Απέκτησε η Κίνα το πιο σημαντικό μηχάνημα του κόσμου;
Οι Ολλανδοί υπερτερούν στις μεταφορές τεχνολογίας που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο. Τον 17ο αιώνα, οι οικονομικές και γεωργικές καινοτομίες τους εξαπλώθηκαν στη Βρετανία, θέτοντας τις βάσεις για τη Βιομηχανική Επανάσταση και την επέκταση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας. Ο Μέγας Πέτρος, ένας Ρώσος τσάρος, μελέτησε τις ολλανδικές τεχνικές ναυπηγικής για να κατασκευάσει το ναυτικό που καθιέρωσε τη Ρωσία ως ναυτική δύναμη τον 18ο αιώνα. Και τη δεκαετία του 1970, ένας Πακιστανός επιστήμονας, ο A.Q. Khan, έκλεψε σχέδια από ένα ολλανδικό εργαστήριο για να ξεκινήσει το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων της χώρας του και να ξεκινήσει παρόμοιες προσπάθειες στη Βόρεια Κορέα, το Ιράν και τη Λιβύη.
Θα μπορούσε η ολλανδική τεχνογνωσία να έχει μόλις ανατρέψει και πάλι την παγκόσμια ισορροπία ισχύος; Αυτό υποστηρίζει η κυβέρνηση Τραμπ. Από το 2019, οι ΗΠΑ έχουν εμποδίσει την εξαγωγή προς την Κίνα των μηχανών λιθογραφίας ακραίου υπεριώδους (EUV), οι οποίες κατασκευάζουν τα πιο προηγμένα ημιαγωγούς στον κόσμο. Αυτές οι μηχανές, των οποίων οι δημιουργίες τροφοδοτούν τα πιο ικανά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, κατασκευάζονται μόνο από την ASML, μια ολλανδική εταιρεία. Τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, ο υπουργός Εμπορίου των ΗΠΑ, Χάουαρντ Λούτνικ, έχει βυθίσει την εταιρεία σε κρίση, μοιραζόμενος μαζί της τις ανησυχίες του ότι μια από αυτές τις μηχανές μπορεί να έχει βρει τον δρόμο της προς την Κίνα.
Αδύνατον, λέει η ASML. Η πολυτιμότερη εταιρεία της Ευρώπης έχει ενημερώσει Αμερικανούς αξιωματούχους ότι γνωρίζει την ακριβή τοποθεσία και των 340 μηχανών EUV που έχει παράγει, συμπεριλαμβανομένων 26 που έχουν παροπλιστεί. Καμία δεν βρίσκεται στην Κίνα, δηλώνει. Επιπλέον, μόνο η ASML μπορεί να μεταφέρει τις εξαιρετικά ευαίσθητες μηχανές, τις οποίες παρακολουθεί διαδικτυακά, και τα εξαρτήματα που αποστέλλονται διαχειρίζονται μηχανικοί της ASML στα εργοστάσια των πελατών. «Η ASML δεν έχει στείλει ποτέ μηχανή EUV στην Κίνα, ούτε έχουμε στείλει στην Κίνα οποιοδήποτε εξάρτημα, μονάδα ή εξοπλισμό ειδικά σχεδιασμένο για χρήση σε μηχανή EUV», αναφέρει η εταιρεία. Παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις, στην ASML δεν έχει παρασχεθεί ακόμη κανένα αποδεικτικό στοιχείο για να υποστηρίξει τον ισχυρισμό του κ. Λούτνικ.
Η ολλανδική κυβέρνηση, αν και λαμβάνει σοβαρά υπόψη τον ισχυρισμό της Αμερικής, αντιδρά επίσης. Κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον στα τέλη Ιουνίου, ο υπουργός Εμπορίου της, Σγιουρντ Σγιουρντσμα, προσπάθησε να πείσει τον κ. Λούτνικ, άλλους αξιωματούχους και μέλη του Κογκρέσου ότι η ολλανδική κυβέρνηση εφαρμόζει αυστηρά τους ελέγχους εξαγωγών, συμπεριλαμβανομένης της τεχνολογίας EUV. Σε συνέντευξή του στους The Economist στις 2 Ιουλίου, ο κ. Σγιουρντσμα αρνήθηκε να δώσει λεπτομέρειες σχετικά με τυχόν συζητήσεις για τον ισχυρισμό του κ. Λούτνικ. Αλλά λέει ότι η ολλανδική κυβέρνηση δεν διερευνά, προς το παρόν, τον αμερικανικό ισχυρισμό. «Αν υπήρχαν πράγματα που έπρεπε να διερευνηθούν ή ίσως ακόμη και να διωχθούν, τότε προφανώς θα το κάναμε», λέει.
