Γεννημένος στη Μύρινα στα τέλη του 18ου αιώνα, ο d’Athanasi υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές αλλά και αντιφατικές μορφές της πρώιμης αρχαιολογίας. Ένας συναρπαστικός τυχοδιώκτης, ένας Ιντιάνα Τζόουνς του Βορείου Αιγαίου, που έφυγε μόλις έντεκα ετών από τη Λήμνο, βρέθηκε να οργώνει την Αίγυπτο αναζητώντας πολύτιμες αρχαιότητες για τις μεγάλες ευρωπαϊκές συλλογές. Πολλά από τα ευρήματά του βρίσκονται σήμερα στο British Museum, ενώ ο ίδιος, ύστερα από μια ζωή γεμάτη ταξίδια, ανακαλύψεις και ανατροπές, πέθανε πάμπτωχος σε μια πανσιόν του Λονδίνου.
Αυτή η ζωή της διαρκούς μετακίνησης, της αναζήτησης και της αποκάλυψης γίνεται η αφετηρία για μια μουσική παράσταση που κινείται με την ίδια ελευθερία στον χρόνο. Ο συνθέτης, beatboxer και Fulbright fellow Γιώργος Γαργάλας, γνωστός για την έρευνά του πάνω στη φωνή, τις μεσογειακές προφορικές παραδόσεις και τη μεταμόρφωσή τους σε σύγχρονα ηχητικά τοπία, συναντά το τρίο Sibilima, τη μεσόφωνο Αναστασία Κότσαλη και την υψίφωνο Λητώ Μεσσήνη. Μαζί συνθέτουν μια ιδιότυπη χοροεσπερίδα-κολλάζ που διασχίζει τον 17ο, τον 18ο και τον 19ο αιώνα, φέρνοντας στο προσκήνιο παραγνωρισμένα έργα «κρυμμένων» μπαρόκ συνθετών –ανάμεσά τους και ο Agostino Steffani–, country και folk δοξαριές, μεταμορφωμένα ηχητικά αρχεία και σύγχρονες φωνητικές τεχνικές. Το αποτέλεσμα είναι ένα μουσικό παλίμψηστο, ένας καθρέφτης μιας ζωής που δεν έπαψε ποτέ να μετακινείται.
Και όλα αυτά συμβαίνουν σε έναν χώρο που μοιάζει να κουβαλά τη δική του ιστορία. Στη Sunrise, μία από τις παλαιότερες ντισκοτέκ του Βορείου Αιγαίου, οι τοίχοι της οποίας κουβαλούν τα ίχνη από καλοκαιρινούς έρωτες, νύχτες γεμάτες μουσική, παρέες που χάθηκαν στον χορό και στιγμές που έμειναν μετέωρες στον χρόνο, κι εγκαταλελειμμένη σήμερα ανάμεσα στα χωράφια και δίπλα στη θάλασσα, η μουσική συναντά τη μνήμη. Μια «ανισόπεδη ντίσκο», όπως τη χαρακτηρίζει η φωνή στο ομώνυμο τραγούδι του Παν Παν, Καλλιόπη Μητροπούλου, η οποία συμβάλει στο «Ricordati che sei / ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΤΙ ΕΙΣΑΙ» με το δικό της ξεχωριστό τρόπο, γίνεται το ιδανικό σκηνικό για μια παράσταση που αναζητά όσα χάθηκαν, όσα ξεχάστηκαν και όσα μπορούν ακόμη να ξαναζωντανέψουν.
Λίγο πριν από την παρουσίαση της παράστασης, συνομιλήσαμε με τον Γιώργο Γαργαλά και την Καλλιόπη Μητροπούλου σε δύο διαφορετικές στιγμές για τη σχέση τους με τους ιδιαίτερους χώρους, τη μουσική χωρίς σύνορα, το δημιουργικό ρίσκο του crossover και το πώς μια εγκαταλελειμμένη ντισκοτέκ μπορεί τελικά, έστω για μία βραδιά, να γεμίσει ξανά ζωή.
