Το Onassis Ready βρίσκεται στην καρδιά μιας πόλης που ίσως δεν ήξερες ποτέ ότι υπάρχει – κι αυτή είναι μια καλή αφορμή για να τη γνωρίσεις. Ο Άγιος Ιωάννης Ρέντης, ανάμεσα στην Αθήνα και τον Πειραιά, δεν θυμίσει σε τίποτα την «κλασική γειτονιά» των παιδικών φωνών και των ανοιχτών μπαλκονιών. Εδώ κυριαρχεί το βιομηχανικό στοιχείο. Σίδερο, τσιμέντο, αποθήκες, δρόμοι που μοιάζουν να δουλεύουν περισσότερο απ’ όσο κατοικούνται. Και κάπου εκεί, για λίγα δευτερόλεπτα, ίσως και λεπτά, δεν θα ξέρεις ακριβώς πού βρίσκεσαι. Μέχρι να «παραδοθείς» στην εικόνα. Στη Στρατή Τσίρκα, στην πιο industrial εκδοχή της περιοχής η μεταμόρφωση είναι σχεδόν κινηματογραφική. Ένας χώρος που κάποτε εξυπηρετούσε κάτι εντελώς διαφορετικό μετατρέπεται τώρα σε σημείο συνάντησης με την τέχνη. Εκθέσεις, performances, residencies και πειραματικά events.
Και κάπου εκεί ξεκινά το «Ongoing». Αναρωτήσου που βρίσκεσαι. Ελεύθερα. Σε έκθεση; Σε κινηματογραφικό σκηνικό; Σε αποθήκη μνήμης; Σε ένα σπίτι που κάποιος άφησε ανοιχτό για να περάσεις μέσα; Η Tilda Swinton μοιάζει να έχει στήσει ακριβώς αυτό, έναν χώρο όπου η τέχνη δεν παρουσιάζεται, αλλά κατοικείται. Και το «Ongoing» δεν λειτουργεί σαν τίτλος έκθεσης αλλά σαν μια πραγματικότητα που σε φιλοξενεί για λίγο. Και που συνεχίζεται, ατάραχη, ακόμη κι όταν φεύγεις.
Tilda Swinton by Tim Walker
Το παλιό εργοστάσιο στον Άγιο Ιωάννη Ρέντη έχει αυτή τη σπάνια ιδιότητα να μη σε καθησυχάζει. Οι τοίχοι του κουβαλούν ακόμα κάτι από βιομηχανική σκόνη, από μια παλιά αντοχή στο χρόνο. Κι ίσως γι’ αυτό να μοιάζει το ιδανικό μέρος για να στεγαστούν τα θραύμαστα ζωής της Tilda Swinton. Γιατί ούτε και εκείνη υπήρξε ποτέ «σταρ», με τη συμβατική έννοια. Πάντα έμοιαζε περισσότερο με ένα πλάσμα που πέρασε αβίαστα μέσα από εποχές, φύλα, κινηματογραφικά είδη και καλλιτεχνικές παρέες χωρίς να εγκλωβιστεί πουθενά. Σαν κάποια που δεν κατοικεί ακριβώς στον κόσμο μας, αλλά σε έναν παράλληλο, λίγο πιο δίπλα από τον δικό σου.
Η έκθεση παραδόξως δεν επιχειρεί να αφηγηθεί μια καριέρα. Δεν είναι αναδρομή. Δεν είναι βιογραφία. Είναι περισσότερο ένας χάρτης σχέσεων. Ένα ζωντανό αρχείο αγάπης και συνεργασιών. Κι αυτό είναι ίσως το πιο συγκινητικό στοιχείο της, ότι η Swinton δεν τοποθετεί τον εαυτό της στο κέντρο σαν μύθο, αλλά σαν σημείο διέλευσης. Σαν ένα σώμα που διαρκώς συνομιλεί με άλλα σώματα, άλλες εικόνες, άλλες φωνές, άλλες ζωές.
© Margarita Yoko Nikitaki for Onassis Stegi
Περπατώντας μέσα στις οκτώ ενότητες της έκθεσης, έχεις την αίσθηση ότι περνάς από διαφορετικές θερμοκρασίες μνήμης. Ο Pedro Almodóvar μέσα από την δική του κινηματογραφική λήψη φέρνει εκείνη τη μελαγχολική υπερβολή των χρωμάτων του, ο Luca Guadagnio τη σιωπηλή επιθυμία και τον υπόγειο αισθησιασμό, ο Jim Jarmusch το μεταμεσονύχτιο χιούμορ και τη τρυφερή φθορά, ο μυστηριώδης Apichatpong Weerasethakul την υπνωτική -σαν όνειρο που δεν θυμάσαι αν είδες ή έζησες- πλευρά του, η Τζοάνα Χογκ το «Flat 19», μια ανακατασκευή του διαμερίσματος όπου έζησε η Σουίντον στο Λονδίνο επί 14 χρόνια και που γέννησε τα δίδυμά της, ο Sadro Kopp την μεγαλειώδη βουτιά στην ίριδα του ματιού της. Κι ανάμεσα σε όλα αυτά, η Tilda Swinton υπάρχει σαν φάντασμα και σαν οικοδέσποινα ταυτόχρονα. Σαν μια παρουσία που σε ξεναγεί σε προσωπικές μνήμες, απώλειες και μεταμορφώσεις. Ανάμεσα τους η εμβληματική περφόρμανς The Maybe του 1994, τότε που ξάπλωσε σε ένα γυάλινο κουτί, απρόσιτη αλλά ορατή, θέλοντας να μιλήσει με τον δικό της τρόπο για την θνητότητα, την απώλεια και το θάνατο του Ντέρεκ Τζάρμαν και άλλων 43 φίλων της από AIDS.
Όσο κι αν αγάπησα σχεδόν με την ίδια ένταση κάθε ένα κομμάτι αυτής της διαδρομής, υπήρξαν δύο στιγμές στην έκθεση που αισθάνθηκα πως όλα μιλούν για τον χρόνο που αφήνει ίχνη πάνω στα πρόσωπα, στα ρούχα, στα σπίτια, στις φιλίες. Δύο στιγμές που προσωπικά ένοιωσα την καρδιά μου να ανοίγει και να κλείνει από συναίσθημα και μνήμη. Η πρώτη ήταν οι φωτογραφίες του Tim Walker, στο οικογενειακό σπίτι της στη Σκοτία. Αυτά τα πορτρέτα –που μόνο πορτρέτα δεν είναι, περισσότερο οικογενειακές σιωπές θα τα χαρακτήριζες– βλέπουν την Tilda Swinton σαν συνέχεια του μέρους που γεννήθηκε. Μέσα στην ομίχλη, στο υγρό χορτάρι και στο φως της σκοτσέζικης γης. Εκστατικά.
Tilda Swinton by Tim Walker
Και μετά έρχεται ο Derek Jarman. Γράψε λάθος, ήταν πάντα εδώ. Είναι ο πρώτος που σε υποδέχεται στην έκθεση. Προσωπικά, την βρήκα ως τη πιο συναισθηματικά φορτισμένη παρουσία – ίσως βοηθά και η αγάπη που έχω για τις ταινίες του. Τα αθηναϊκά 90s είχαν για μένα κάτι από το κινηματογραφικό του άρωμα. Τότε που σκάβαμε για να ανακαλύψουμε τους θησαυρούς του στις σκοτεινές αίθουσες και καμιά φορά τους ανακατεύαμε με αυτούς του Πίτερ Γκρίναγουεί, μόνο και μόνο για να αναπολούμε σήμερα εκείνη την εποχή με τη γνώριμη, ελαφρώς γεροντίστικη σοφία του «ωραία χρόνια». Το σημείο με τα αντικείμενα που χάρισε το αγόρι στο κορίτσι είναι αυτό που θα σε συγκινήσει ίσως περισσότερο γιατί λειτουργεί σαν ξεκάθαρη συνομιλία με τους νεκρούς που αγαπήθηκαν όσοι κανείς. Ο Jarman δεν παρουσιάζεται σαν ιστορικό κεφάλαιο αλλά σαν κάποιος που εξακολουθεί να κατοικεί μέσα στην Τίλντα για πάντα. Οι εικόνες, ο καθρέφτης, το περιοδικό, τα σκουλαρίκια, ακόμη και τα άγνωστα πλάνα από την ταινία του «The Last of England», λειτουργούν σαν ιδιωτικό πένθος που τολμά να γίνει συλλογικό. Μόνο και μόνο για να καταλάβεις ότι όλη αυτή η έκθεση μιλά τελικά για την επιμονή της συντροφικότητας μέσα στον χρόνο.