Η διαφωνία εξαρτάται, εκ πρώτης όψεως, από το αν υπάρχει κάποια βάση στον ισχυρισμό του κ. Λούτνικ. Αν και δεν έχει δημοσιοποιηθεί καμία πληροφορία που να τον υποστηρίζει, ορισμένοι άνθρωποι που έχουν ενημερωθεί σχετικά τον περιγράφουν ως «μη επαληθευμένο» αλλά «όχι αβάσιμο». Πολλοί ειδικοί του κλάδου θεωρούν εξαιρετικά απίθανο να έχει αποσταλεί μια ολόκληρη μηχανή EUV της ASML στην Κίνα. Αλλά ορισμένοι πιστεύουν ότι σχετικά εξαρτήματα θα μπορούσαν να έχουν, ίσως μέσω των δικών της προμηθευτών της ASML ή άλλων τρίτων μερών. Άλλοι πιστεύουν ότι το ζήτημα είναι πιο πιθανό να αφορά τις εξαγωγές της ASML προς την Κίνα παλαιότερων εργαλείων λιθογραφίας βαθιάς υπεριώδους ακτινοβολίας (DUV) και σχετικών εξαρτημάτων και υπηρεσιών, τα περισσότερα από τα οποία δεν καλύπτονται από ελέγχους εξαγωγών. Οι εξαγωγές DUV της ASML προς την Κίνα αντιπροσώπευαν περίπου το ένα τρίτο των εσόδων της το 2025.
Εξωτερική άποψη της Λιθογραφίας Προηγμένων Υλικών Ημιαγωγών (ASML) στο Βελντχόβεν της Ολλανδίας, 22 Απριλίου 2026. Η εταιρεία υψηλής τεχνολογίας είναι ένας από τους κορυφαίους προμηθευτές μηχανημάτων για τη βιομηχανία ημιαγωγών. EPA/FREEK VAN DEN BERGH
Πίσω από αυτή τη διαμάχη, ωστόσο, κρύβονται πολύ βαθύτερες διαφορές σχετικά με την τεχνολογική πρόοδο της Κίνας και το πώς θα πρέπει να ανταποκριθούν οι δυτικές κυβερνήσεις. Αναδεικνύει επίσης την πρόσφατη τριβή μεταξύ της κυβέρνησης Τραμπ και πολλών Αμερικανών συμμάχων, ειδικά στην Ευρώπη. Ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι βλέπουν την Ευρώπη ως αδύναμη απέναντι στην Κίνα. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ωστόσο, φοβούνται ότι η κυβέρνηση Τραμπ υπονομεύει τα οικονομικά τους και τα συμφέροντά τους στον τομέα της ασφάλειας, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να συνάψει τις δικές της προνομιακές συμφωνίες με την Κίνα. Ορισμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και στελέχη ανησυχούν επίσης ότι η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί να εξαναγκάσει την ASML και συναφείς εταιρείες να μεταφέρουν περισσότερες δραστηριότητές τους στην Αμερική για να βοηθήσουν στην ανάπτυξη της βιομηχανίας τσιπ εκεί.
Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο έχει προχωρήσει η Κίνα στην κατασκευή της δικής της μηχανής EUV. Το πρακτορείο ειδήσεων Reuters ανέφερε τον Δεκέμβριο ότι μια ομάδα πρώην μηχανικών της ASML στην Κίνα είχε ολοκληρώσει ένα πρωτότυπο μηχανής EUV στις αρχές του 2025 και το δοκίμαζε σε ένα εργαστήριο υψηλής ασφάλειας στη Σενζέν. Η ASML δήλωσε ότι δεν μπορεί να ελέγξει πού εργάζονται οι πρώην υπάλληλοί της, αλλά δεσμεύονται από συμφωνίες εμπιστευτικότητας και σε ορισμένες περιπτώσεις η εταιρεία έχει λάβει επιτυχώς νομικά μέτρα σε απάντηση στην κλοπή εμπορικών μυστικών.
