Η Zendaya φόρεσε σκουλαρίκια από το 700 π.Χ. για την «Οδύσσεια» του Νόλαν και προκάλεσε αντιδράσεις

Η νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, «Η Οδύσσεια», αφηγείται την προσπάθεια ενός βασιλιά να επιστρέψει στην πατρίδα του. Κατά τη διάρκεια όμως της παγκόσμιας προώθησής της, ένα ζήτημα εκτός κινηματογράφου βρέθηκε στο επίκεντρο: η χρήση δύο αρχαίων αντικειμένων που, σύμφωνα με τους επικριτές τους, απομακρύνθηκαν από τον τόπο προέλευσής τους και δεν επέστρεψαν ποτέ εκεί.

Η Zendaya, η οποία υποδύεται την Αθηνά στην ταινία, εμφανίστηκε σε φωτογράφιση στο Λονδίνο φορώντας ένα ζευγάρι χρυσά σκουλαρίκια που κατασκευάστηκαν από αρχαία ιρανικά αντικείμενα, τα οποία χρονολογούνται περίπου στο 700 π.Χ.

Τα κοσμήματα ανήκουν στην Barron London, γκαλερί και οίκο αρχαιοτήτων με έδρα το Μέιφερ, και συνδέονται με τον περίφημο θησαυρό του Ziwiye, ο οποίος εντοπίστηκε στο βορειοδυτικό Ιράν στα τέλη της δεκαετίας του 1940.

Ο θησαυρός του Ziwiye και η διαδρομή των αρχαίων αντικειμένων

Ο θησαυρός του Ziwiye αποτελείται από πλήθος αντικειμένων κατασκευασμένων από χρυσό, ασήμι, χαλκό και πηλό. Σύμφωνα με ερευνητές, πολλά από τα ευρήματα δεν παρέμειναν στο Ιράν, αλλά διασκορπίστηκαν σε μουσεία, ιδιωτικές συλλογές και αγορές τέχνης σε διάφορα μέρη του κόσμου.

Ακριβώς αυτή η ιστορία είναι που έκανε την εμφάνιση της Zendaya να ξεφύγει από μια συνηθισμένη στιγμή μόδας στο κόκκινο χαλί. Για πολλούς αρχαιολόγους και ιστορικούς τέχνης, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την αισθητική επιλογή μιας διάσημης ηθοποιού, αλλά το κατά πόσο αντικείμενα με σημαντική πολιτιστική και ιστορική αξία μπορούν να μετατρέπονται σε αξεσουάρ στο πλαίσιο μιας κινηματογραφικής καμπάνιας.

Οι αντιδράσεις αρχαιολόγων και ιστορικών τέχνης

Η Ιρανή ιστορικός τέχνης και καθηγήτρια στο Courtauld Institute, Σουσάν Μπαμπάι, χαρακτήρισε ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι δεν εξετάστηκε η πιθανότητα η επιλογή αυτή να προκαλέσει αντιδράσεις. Όπως υποστήριξε, τα συγκεκριμένα αντικείμενα ενδέχεται να είχαν σημαντικές πνευματικές και πολιτιστικές λειτουργίες στο παρελθόν και δεν δημιουργήθηκαν απλώς ως διακοσμητικά στοιχεία.

Από την πλευρά της, η αρχαιολόγος Άνελιζ Μπερ τόνισε ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο το γεγονός ότι η Zendaya τα φόρεσε, αλλά η ιστορία των ίδιων των αντικειμένων και οι συνθήκες υπό τις οποίες απομακρύνθηκαν από τον τόπο προέλευσής τους. Η εμφάνιση της ηθοποιού έφερε έτσι στο προσκήνιο ένα ζήτημα που συνήθως συζητείται σε μουσεία, επιστημονικές μελέτες και αίθουσες δημοπρασιών: τι συμβαίνει όταν ένα αντικείμενο αποσπάται από το ιστορικό και πολιτιστικό του πλαίσιο και αποκτά μια νέα ζωή ως σύμβολο πολυτέλειας.

Zendaya sparks backlash for wearing 3,000-year-old earrings to promote The Odyssey as critics slam ‘disrespectful’ stunt https://t.co/SL3XSuB0QQ

— Daily Mail (@DailyMail) July 18, 2026

Η απάντηση της γκαλερί

Η Barron London υποστηρίζει ότι τα συγκεκριμένα κοσμήματα διαχειρίζονται με υπευθυνότητα και ότι η προέλευσή τους έχει τεκμηριωθεί σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές απαιτήσεις. Σε ανακοίνωσή της ανέφερε ότι ο δανεισμός των σκουλαρικιών δεν είχε εμπορικό χαρακτήρα, αλλά στόχο να αναδείξει την τέχνη των αρχαίων Περσών χρυσοχόων και τη μεγάλη πολιτιστική κληρονομιά του Ιράν.

Οι επικριτές, ωστόσο, θεωρούν ότι η νομιμότητα δεν είναι το μοναδικό ζήτημα. Για αυτούς, το ερώτημα είναι αν είναι πολιτιστικά αποδεκτό αρχαία αντικείμενα με σύνθετη ιστορία να χρησιμοποιούνται ως στοιχεία μόδας. Η Μπαμπάι έκανε λόγο για «απογύμνωση» των αντικειμένων από το αρχικό τους νόημα, καθώς από φορείς ανθρώπινης ιστορίας μετατρέπονται σε εικόνα, λάμψη και σύμβολο κύρους.

Μια μεγαλύτερη συζήτηση για την πολιτιστική κληρονομιά

Η υπόθεση των σκουλαρικιών της Zendaya εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή συζήτηση για την τύχη αρχαιοτήτων που βρίσκονται σήμερα σε δυτικά μουσεία, γκαλερί και ιδιωτικές συλλογές. Παρόμοιες αντιπαραθέσεις έχουν υπάρξει για αντικείμενα όπως τα μπρούντζινα του Μπενίν ή τα Γλυπτά του Παρθενώνα, με το βασικό ερώτημα να παραμένει: ποιος έχει το δικαίωμα κατοχής και παρουσίασης της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός λαού;

Παράλληλα, η υπόθεση αναδεικνύει και μια σύγχρονη τάση στη μόδα και την ποπ κουλτούρα: την αναζήτηση του «αυθεντικού» αντικειμένου, όχι απλώς μιας αναπαράστασης της ιστορίας, αλλά ενός πραγματικού κομματιού του παρελθόντος.

Νέα αντιπαράθεση γύρω από την «Οδύσσεια» του Νόλαν

Η συζήτηση για τα αρχαία ιρανικά σκουλαρίκια έρχεται να προστεθεί σε προηγούμενες αντιδράσεις γύρω από την ταινία. Η «Οδύσσεια» του Νόλαν είχε ήδη προκαλέσει κριτική για την επιλογή της Ντάχλα στη Δυτική Σαχάρα ως τόπου γυρισμάτων, μιας περιοχής που βρίσκεται υπό μαροκινό έλεγχο.

Έτσι, μια ταινία που αφηγείται την επιστροφή ενός ήρωα στην πατρίδα συνδέθηκε με αντικείμενα των οποίων η δική τους επιστροφή στον τόπο καταγωγής τους παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα.