηριστικά η Friederike Otto, καθηγήτρια Κλιματικής Επιστήμης στο Imperial College London.
Γιατί η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα
Ένας βασικός λόγος είναι ότι τμήμα της εκτείνεται στην Αρκτική, την περιοχή που θερμαίνεται ταχύτερα από οποιοδήποτε άλλο σημείο του πλανήτη. Η τήξη των πάγων αποκαλύπτει πιο σκούρες επιφάνειες, οι οποίες απορροφούν περισσότερη ηλιακή ενέργεια, επιταχύνοντας περαιτέρω την υπερθέρμανση.
Παράλληλα, οι αλλαγές στα καιρικά μοτίβα φαίνεται να καθιστούν τα φαινόμενα θερμικού θόλου συχνότερα και μεγαλύτερης διάρκειας, σύμφωνα με τον Πίτερ Θορν.
EPA/TERESA SUAREZ
Η Ευρώπη ήταν προετοιμασμένη;
Οι ειδικοί εκτιμούν πως όχι. Μόλις περίπου το 20% των ευρωπαϊκών κατοικιών διαθέτει κλιματισμό, καθώς ιστορικά η ήπειρος δεν αντιμετώπιζε τόσο συχνούς και παρατεταμένους καύσωνες.
Σε πολλές περιοχές της βόρειας Ευρώπης τα σπίτια έχουν σχεδιαστεί για να διατηρούν τη θερμότητα τον χειμώνα, γεγονός που τα μετατρέπει σε παγίδες ζέστης κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Ο Timur Dogan από το Cornell University επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη απειλή για την υγεία είναι η θερμότητα που συσσωρεύεται μέσα στα κτίρια, ειδικά όταν οι νύχτες παραμένουν ζεστές και το ανθρώπινο σώμα δεν προλαβαίνει να ανακάμψει.
«Η ζέστη δεν είναι απλώς μια ενόχληση· αποτελεί μια ολοένα αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία», προειδοποιεί η Otto.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα κύματα καύσωνα του Μαΐου και του Ιουνίου ίσως αποτελούν μόνο την αρχή ενός εξαιρετικά θερμού καλοκαιριού για την Ευρώπη, με τους επόμενους μήνες να αναμένονται σημαντικά θερμότεροι από τα φυσιολογικά επίπεδα.
EPA/TERESA SUAREZ
Η Ευρώπη εξακολουθεί να μην είναι έτοιμη για τη νέα εποχή των καυσώνων
Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις των επιστημόνων, μεγάλο μέρος της Ευρώπης παραμένει ανεπαρκώς προετοιμασμένο για τις ολοένα συχνότερες και εντονότερες περιόδους ακραίας ζέστης. Πολλές υποδομές, από τα δίκτυα μεταφορών έως τα κτίρια κατοικιών και τα σχολεία, σχεδιάστηκαν για ένα κλίμα που πλέον αλλάζει με ταχείς ρυθμούς.
Την ίδια στιγμή, αναλυτές επισημαίνουν ότι η κλιματική κρίση έχει υποχωρήσει τα τελευταία χρόνια από το επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς η προσοχή στρέφεται σε ζητήματα όπως η οικονομία, η ενεργειακή ασφάλεια και η μετανάστευση. Ωστόσο, τα διαδοχικά κύματα καύσωνα υπενθυμίζουν ότι η προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες αποτελεί πλέον αναγκαιότητα και όχι μελλοντική πρόκληση.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ακραία ζέστη δεν είναι απλώς μια εποχική ενόχληση, αλλά ένα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας. Οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τον κίνδυνο θερμικής εξάντλησης, θερμοπληξίας και πρόωρων θανάτων, ιδιαίτερα μεταξύ ηλικιωμένων, παιδιών και ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού.
Καθώς η Ευρώπη εισέρχεται στους πιο θερμούς μήνες του έτους, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι πρόσφατοι καύσωνες ενδέχεται να αποτελούν μόνο μια πρόγευση όσων θα ακολουθήσουν τα επόμενα χρόνια, εάν δεν επιταχυνθούν οι προσπάθειες αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής στις νέες συνθήκες.