Το πρωτότυπο δεν είχε δημιουργήσει ακόμη λειτουργικά τσιπ, αλλά η κινεζική κυβέρνηση είχε θέσει ως στόχο να παράγει λειτουργικά έως το 2028, ανέφερε το Reuters. Οι περισσότεροι ειδικοί του κλάδου πιστεύουν ότι αυτό είναι μη ρεαλιστικό και ότι μπορεί να περάσει μια δεκαετία πριν η Κίνα αποκτήσει μια πλήρως λειτουργική μηχανή EUV. Παρόλα αυτά, παραδέχονται ότι η Κίνα σημειώνει ταχύτερη πρόοδο από την αναμενόμενη στο έργο EUV της, καθώς και σε κάποια εναλλακτική τεχνολογία.
Η άλλη μεγάλη ανησυχία της Αμερικής είναι η καινοτόμος χρήση της τεχνολογίας DUV από την Κίνα. Κινεζικές εταιρείες ημιαγωγών όπως η SMIC και η Huawei έχουν ωθήσει τα όρια μιας τεχνικής γνωστής ως «πολλαπλής χάραξης» (multi-patterning), επιτρέποντάς τους να χρησιμοποιούν τεχνολογία DUV για να κατασκευάζουν λογικά τσιπ μικρότερα των επτά νανομέτρων, κοντά στην αιχμή της βιομηχανίας. Αυτά προηγουμένως κατασκευάζονταν μόνο με μηχανές EUV. Ενώ αυτή η τεχνική επιφέρει υψηλότερο κόστος και περισσότερα σφάλματα από τα εργαλεία EUV, ορισμένοι Αμερικανοί ειδικοί πιστεύουν ότι θα μπορούσε να επιτρέψει στην Κίνα να παράγει εκατομμύρια από τα προηγμένα τσιπ που χρειάζεται για να καλύψει την Αμερική στην κούρσα για την κυριαρχία της ΤΝ. Η επικρατούσα άποψη στην Ευρώπη, εν τω μεταξύ, είναι ότι τέτοιοι κίνδυνοι πρέπει να σταθμίζονται με την ανάγκη προστασίας και επέκτασης των εσόδων της ASML και του οικοσυστήματός της, αποφεύγοντας παράλληλα αντίποινα από την Κίνα.
Ένας πυλώνας της αμερικανικής απάντησης είναι μια νέα συμμαχία χωρών που εμπλέκονται στις δυτικές αλυσίδες εφοδιασμού ΤΝ. Γνωστή ως Pax Silica, ξεκίνησε τον Δεκέμβριο και στοχεύει στην ενθάρρυνση της συνεργασίας και των κοινών κανονισμών σε τομείς που κυμαίνονται από την ενέργεια και τα κρίσιμα ορυκτά έως την προηγμένη κατασκευή και τα μοντέλα ΤΝ. Μέχρι στιγμής έχει κερδίσει την υποστήριξη 24 υπογραφέντων, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ολλανδίας, οι οποίες υπέγραψαν τον Ιούνιο κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του υπουργού Εμπορίου της. Αυτό θα μπορούσε να διευκολύνει την ανταλλαγή τεχνολογίας αιχμής μεταξύ ομοϊδεατών χωρών και την ενοποίηση των ελέγχων εξαγωγών που σχετίζονται με τα συστήματα EUV.
