«Είναι η ζωή μου»: Η έκκληση του ιδιοκτήτη της «Μουριάς» στα Εξάρχεια για να σωθεί το ιστορικό καφενείο

Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, η μέρα του Χρήστου Βάνα ξεκινά με τον ίδιο τρόπο. Πριν ακόμη ξυπνήσει για τα καλά η γειτονιά των Εξαρχείων, ανοίγει τη «Μουριά» και ετοιμάζει το ιστορικό καφενείο για να υποδεχθεί τους πρώτους θαμώνες. 

Οι προμήθειες μπαίνουν στη θέση τους, οι εφημερίδες φτάνουν στο απέναντι ψιλικατζίδικο και λίγο αργότερα το μπρίκι μπαίνει στη φωτιά για τον πρώτο ελληνικό καφέ της ημέρας. Μια καθημερινή ρουτίνα που ο ίδιος ακολουθεί αδιάλειπτα από το 1982 και έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας της «Μουριάς». 

«Μόνος μου επέλεξα να έρθω, μου άρεσε αυτή η δουλειά», λέει στο Orange Press Agency ο Χρήστος Βάνας, μιλώντας για το ιστορικό καφενείο των Άνω Εξαρχείων, που εδώ και δεκαετίες αποτελεί σημείο συνάντησης και ανάπαυλας για κατοίκους και επισκέπτες της περιοχής. 

Ο ίδιος βρίσκεται πίσω από τον πάγκο σχεδόν μισό αιώνα. Η ιστορία, όμως, της «Μουριάς» ξεκινά πολύ νωρίτερα. Το καφενείο άνοιξε τις πόρτες του το 1915, μόλις εννέα χρόνια μετά την ένταξη της οδού Καλλιδρομίου στο σχέδιο πόλης, στη γωνία με τη Χαριλάου Τρικούπη, όπου συνεχίζει να λειτουργεί μέχρι σήμερα. 

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Η «Μουριά» είναι παλαιότερη ακόμη και από τη γνωστή λαϊκή αγορά της Καλλιδρομίου, η οποία μεταφέρθηκε στην περιοχή από την οδό Στουρνάρη το 1949. Πίσω από τις τζαμαρίες του ιστορικού καφενείου έχουν περάσει γενιές Αθηναίων, με τις ιστορίες των παλαιότερων να κρατούν ζωντανή τη μνήμη μιας ολόκληρης εποχής. 

Από καφενείο… φαρμακείο; 

Ο Χρήστος Βάνας είναι ο έβδομος ιδιοκτήτης που κρατά ζωντανή τη «Μουριά». Ωστόσο, δεν κρύβει την αγωνία του πως ίσως αποδειχθεί και ο τελευταίος. Όπως λέει, υπάρχουν σχέδια αλλαγής χρήσης του ακινήτου και μετατροπής του σε φαρμακείο, γεγονός που θα σημάνει το τέλος ενός από τα πιο ιστορικά στέκια των Εξαρχείων και του κέντρου της Αθήνας. 

Το μέλλον της «Μουριάς» τέθηκε υπό αμφισβήτηση όταν ο ιδιοκτήτης του ακινήτου γνωστοποίησε την πρόθεσή του να αλλάξει τη χρήση του χώρου και να τον μετατρέψει σε φαρμακείο. 

Η προοπτική αυτή προκαλεί έντονες αντιδράσεις στη γειτονιά. Όπως επισημαίνουν οι θαμώνες, στην Καλλιδρομίου και στη Χαριλάου Τρικούπη λειτουργούν ήδη αρκετά φαρμακεία. Αυτό που κινδυνεύει να χαθεί, τονίζουν, δεν είναι ακόμη ένα κατάστημα, αλλά ένας ιστορικός χώρος συνάντησης, μνήμης και κοινωνικής ζωής, που συνδέει διαφορετικές γενιές των Εξαρχείων. 

