Κάθε τόσο μοιάζει σαν να κλείνει ένας κύκλος. Τελευταία φορά το ζήσαμε με την ήττα του Όρμπαν στην Ουγγαρία. Αλλά κάθε φορά ο κύκλος ανοίγει ξανά. Ένας ηγέτης χάνει, ένα κόμμα φθείρεται, ένα σκάνδαλο αποκαλύπτεται, μια πρόβλεψη περί «τέλους της ακροδεξιάς» κυκλοφορεί για λίγες ημέρες σε κάποιο άρθρο και ύστερα, σχεδόν αμέσως, το ίδιο πολιτικό ρεύμα επιστρέφει από άλλη πόρτα. Παίρνει τη μορφή ενός συνεδρίου, ενός τηλεοπτικού πάνελ με υψηλή τηλεθέαση, ενός influencer, ενός «κινήματος ελευθερίας», μιας νέας δημοσκοπικής επανόδου.
Αυτήν τη φορά ανακοινώθηκε ότι στις 16-18 Ιουλίου θα λάβει χώρα το βρετανικό CPAC της Λιζ Τρας με επικεφαλής τον Νάιτζελ Φάρατζ στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η αφίσα που προμοτάρει τις εκδηλώσεις γράφει «σώστε τη Βρετανία, σώστε τη Δύση». Πίσω από τη διατύπωση βρίσκεται η γνώριμη θέση ότι το έθνος παρουσιάζεται περικυκλωμένο, η ταυτότητα απειλούμενη, ενώ οι πρόσφυγες, τα δικαιώματα, οι μειονότητες, η «woke ελίτ» αποτελούν ένα ενιαίο μέτωπο διάβρωσης ηθών, παραδόσεων, αρχών.
Ο Φάρατζ θα εμφανιστεί δίπλα σε πρόσωπα της αμερικανικής σκληρής δεξιάς, όπως ο Jack Posobiec, ή σε Βρετανούς συντηρητικούς που αναζητούν δεύτερη πολιτική ζωή. Και το ενδιαφέρον είναι ότι ο ακροδεξιός λαϊκισμός έχει μάθει να επιβιώνει μέσα από αυτά τα δίκτυα. Όταν χάνει θεσμικό έδαφος κάπου, κερδίζει σε θέαμα κάπου αλλού. Όταν ηττάται εκλογικά, δεν εξαφανίζεται, αλλά αποσύρεται, επανασχεδιάζεται, χρηματοδοτείται, διεθνοποιείται.
Εδώ βοηθά η θεωρητική διάκριση ανάμεσα στον διεθνή και τον «διεθνικό» λαϊκισμό. Η ακροδεξιά εξακολουθεί να μιλά στο όνομα του έθνους, αλλά δεν δρα πια μόνο εθνικά και δεν παρουσιάζει απλώς τους «λαούς» διαφορετικών χωρών ως συμμάχους απέναντι σε έναν κοινό εχθρό. Κατασκευάζει έναν ευρύτερο «λαό», τους «δυτικούς», τους «Ευρωπαίους», τους «κανονικούς ανθρώπους» απέναντι στις «Βρυξέλλες», στους μετανάστες, στα δικαιώματα, στα ΜΜΕ, στους τεχνοκράτες. Έτσι, εθνικιστικά κινήματα που υποτίθεται ότι υπερασπίζονται την κυριαρχία των χωρών όπου γεννιούνται, μπορούν να συνεργάζονται σε μια κοινή υπερεθνική σκηνή.
Αυτό είναι το παράδοξο που συχνά υποτιμά μια προοδευτική ανάλυση με την ευρεία έννοια. Η ακροδεξιά μπορεί να είναι ταυτόχρονα εθνικιστική και διεθνική, αντισυστημική και χρηματοδοτούμενη από ολιγάρχες, αντι-ελίτ και γεμάτη εκατομμυριούχους χορηγούς, υπέρ της «ελευθερίας του λόγου» και ανεκτική στη ρητορική μίσους.
Δεν ξεμπερδεύουμε εύκολα μαζί της ακριβώς επειδή είναι ευέλικτη. Μέσα σε αυτή την ευελιξία εντάσσονται κόμματα, συνέδρια, δίκτυα, πλατφόρμες, think tanks, κανάλια, δωρητές, «μιμίδια». Και όσο οι κοινωνίες παράγουν ανασφάλεια χωρίς δικαιοσύνη και θυμό χωρίς κάποια διέξοδο, ο ακροδεξιός λαϊκισμός θα επιστρέφει για να πουλήσει την πιο παλιά του υπόσχεση: για όλα φταίει «ο άλλος».
