ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΒΑΣΙΛΗΣ ΨΩΜΑΣ
Η Ευρώπη ζει ένα από τα πιο δύσκολα καλοκαίρια των τελευταίων ετών σε ό,τι αφορά τις πυρκαγιές. Δεν μιλάμε για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για μια συστημική κρίση που απλώνεται από τον ευρωπαϊκό Νότο μέχρι την Κεντρική Ευρώπη.
Στη Γαλλία το ισοπεδωτικό πύρινο μέτωπο κατέγραψε ιστορικές διαστάσεις, αφού μόνο στη Gironde κάηκαν εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα και έγιναν πάνω από 200.000 εκκενώσεις, από τις μεγαλύτερες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο! Τεράστιες καμένες εκτάσεις, με δεκάδες θύματα και πυρκαγιές-ρεκόρ στην Ιβηρική και, ειδικά, στην Ισπανία. Πολλαπλά μέτωπα στην Ιταλία, ιδιαίτερα στον Νότο, με ανθρώπινες απώλειες και μεγάλη κινητοποίηση. Ξηρασία και ακραία θερμικά φαινόμενα στα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη, επηρεάζουν ακόμη και χώρες που δεν είχαν παραδοσιακά τόσο έντονα προβλήματα.
Ντροπή να γίνεται η τραγωδία… content
Στην πατρίδα μας, όσο και να το κάνεις, έχουμε αποδεχτεί κάθε καλοκαίρι τη ζωή μας σε… συγκατοίκηση με τις φωτιές και τον θεόρατο κίνδυνο, ασχέτως αν η συνήθεια δεν μπορεί να συμμαχήσει με τον αδηφάγο καταστροφέα της πλάσης. Στον ‘πίνακα-κραυγή’ μέσα από τη στάχτη και το θρήνο της επικράτειας, το φρικιαστικό έργο των πυρκαγιών, σοκάρει, ανατριχιάζει. Φλόγες στον ορίζοντα, καπνός που πνίγει τον ουρανό, άνθρωποι να τρέχουν να σώσουν ό,τι σώζεται.
Εν μέσω του εικαστικού ολέθρου που προκαλούν συνεχή 24ωρα οι αδάμαστες πύρινες φλόγες στην Αττικοβοιωτία, την Αιγιαλεία, την Εύβοια, την Κεφαλονιά, ξετυλίγεται για άλλη μια φορά το ίδιο έργο: η τραγωδία γίνεται content. Οι αποτεφρωμένες περιουσίες, τα αποκαΐδια του φυσικού πλούτου γίνονται επιχειρήματα. Τα πληκτρολόγια παίρνουν φωτιά.
Οι νεκροί –ακόμα και οι ηρωικοί πυροσβέστες που πέφτουν στη μάχη του καθήκοντος και της θυσίας εν ονόματι αλληλέγγυας ανθρωπιάς– γίνονται «παραδείγματα» για να στηθεί ένα αφήγημα που (όλως τυχαίως; Όχι δα!) καταλήγει πάντα στο ίδιο συμπέρασμα: «φταίνε αυτοί που θέλω να φταίνε».
Πολιτικοί, κομματικοί στρατοί, επαγγελματίες «αγανακτισμένοι» του Facebook και του X, πρόθυμοι τηλε-αναλυτές στα πάνελ, όλοι μπαίνουν στη γραμμή. Όχι για να εξηγήσουν. Όχι για να βοηθήσουν. Αλλά για να εκμεταλλευτούν.
Η κλιματική πίεση, οι ακραίες θερμοκρασίες και οι διαρκώς δυσκολότερες συνθήκες πυρόσβεσης εξαιτίας ακόμα, της εγκατάλειψης της υπαίθρου και των δομικών κρατικών αδυναμιών κρατών, είναι μια επιστημονικά και τεχνικά, εντοπισμένη πραγματικότητα. Η πολιτική συζήτηση στην Ευρώπη έχει ήδη πολωθεί: από τη μία όσοι μιλούν ανοιχτά για κλιματική κρίση («η κλιματική αλλαγή σκοτώνει»), από την άλλη όσοι την υποβαθμίζουν και ρίχνουν το βάρος αποκλειστικά στη διαχείριση.