Η Sunrise ήταν κάποτε τόπος διασκέδασης. Εσείς την αντιμετωπίζετε σαν μνημείο, σαν σκηνή, σαν μουσικό όργανο ή μήπως κάτι άλλο; Σαν μουσικό όργανο, κυρίως. Ένα μνημείο το κοιτάς από απόσταση, μια σκηνή τη χρησιμοποιείς και φεύγεις. Η Sunrise όμως αντηχεί, αντιδράει, έχει τη δική της απόκριση — την παίζεις όπως θα έπαιζες ένα σώμα, όχι όπως θα διακοσμούσες έναν χώρο. Τον παλμό και το ηχόχρωμα που βγαίνει όταν σμίγουν έγχορδα, φωνές beatbox και λίγα ηλεκτρονικά μέσα σε έναν χώρο σαν τη Sunrise. Τα έγχορδα δίνουν το βάθος και τη μελωδική μνήμη, το beatbox δίνει τον σφυγμό — τον ρυθμό που κρατάει το σώμα ζωντανό — και έτσι δεν αφήνω το κομμάτι να μείνει “μουσειακό”.
Αν ο Giovanni d’Athanasi ζούσε σήμερα, θα ήταν αρχαιολόγος, influencer, looter DJ, κάτι άλλο; Ήταν τόσο καλός αρχαιολόγος που νομίζω θα έμενε πιστός στο ταλέντο του. Ίσως να τα ανέβαζε και στο Instagram, οπότε να γινόταν παράλληλα και influencer/documentarist.
Παίρνεις μουσικές του 17ου και του 18ου αιώνα και τις περνάς μέσα από beatboxing και electronics. Πότε μια διασκευή σταματά να είναι διασκευή; Όταν βάζεις μέσα το δικό σου στοιχείο — αυτό που έχει διαμορφωθεί από όλα όσα έχεις ακούσει. Παρθενογένεση δεν υπάρχει στη μουσική, οπότε κατά μια έννοια όλα είναι διασκευές· η ερώτηση είναι πόσο βαθιά περνάει η δική σου υπογραφή μέσα από το υλικό
Η εγκαταλελειμμένη Sunrise είναι σκηνικό ή συνεργάτης; Αν της έδινες μικρόφωνο, τι θα τραγουδούσε; Συνεργάτης. Αν της έδινα μικρόφωνο, νομίζω θα τραγουδούσε παραδοσιακά λημνιώτικα πάνω σε σύγχρονα beats — σαν το κτίριο να θυμάται τους ήχους που άκουγε πριν γίνει ντισκοτέκ, πριν γίνει ερείπιο, και τώρα να τους ξαναβγάζει μπερδεμένους με ό,τι έχει απομείνει μέσα του: τη σκουριά, την ηχώ, το ρεύμα που δεν περνάει πια. Δεν θα ήταν καθαρό ούτε παραδοσιακό ούτε electronic — κάτι ενδιάμεσο, σαν το ίδιο το νησί να τραγουδάει τη διαδρομή του από τότε μέχρι τώρα.
Έχεις δουλέψει πολύ πάνω στη φωνή ως εργαλείο έρευνας. Υπάρχει κάποιος ήχος που κυνηγάς χρόνια και ακόμη σου ξεφεύγει; Ναι, ένας ήχος που κυνηγάω χρόνια είναι το inward bass. Βασίζεται στο mongolian throat singing — παίρνεις πρώτα καλά την αίσθηση των δονήσεων εκεί, και μετά αντί να βγάζεις τον ήχο προς τα έξω, εισπνέεις κρατώντας την ίδια πίεση στο λαιμό, ώστε η δόνηση να έρχεται από το ίδιο σημείο αλλά inward. Στην αρχή δεν βγαίνει σχεδόν τίποτα, μόνο επανάληψη το φέρνει. Το πλεονέκτημά του είναι ότι φτάνεις πολύ πιο χαμηλή οκτάβα απ’ ό,τι με την κανονική σου φωνή — αλλά θέλει πάρα πολύ καλό ζέσταμα, αλλιώς απλά δεν βγαίνει.