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Χιλιάδες υπογραφές για να σωθεί η «Μουριά» 

«Έχω ζήσει πολύ όμορφες αναμνήσεις εδώ και τώρα προσπαθώ να χαρακτηριστεί διατηρητέο. Είναι η ζωή μου», λέει ο Χρήστος Βάνας. Πίσω του, οι τοίχοι είναι γεμάτοι φωτογραφίες από παρέες περασμένων δεκαετιών και σκίτσα γνωστών δημιουργών, ανάμεσά τους και ένα του Στάθη με τη φράση «Κανείς μόνος του». 

Το μήνυμα αυτό έχει μετατραπεί σε κάλεσμα στήριξης. Σύμφωνα με τον ίδιο, σχεδόν 7.500 πολίτες έχουν ήδη υπογράψει, έντυπα και ηλεκτρονικά, το αίτημα να χαρακτηριστεί η «Μουριά» νεότερο μνημείο σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού, ώστε να διατηρηθεί ο ιστορικός χαρακτήρας της και να μην αλλάξει η χρήση του χώρου. 

Ένα καφενείο κόντρα στην εποχή 

Η προοπτική να κλείσει το ιστορικό καφενείο έπεσε σαν κεραυνός στους θαμώνες, οι οποίοι είχαν και την ιδέα της συλλογής υπογραφών. Για τους περισσότερους, η «Μουριά» δεν είναι απλώς ένα καφενείο, αλλά ένας τόπος γεμάτος προσωπικές ιστορίες και αναμνήσεις. 

Η Ερατώ Αγγουράκη, κάτοικος της περιοχής, θυμάται ότι γνώρισε τη «Μουριά» από τους γονείς της, οι οποίοι την έπαιρναν από μικρή μαζί τους για να συναντήσουν φίλους. Σήμερα συνεχίζει την ίδια συνήθεια με τη δική της παρέα και, όπως λέει, η είδηση της πιθανής αλλαγής χρήσης του χώρου της προκάλεσε βαθιά θλίψη. 

Για την Ερατώ Αγγουράκη, η «Μουριά» ξεχωρίζει επειδή έχει μείνει αναλλοίωτη στον χρόνο, μακριά από τις τάσεις της μαζικής διασκέδασης. «Είναι σημαντικό να μείνει ανοιχτή γιατί δεν είναι δήθεν. Όσες μόδες κι αν περάσουν, αυτό το μαγαζί παραμένει ίδιο εδώ και πάρα πολλά χρόνια», λέει, προσθέτοντας πως αποτελεί έναν από τους λίγους χώρους όπου οι άνθρωποι εξακολουθούν να συναντιούνται και να αισθάνονται οικεία. «Πάντα θα βρεις εδώ κάποιον που γνωρίζεις, πάντα θα νιώσεις άνετα», σημειώνει. 

Αναμνήσεις από μια διαφορετική εποχή μοιράζεται και ο Θανάσης Ασημακόπουλος, γέννημα-θρέμμα Εξαρχειώτης και μέλος της οικογένειας που διατηρεί το ιστορικό ζαχαροπλαστείο Ασημακόπουλου στη Χαριλάου Τρικούπη, το οποίο επίσης λειτουργεί από το 1915. 

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Όπως θυμάται, στις αρχές της δεκαετίας του 1960 η «Μουριά» αποτελούσε σημείο πολιτικών συγκεντρώσεων. «Θυμάμαι, όταν ήμουν ακόμη παιδί, τις προεκλογικές εκδηλώσεις της ΕΔΑ και τους ασφαλίτες που περικύκλωναν ολόκληρο το τετράγωνο», αναφέρει, περιγράφοντας εικόνες που αποτυπώνουν τη στενή σύνδεση του καφενείου με τη νεότερη ιστορία της γειτονιάς. 