Derek Jarman Last of England © Margarita Yoko Nikitaki for Onassis Stegi
Λίγες στιγμές πριν μέσα από μια συνομιλία της Τίλντα με την Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση θα μαθαίναμε μεταξύ άλλων και για εκείνα τα ένδοξα Τζαρμικά χρόνια. Με αφορμή τα πρώτα γυρίσματα του Caravaggio, όταν, στα 24 της, βρέθηκε μέσα σε ένα κινηματογραφικό σύμπαν που έμοιαζε περισσότερο με συλλογική γιορτή παρά με αυστηρό πλατό. Η Tilda Swinton μιλά για τον Derek Jarman σαν να μιλά για κάποιον που της έμαθε έναν άλλο τρόπο να υπάρχει μέσα στην τέχνη. Ο Derek Jarman συνήθιζε να λέει -θυμήθηκε- «να πηγαίνεις στο γύρισμα σαν να πηγαίνεις σε ένα πάρτι». Και πράγματι, έτσι ακριβώς ήταν. Σε αυτά τα γυρίσματα, τίποτα δεν λειτουργούσε ιεραρχικά. Όλοι έμοιαζαν να συμμετέχουν σε κάτι κοινό, σχεδόν αυτοσχέδιο, σαν ένα πάρτι όπου κανείς δεν μένει θεατής. Ο ηλεκτρολόγος μπορούσε να σχολιάσει το φως ενός κάδρου, η Sandy Powell στην πρώτη της δουλειά, iconic πλέον ενδυματολόγος, να εφεύρει ολόκληρους κόσμους από φτηνά υφάσματα του East End , ο Simon Fisher Turner, ο οποίος αρχικά είχε αναλάβει το casting των κομπάρσων, να γίνει στην συνέχεια αυτός που θα έγραφε τις μουσικές για όλες τις ταινίες του Jarman. Ακούγοντας αυτές τις ιστορίες, καταλαβαίνεις καλύτερα γιατί το «Ongoing» μοιάζει τόσο βαθιά ανθρώπινο. Γιατί η Swinton δεν αντιμετώπισε ποτέ την τέχνη σαν ατομικό κατόρθωμα. Τη βλέπει σαν μια αλυσίδα σχέσεων, σαν μια κοινότητα σωμάτων και ανθρώπων που συνδημιουργούν. Σαν μια παρέα που συνεχίζει ακόμα να μεγαλώνει μέσα στον χρόνο.
Σκέφτομαι πως αυτό που μου αρέσει τελικά σε αυτή την περιπλάνηση είναι πως δεν υπάρχει η αίσθηση του «blockbuster» αφιερώματος. Υπάρχει κάτι πιο ευάλωτο. Σαν να σου ανοίγει κάποια κουτιά με τα προσωπικά αντικείμενα και να σου λέει, «αυτοί είμαστε» γιατί ξέρεις δεν είμαι μόνη μου και να σου πω και κάτι ακόμη, δεν ήμουν ποτέ.
Και κάπου εκεί, το Onassis Ready παύει να μοιάζει με εκθεσιακός χώρος. Γίνεται διάβαση. Ένα σημείο όπου η μόδα συναντά το σινεμά, η performance τη μνήμη, η φιλία την τέχνη. Βγαίνοντας από το ένα «κουτί» στο άλλο, έχεις την αίσθηση πως μετακινείσαι μέσα σε διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ζωής. Ή ίσως μέσα στις διαφορετικές βόλτες που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος όταν δεν φοβάται να μεταμορφώνεται.
Λέξεις της Tilda Swinton από την συζήτηση της με την Αφροδίτη Παναγιωτάκου που έμειναν μαζί μας
«Δεν ένιωσα ποτέ απόλυτα ταυτισμένη με την ιδιότητα του ηθοποιού. Πάντα με δυσκόλευε η ιδέα του ερμηνευτή που βρίσκεται απλώς στην υπηρεσία ενός έργου, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή ή δημιουργική ευθύνη απέναντι του».