Η μουσική μοιάζει με την αρχαιολογία; Δηλαδή σκάβεις στρώματα μέχρι να βρεις κάτι ή, αντίθετα, προσπαθείς να θάψεις πράγματα για να γεννηθούν άλλα; Ναι, αν το δεις με τη λογική της subtractive/additive/granular synthesis. Δουλεύεις σε layers ακριβώς όπως σκάβεις σε στρώματα — στη granular παίρνεις έναν ήχο, τον σπας σε κόκκους, και κάθε κόκκος είναι σαν ένα θραύσμα που βγαίνει από διαφορετικό “στρώμα” του αρχικού υλικού. Στην additive χτίζεις προσθέτοντας layer πάνω σε layer μέχρι να αναδυθεί κάτι καινούριο — σαν να «θάβεις» τον απλό ήχο κάτω από αρμονικά για να γεννηθεί κάτι πιο σύνθετο. Στην subtractive κάνεις το αντίθετο: ξεκινάς από κάτι πλούσιο και αφαιρείς, σκάβεις μέσα του, μέχρι να μείνει το ουσιώδες. Άρα ναι — κάνω και τα δύο ταυτόχρονα, ανάλογα με τη φάση της δουλειάς, ακριβώς όπως στην αρχαιολογία άλλοτε σκάβεις για να βρεις και άλλοτε στρώνεις νέα στρώματα πάνω σε παλιά για να χτίσεις κάτι που δεν υπήρχε πριν. Στο έργο υπάρχουν ίχνη, αρχεία, θραύσματα, χαμένες ιστορίες. Είσαι άνθρωπος που κρατάει αρχεία ή που διαγράφει συνεχώς τον σκληρό δίσκο του;
Έχεις σκεφτεί ποτέ ότι οι πιο ενδιαφέροντες ήχοι βρίσκονται σε μέρη που κάποτε έσφυζαν από ζωή και τώρα είναι άδεια; Τι ακούει ένας μουσικός εκεί που οι υπόλοιποι ακούμε μόνο σιωπή; Ναι, έχει φιλοσοφικό υπόβαθρο πίσω του — είναι σαν την κλασική ερώτηση «αν πέσει δέντρο στο δάσος και δεν είναι κανείς εκεί, ακούστηκε;». Τα κύματα υπάρχουν πάντα, ανεξάρτητα από ακροατή — ο άνεμος, οι τριγμοί, το μέταλλο που κινείται στη Sunrise δεν σταματούν επειδή δεν υπάρχει κόσμος. Απλώς δεν έχει κανείς να τα μετατρέψει σε “ήχο” με τη σημασία που την καταλαβαίνουμε. Ένας μουσικός που μπαίνει εκεί δεν δημιουργεί τον ήχο — τον ενεργοποιεί ξανά, τον κάνει και πάλι αντιληπτό. Λίγο σαν αρχαιολόγος του ήχου: δεν φτιάχνει το εύρημα, είναι απλώς ο πρώτος που το ακούει ξανά.
Αν έπρεπε να κάνεις sampling μόνο από έναν ήχο της Λήμνου, ποιος θα ήταν; Θα samplάρω τη λημνιά λύρα μέσα από τη Λημνία Γη — το διάσημο σφραγισμένο πηλό του νησιού που πουλιόταν από την αρχαιότητα σαν φάρμακο. Θα ηχογραφούσα τον ήχο που κάνει ο ξηρός πηλός όταν σπάει ή τρίβεται, και θα τον έβαζα σαν textural layer κάτω από τη χορδή της λύρας — κάτι τραχύ, κοκκώδες, σχεδόν αρχαιολογικό, να στηρίζει το λεπτό ηχόχρωμα του οργάνου.