Ο Θανάσης Ασημακόπουλος θεωρεί πως η απειλή για τη «Μουριά» αντανακλά τη διαχρονική αδυναμία της Πολιτείας να προστατεύσει ιστορικούς χώρους με ιδιαίτερη πολιτιστική αξία. «Σε πολλές χώρες της Ευρώπης τα παραδοσιακά καταστήματα προστατεύονται από το κράτος. Υπάρχουν καφέ που λειτουργούν από το 1700. Εδώ, δυστυχώς, τα βλέπουμε να κλείνουν το ένα μετά το άλλο», επισημαίνει. 

Μια κοινότητα που δεν αντικαθίσταται 

Ανάμεσα στις πιο γνώριμες παρουσίες της «Μουριάς» είναι ο κ. Κώστας και η μικρή του Ζέλντα, το σκυλάκι που τον συνοδεύει σχεδόν καθημερινά και έχει γίνει αγαπητό σε όλους τους θαμώνες. 

Η σχέση των ανθρώπων με το ιστορικό καφενείο αποτυπώνεται ακόμη και στις μικρές λεπτομέρειες. Όπως λέει ο κ. Κώστας, στον τοίχο υπάρχει κορνιζαρισμένη φωτογραφία της Ζέλντα, ενώ μία από τις καρέκλες φέρει το όνομά της. Για τον ίδιο, όπως και για πολλούς ακόμη κατοίκους της γειτονιάς, το ενδεχόμενο να βάλει λουκέτο η «Μουριά» είναι κάτι που δεν θέλει καν να φαντάζεται. 

Για τους θαμώνες, η ενδεχόμενη απώλεια της «Μουριάς» δεν αφορά μόνο ένα ιστορικό καφενείο, αλλά έναν χώρο που εξυπηρετεί μια ολόκληρη κοινότητα. «Η πελατεία της Μουριάς είναι ιδιαίτερη. Δεν είναι άνθρωποι που μπορούν εύκολα να πάνε στα άλλα μπαράκια», λέει ο κ. Κώστας, εξηγώντας ότι ειδικά για τους μεγαλύτερους σε ηλικία το καφενείο αποτελεί καθημερινό σημείο συνάντησης, σε μια γειτονιά όπου η περισσότερη κίνηση μεταφέρεται τις βραδινές ώρες. 

Την ίδια αγωνία εκφράζει και η Ερατώ Αγγουράκη. «Δεν θέλω καθόλου να κλείσει», λέει, θεωρώντας ότι η «Μουριά» είναι πολύτιμη όχι μόνο για τους παλαιότερους, αλλά και για τις νεότερες γενιές που αναζητούν έναν αυθεντικό χώρο συνάντησης. 

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)

Ο Χρήστος Βάνας, από την πλευρά του, συνοψίζει με μία φράση αυτό που ζητά: «Ας το έχει οποιοσδήποτε το μαγαζί. Εμένα αυτό που με ενδιαφέρει είναι να μείνει καφενείο». Για εκείνον, η «Μουριά» δεν είναι απλώς ο χώρος όπου εργάστηκε επί δεκαετίες· είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας και της καθημερινότητας των Εξαρχείων. 

Το συναίσθημα αυτό αποτυπώνεται και στο ψήφισμα που συνοδεύει τη συλλογή υπογραφών για τη διάσωση της «Μουριάς». Για τους ανθρώπους της γειτονιάς, το ιστορικό καφενείο δεν είναι απλώς ένας χώρος εστίασης, αλλά σημείο αναφοράς της καθημερινότητας και της συλλογικής μνήμης. 

«Η Μουριά είναι καφενείο. Η Μουριά είναι και ιατρείο και δικηγορικό γραφείο, αμφιθέατρο και νηπιαγωγείο. Είναι τα γράμματα και οι τέχνες μας. Η Μουριά που αφήνετε τα κλειδιά, η γειτονιά. Είναι η πρώτη καλημέρα», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο κείμενο, συνοψίζοντας τη σημασία που έχει το ιστορικό στέκι για γενιές κατοίκων των Εξαρχείων. 

(ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)