«Οι ανθρώπινες σχέσεις μοιάζουν με δέντρα. Μεγαλώνουν και εξελίσσονται. Και τα νέα έργα είναι σαν καινούργια φύλλα που εμφανίζονται πάνω στα κλαδιά τους»
«Αν ο Derek Jarman ζούσε σήμερα, είμαι βέβαιη ότι θα γύριζε ταινίες με ένα κινητό τηλέφωνο. Τα εργαλεία της δημιουργίας βρίσκονται πλέον στα χέρια μας. Μπορείς να ξεκινήσεις κάτι, ένα έργο, με τους φίλους σου, και να αρχίσεις να δημιουργείς».
«Αυτή η έκθεση είναι γεμάτη παρουσίες ανθρώπων που δεν είναι πια εδώ. Με ένα τρόπο μιλά για το πως συνεχίζουμε να ζούμε μαζί με τα φαντάσματα και να διατηρούμε ένα διάλογο μαζί τους».
«Δεν σκέφτομαι ποτέ τους ρόλους ως στόχο. Αυτό που πραγματικά με ενδιαφέρει είναι οι άνθρωποι με τους οποίους μπορώ να συμπορευτώ δημιουργικά και να χτίσουμε μαζί κάτι που μας αφορά».
«Η απώλεια είναι κάτι που πρέπει να αποδεχόμαστε και να κουβαλάμε μαζί μας. Ίσως τελικά να μην υπάρχει λόγος να θεραπευτεί ποτέ πραγματικά η απώλεια της αγάπης».
«Πρέπει να ασπαστούμε την απώλεια, να τη δεχτούμε, να τη χρησιμοποιήσουμε. Μάλλον, είναι καλύτερο να μην έχουμε μια θεραπεία για την απώλεια της αγάπης».
«Δεν με τρομάζει η μεγάλη περίοδος αναμονής που μπορεί να χρειάζεται ένα έργο μέχρι να ωριμάσει. Με τον Luca Guadagnino χρειάστηκε να περιμένουμε δώδεκα ολόκληρα χρόνια μέχρι να καταφέρουμε να κάνουμε την πρώτη μας ταινία μαζί».
«Όπου κι αν ταξιδεύω, ακούω νέους καλλιτέχνες να μιλούν για το άγχος, τη μοναξιά και την ψυχική πίεση που βιώνουν. Πιστεύω πως η συλλογικότητα και η συνεργασία μπορούν να λειτουργήσουν σαν αντίδοτο. Εγώ μεγάλωσα μέσα σε κοινότητες δημιουργών, κάτι που σήμερα γίνεται όλο και πιο δύσκολο για τους νεώτερους ανθρώπους της τέχνης. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι να υπερασπιστώ ένα πιο συνεργατικό μοντέλο δημιουργίας».
«Πιστεύω ότι ο καθένας θα μπορούσε να δημιουργήσει τη δική του “βιογραφική γκαρνταρόμπα”. Ένα παλιό πουκάμισο του πατέρα του, ένα νυχτικό της μητέρας του ή ακόμα κι ένα φθαρμένο ζευγάρι κάλτσες που μπορούν να κουβαλούν μέσα τους μνήμη και ιστορία. Δεν μιλώ για μουσειακά αντικείμενα αλλά για πράγματα καθημερινά που συνεχίζουν να έχουν ζωή και χρήση. Το παλιό παλτό του παππού μου φτιαγμένο τη δεκαετία του ’30, παραμένει ακόμη και σήμερα ένα ζεστό παλτό. Αυτά τα αντικείμενα μας θυμίζουν όχι μόνο τους ανθρώπους που πέρασαν πριν από μας αλλά και την προσπάθεια τους να κάνουν ότι καλύτερο μπορούσαν».
Και βέβαια υπάρχει και το «A Biographical Wardrobe»
Η performance που, ίσως περισσότερο από οτιδήποτε άλλο, απογυμνώνει την Τίλντα Σουίντον. Δεν είναι ένα fashion performance με τη συνηθισμένη έννοια. Δεν υπάρχει επίδειξη. Δεν υπάρχει η αλαζονεία της πασαρέλας. Υπάρχει μια γυναίκα που αγγίζει τα ρούχα της σαν να αγγίζει πρόσωπα που αγάπησε. Ο Olivier Saillard λειτουργεί σχεδόν σαν αρχειονόμος συναισθημάτων. Μαζί ξεδιπλώνουν φορέματα από πρεμιέρες, κοστούμια ταινιών, οικογενειακά κειμήλια, καθημερινά ρούχα. Και ξαφνικά αντιλαμβάνεσαι ότι τα ρούχα δεν είναι ποτέ απλώς ρούχα. Είναι χρόνος. Είναι τα σώματα που πέρασαν από μέσα τους. Είναι εκδοχές του εαυτού μας που κάποτε υπήρξαν.