Οι μεγαλύτερες καινοτομίες στη μουσική έρχονται τελικά από τη νοσταλγία ή από την περιέργεια; Και από τα δύο, και συνήθως δουλεύουν μαζί, όχι το ένα εναντίον του άλλου. Η νοσταλγία δίνει το συναίσθημα — σε τραβάει πίσω σε κάτι που έχεις ήδη νιώσει, μια μελωδία, μια εποχή, μια μνήμη που δεν σε αφήνει. Χωρίς αυτήν δεν θα είχες καν αφετηρία. Η περιέργεια είναι αυτή που παίρνει αυτό το συναίσθημα και το πλάθει — το ρωτάει “τι γίνεται αν…” μέχρι να πάρει μορφή που δεν υπήρχε πριν. Η νοσταλγία δίνει την ύλη, η περιέργεια τη σμιλεύει σε κάτι καινούριο.
Τι ιστορίες πιστεύεις ότι έχουν μείνει παγιδευμένες στους τοίχους της; Σίγουρα σκέφτομαι ιστορίες καλοκαιρινής αγάπης που να ξεκίνησαν μέσα σε αυτούς τους τοίχους. Επίσης παρέες που βγήκαν για να ξεχαστούν και να ξεδώσουν και να δώσουν χώρο στο “τώρα”. Μ’ αρέσει πολύ η έννοια του εγκαταλελειμμένου χώρου διασκέδασης, μου θυμίζει κάτι από τα παιδικά μου καλοκαίρια που τα περνούσα στην Τορώνη Χαλκιδικής και εκεί στην παραλία είχε μια εγκαταλελειμμένη ντίσκο που την αποκαλούσαμε με τη μαμά μου “το σπίτι του τέρατος”. Δεν ξέρω γιατί, αλλά είχε κάτι πολύ απόκοσμο, ίσως το φαινόμενο uncanny valley. Πάντα περίμενα μετά την πρώτη στροφή που μπαίνεις στο χωριό να εμφανιστεί το σπίτι του τέρατος.
Πώς παίζει ένα έγχορδο μέσα σε έναν χώρο που κάποτε έπαιζαν σκυλάδικα, ντίσκο και καλοκαιρινοί έρωτες; Ο χώρος σε αλλάζει ως μουσικό; Προσωπικά όχι πολύ, ίσα ίσα μ’ αρεσει να παίζω σε μέρη που δεν συνηθίζονται ως συναυλιακοί χώροι. Θυμάμαι πέρισι ο αγαπημένος μου χώρος ήταν ένας εγκαταλελειμμένος περιστερώνας στην Τήνο που έπαιξα το σόλο σετ μου. Ένα έγχορδο είναι κι αυτό από μόνο του φοβερά versatile και στη συναυλία μας θα το δείξουμε αυτό καθώς θα παιχτούν πολύ πειραγμένα κομμάτια!
Το Trio Sibilima μοιάζει να αγαπά να βγάζει την κλασική μουσική από τις αίθουσες. Είναι μια μικρή επανάσταση ή απλώς η φυσική της θέση;
Οι SIBILiMA είμαστε ένα ensemble μουσικών (κλασικό κουαρτέτο εγχόρδων συν κρητική λύρα) που από τη σύνθεση του και μόνο ανοίγει την ομπρέλα της κλασικής μουσικής. Τείνουμε να “παίζουμε” με τα πάντα, με χώρους, με ενδυμασία (φοράμε πάντα ό,τι θέλουμε, και συνήθως λέμε όχι στα κλασικά μαύρα), με τα ίδια τα έργα, γενικά θέλουμε να νιώθουμε ελεύθεροι να εκφραστούμε. Στη συναυλία στη Λήμνο θα είμαστε τρεις από τους SIBILiMA, βιολί/φωνή, βιόλα και τσέλο.
Αν μπορούσες να προσκαλέσεις έναν μόνο μουσικό από οποιαδήποτε εποχή στη Sunrise, ποιος θα ήταν και γιατί; Σίγουρα αυτή η απάντηση αλλάζει ανάλογα την ώρα που με ρωτάς, και αυτή τη στιγμή θα πω τον Freddie Mercury αλλά να κάνει dj set. Στο σήμερα.