Οι φλόγες ταξιδεύουν, αδιακρίτως, πιο γρήγορα από κάθε τι. Και τις φορές που… τους κάνουν πλάτη τα στοιχεία της φύσης, οι μετεωρολογικές αστάθειες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, ο πόλεμος έχει χαρακτήρα… miss match, ανατρέποντας κάθε πρόληψη, σχεδιασμό, δυναμική-αποτελεσματικότητα μέσων πυρόσβεσης, στρατηγική εμπειρία αντιμετώπισης ειδικών συνθηκών. Είναι επιεικώς απίστευτο, συνεπώς, που κάποιοι επιμένουν να μη δίνουν τη δέουσα βαρύτητα στα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής και με κυνικό τρόπο να μεταβάλλονται σε «πολιτικούς τυμβωρύχους με Wi-Fi».
Θολωμένη ευθύνη, λογοδοσία σε αναζήτηση πυξίδας
Δεν αρνείται κανείς ότι η ανάγκη για ένα κράτος πιο έτοιμο, πιο οργανωμένο, πιο αποτελεσματικό σε ανάλογες συνθήκες κλιματικών μαχών, ως ευθύνη βαραίνει εκείνον που κυβερνά. Αλλά το ίδιο ισχύει ως προς την ευθύνη όσων επιχειρούν να μετατρέψουν κάθε πυρκαγιά σε «νέο Μάτι» και κάθε αστοχία σε «νέα Τέμπη».
Το Μάτι και τα Τέμπη δεν είναι πολιτικά εργαλεία. Είναι τραγωδίες με αποδεδειγμένες, βαριές ευθύνες που δεν εξαντλούνται σε ένα tweet ούτε ξεπλένονται με έναν παραλληλισμό της στιγμής. Η ισοπέδωση δεν είναι πολιτική στάση. Είναι υπεκφυγή. Γιατί όταν όλα παρουσιάζονται ως το ίδιο, τότε τίποτα δεν αξιολογείται με ακρίβεια. Η ευθύνη θολώνει, η λογοδοσία χάνεται και τελικά κανείς δεν πληρώνει πραγματικά για τίποτα.
Η κριτική είναι αναγκαία. Η πίεση προς την εξουσία αναδύει υγεία. Η απαίτηση για σχέδιο, πρόληψη, επάρκεια και λογοδοσία είναι αυτονόητη. Αλλά όταν η κριτική μετατρέπεται σε αυτοματισμό και η τραγωδία σε εργαλείο, τότε η πολιτική παύει να υπηρετεί την κοινωνία και αρχίζει να την εκμεταλλεύεται. Οι στάχτες δεν είναι πεδίο αντιπαράθεσης, αλλά το αποτύπωμα μιας απώλειας που δεν επιτρέπεται να γίνεται εργαλείο.
Και αυτό δεν είναι θεωρητικό. Είναι βαθιά προσβλητικό για όσους χάνουν τα πάντα. Για εκείνους που βλέπουν το σπίτι τους να γίνεται στάχτη, για τις οικογένειες που μετρούν απώλειες, για τους ατυχείς πυροσβέστες μας που βουτούν με ηρωισμό πολεμιστών της πρώτης γραμμής, των χαρακωμάτων, στη φωτιά και, κάποιες φορές, δεν βγαίνουν ποτέ ζωντανοί.
Οι κυβερνήσεις οφείλουν να απολογούνται όπου υπάρχουν λάθη και να αποδεικνύουν ότι μαθαίνει από αυτά. Η αντιπολίτευση οφείλει να ασκεί κριτική που φωτίζει, όχι που θολώνει. Και όλοι μαζί –πολιτικοί, media, χρήστες των social– οφείλουμε να κρατήσουμε μια κόκκινη γραμμή: να μην μετατρέπουμε τη στάχτη σε πολιτικό κεφάλαιο. Γιατί, στο τέλος της ημέρας, η στάχτη δεν είναι πεδίο αντιπαράθεσης. Είναι το αποτύπωμα μιας απώλειας που δεν επιτρέπεται να γίνεται εργαλείο.