Εξωτερική άποψη των κεντρικών γραφείων της ASML Holding N.V., προμηθευτή εξοπλισμού για κατασκευαστές τσιπ υπολογιστών, στο Βελντχόβεν της Ολλανδίας. EPA/ROB ENGELAAR
Η πιο διχαστική αμερικανική πρωτοβουλία είναι ο νόμος MATCH Act, μια νομοθεσία που κατατέθηκε τον Απρίλιο με διακομματική υποστήριξη. Αυτή όχι μόνο θα εμπόδιζε τις πωλήσεις μηχανών DUV στην Κίνα, αλλά θα περιόριζε επίσης την παροχή υπηρεσιών, ανταλλακτικών και υποστήριξης λογισμικού από την ASML για τις εκατοντάδες μηχανές DUV που βρίσκονται ήδη εκεί. Και θα έδινε στην Ολλανδία και σε άλλες συμμαχικές κυβερνήσεις 150 ημέρες για να ευθυγραμμίσουν τους ελέγχους τους με εκείνους της Αμερικής — ή θα αντιμετώπιζαν μέτρα βάσει του κανόνα για τα ξένα τελικά προϊόντα (Foreign Direct Product Rule). Αυτός εφαρμόζει αμερικανικούς ελέγχους εξαγωγών σε ξένα προϊόντα των οποίων η κατασκευή περιλαμβάνει τεχνολογία που προέρχεται από την Αμερική και, στην περίπτωση της ASML, θα την υποχρέωνε να συμμορφωθεί ή να αντιμετωπίσει βαριά πρόστιμα και άλλες ποινές. Οι υποστηρικτές λένε ότι τέτοια μέτρα είναι απαραίτητα δεδομένου του εθνικού διακυβεύματος στην ασφάλεια. «Δεν υποστηρίζω να ζητάμε ευγενικά από τις εταιρείες να μην το κάνουν. Υποστηρίζω να το καθιστούμε παράνομο», λέει ο Γκρέγκορι Άλεν, πρώην διευθυντής στρατηγικής και πολιτικής στο Κοινό Κέντρο ΤΝ του Πενταγώνου, ο οποίος τώρα διευθύνει μια ερευνητική και συμβουλευτική εταιρεία.
Η Ολλανδία (και κάποιοι άλλοι σύμμαχοι) διαφωνούν. Ο νόμος MATCH Act είναι «πραγματικά ατυχής από τη δική μας οπτική γωνία», λέει ο κ. Σγιουρντσμα. Εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για την απειλή εφαρμογής του αμερικανικού δικαίου υπερεδαφικά σε ολλανδικές και συμμαχικές εταιρείες. «Πιστεύουμε ότι κάθε χώρα μπορεί να αποφασίσει καλύτερα από μόνη της ποια τεχνολογία θα πρέπει να αναπτύσσεται από τις εταιρείες της και ποιους κινδύνους ασφαλείας μπορεί ή δεν μπορεί να συνεπάγεται αυτό», λέει. Πρόσθετους λόγους για τον σκεπτικισμό της κυβέρνησής του αποτελεί η αντίφαση μεταξύ της απαίτησης περιορισμού των εξαγωγών παλαιότερων εργαλείων DUV και της συμφωνίας της κυβέρνησης Τραμπ να επιτρέψει την εξαγωγή τσιπ ΤΝ H200 της Nvidia προς την Κίνα. Αυτά μπορούν να κατασκευαστούν μόνο με ορισμένες από τις πιο πρόσφατες μηχανές EUV.
Ο κ. Σγιουρντσμα αντιμετωπίζει τώρα παρόμοια δύσκολες διαπραγματεύσεις σε μια αναμενόμενη επίσκεψη στην Κίνα. Αυτή έχει καταδικάσει τον νόμο MATCH Act και πρόσφατα εισήγαγε κανονισμούς που της επιτρέπουν να επιβάλλει κυρώσεις σε ξένες εταιρείες που συμμορφώνονται με αμερικανικές κυρώσεις ή ελέγχους εξαγωγών. Η Ολλανδία βρίσκεται ήδη σε αναστάτωση από τις αντιδράσεις στην απόφασή της τον Σεπτέμβριο να θέσει υπό τον έλεγχό της τη Nexperia, μια ολλανδική κατασκευάστρια τσιπ που ανήκει σε κινεζικά συμφέροντα, για να την εμποδίσει να μεταφέρει δραστηριότητες στην Κίνα. Η κινεζική κυβέρνηση απάντησε μπλοκάροντας τις εξαγωγές της Nexperia από την Κίνα, διαταράσσοντας σοβαρά τις ευρωπαϊκές και ιαπωνικές αυτοκινητοβιομηχανίες.
Η διαμάχη για τον ισχυρισμό του κ. Λούτνικ μπορεί να κοπάσει, ειδικά αν η Αμερική αποτύχει να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία. Αλλά αυτό είναι μόνο ένα πρώιμο προοίμιο στη μεγαλύτερη μάχη για τα σημεία στραγγαλισμού της ΤΝ. Και πιθανότατα δεν θα είναι η τελευταία φορά που η ASML και η πολυπόθητη τεχνολογία της θα βρεθούν στα σταυροδρόμια.
Πηγή: The Economist