Στο έργο συνυπάρχουν μπαρόκ, folk, ηλεκτρονικά, όπερα. Εσύ ακούς αυτά τα σύνορα ; Είναι ακριβώς αυτό που μου αρέσει σε αυτό το πρότζεκτ και το πόσο ανοιχτές είναι και η Λητώ και η Αναστασία. Η μουσική είναι μια, και το πρόγραμμα έχει χτιστεί με μια αισθητική που μου ταιριάζει πολύ.
Πιστεύεις ότι οι χώροι θυμούνται τους ανθρώπους που πέρασαν από μέσα τους; Και αν ναι, πώς συνομιλείτε με αυτή τη μνήμη; Νομίζω πως είναι αυτό που ονομάζουμε “ενέργεια” σε ένα χώρο. Το νιώθω πολύ σε αρχαιολογικούς χώρους, το “βουητό” της ιστορίας. Τι γινόταν εκεί επί χρόνια και πόσο έχει αλλάξει αυτό στο σήμερα. Είχαμε παίξει πριν κάτι καλοκαίρια με τους SIBILiMA και την υπέροχη Σοφία Χιλλ στους Δελφούς. Δε μπορώ να περιγράψω πόσο βαθιά ένιωθα αυτό το “κέντρο της γης” εκεί. Προσωπικά δε στέκομαι τόσο στη μνήμη όσο στο ότι και εμείς τώρα γινόμαστε ένα τοσοδούλικο κομματάκι της ιστορίας αυτής, και μάλιστα παίζουμε μουσική.
Η συναυλία μιλά για έναν άνθρωπο που μετέφερε αρχαιότητες από τόπο σε τόπο. Εσείς τι προσπαθείτε να επαναφέρετε εκεί απ’ όπου λείπει; Νομίζω αυτό που θέλουμε είναι η σύνδεση. Η σύνδεση με τα φαινομενικά ετερόκλητα κομμάτια μεταξύ τους αλλά και τη σύνδεση με μας και το κοινό.
Αν κάποιος δεν θυμάται ούτε ένα μουσικό θέμα φεύγοντας, αλλά θυμάται μόνο τη ντισκοτέκ μέσα στη νύχτα, θα θεωρήσεις ότι η παράσταση πέτυχε; Εννοείται, αλλά είμαι σίγουρη πως όλοι θα μουρμουρίζουμε ένα συγκεκριμένο θέμα χαχα!
Ποιο είναι το πιο “επικίνδυνο” πράγμα που μπορεί να συμβεί όταν βάζεις το παρελθόν να συνομιλήσει με το παρόν; Να ακουστεί κάτι “κιτς”. Το “crossover” είναι ρίσκο. Αλλά είμαστε τυχεροί που έχουμε πολύ παρόμοια αισθητική. Έχουμε 3 έγχορδα, 2 σοπράνο, θα τραγουδήσω και εγώ λίγο, να συνομιλούν με beatboxing. Αν το ακούσει κάποιος μπορεί να πει “που κολλάνε όλα αυτά μαζί; Μήπως θα είναι αχταρμάς”; Είναι ένας πολύ ωραίος αχταρμάς που λειτουργεί!
Ομάδα Μουσικού Θεάτρου
ΚΥΡΙΑΚΗ 2 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2026
Συναυλία: «Ricordati che sei / ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΤΙ ΕΙΣΑΙ»
Eγκαταλελειμμένη ντισκοτέκ Sunrise / Νέα Κούταλη | Ώρα έναρξης: 21.00
Σύλληψη – Καλλιτεχνική επιμέλεια: Kournos Music Festival
Ερμηνεία – Διασκευές – Ενορχηστρώσεις: Trio Sibilima (Καλλιόπη Μητροπούλου – βιολί, Στέλιος Παπαναστάσης – βιόλα, Γιώργος Ταμιωλάκης – βιολοντσέλο)
Διασκευές – Electronics – Beat boxing: Γιώργος Γαργάλας
Υψίφωνος: Λητώ Μεσσήνη | Μεσόφωνος: Αναστασία Κότσαλη