Η Swinton διηγείται εδώ ιστορίες. Για τη ζωή της μέσα από ύφασμα, ραφές και υλικά. Κι αυτό το κάνει με απίστευτη τρυφερότητα. Bedtime stories για μεγάλα παιδιά. Γιατί ενώ πρόκειται για μία από τις πιο εμβληματικές φιγούρες του παγκόσμιου κινηματογράφου, εδώ εμφανίζεται σχεδόν σαν μια άγνωστη κυρία (από τη Σκωτία) που ανοίγει μια ντουλάπα στο πατρικό σπίτι και αρχίζει να θυμάται. Μόνο που αυτές οι αναμνήσεις κουβαλούν μαζί τους ολόκληρη την ιστορία της ποπ κουλτούρας και του queer βλέμματος στο σινεμά ή στη μόδα του 20ού αιώνα. Ναι, υπάρχουν στιγμές που η performance μοιάζει σχεδόν θρηνητική. Ειδικά όταν αντιλαμβάνεσαι πως τα ρούχα λειτουργούν σαν δοχεία ζωής. Κρατούν μέσα τους ιδρώτα, επιθυμία, φόβο, δημόσιες περσόνες, ιδιωτικές καταρρεύσεις. Και η Τίλντα, με εκείνη τη σχεδόν εξωγήινη ηρεμία της, τα μετατρέπει όλα σε μια πράξη βαθιά ανθρώπινη.
Το «Ongoing» τελικά δεν είναι ένα αφιέρωμα σε μια σταρ. Είναι ένα αφιέρωμα στη διάρκεια των σχέσεων. Στις καλλιτεχνικές οικογένειες που χτίζουμε. Στους ανθρώπους που συνεχίζουν να μας διαμορφώνουν ακόμη κι όταν λείπουν. Και ίσως αυτό να είναι το πιο πολιτικό στοιχείο της έκθεσης. Ότι μέσα σε έναν κόσμο φτιαγμένο από γρήγορη κατανάλωση εικόνων, η Swinton επιμένει στη βαθιά, αργή, ανθρώπινη σύνδεση.
Info / Παράλληλη δράση
ΘΕΡΙΝΟ ΣΙΝΕΜΑ ΣΤΗΝ ΤΑΡΑΤΣΑ ΤΟΥ ONASSIS READY
22 Μαΐου – 26 Ιουνίου 2026
Κάθε Παρασκευή, η ταράτσα του Onassis Ready μετατρέπεται σε θερινό σινεμά με προβολές ταινιών που χαρτογραφούν τη σπουδαία κινηματογραφική πορεία της Tilda Swinton και τις σχέσεις της με εμβληματικούς δημιουργούς του σύγχρονου σινεμά.
Ανάμεσα στις προβολές ξεχωρίζουν οι ταινίες:
— Caravaggio του Derek Jarman
— Io sono l’amore του Luca Guadagnino
— Memoria του Apichatpong Weerasethakul
— The Room Next Door του Pedro Almodóvar
— The Eternal Daughter της Joanna Hogg
— Only Lovers Left Alive του Jim Jarmusch
Κάθε προβολή συνοδεύεται και από μία μικρού μήκους ταινία επιλεγμένη από την ίδια τη Tilda Swinton.
Apichatpong Weerasethakul © Margarita Yoko Nikitaki for Onassis Stegi
Πως θα φτάσω:
Με λεωφορείο: Γραμμή 838 | Στάσεις: 2η Αγίας Άννης (300 μ.), Σχολείο 3η Αγίας Άννης (280 μ.)
Με τρόλεϊ: Γραμμή 21 | Στάση: Παπαδοπούλου (1,3 χλμ.)
Με μετρό: Γραμμή 3 | Σταθμός: Ελαιώνας (2,4 χλμ.)
Με UBER: Επισκεφτείτε την έκθεση Ongoing της Tilda Swinton στο Onassis Ready με Uber. Μπείτε στο link και εξασφαλίστε -30% για 2 διαδρομές σας. Ο κωδικός READY30 θα εμφανίζεται και θα είναι σε ισχύ από τις 06 Μαΐου έως και τις 05 Ιουλίου 2026.
