Ας δούμε την επίσημη διήμερη επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο πέρα από τα συνηθισμένα. Δηλαδή ας μην τη δούμε ως μια επίσκεψη που αφορά αποκλειστικά την Κυπριακή Δημοκρατία, το ψευδοκράτος και τις εγγυήτριες δυνάμεις, Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο. Η Κύπρος βρίσκεται σε μικρή απόσταση από έναν περιφερειακό χώρο που δοκιμάζεται από τον πόλεμο στο Ιράν και πέριξ αυτού, τις συγκρούσεις στη Γάζα και στον Λίβανο, καθώς και την εύθραυστη μετάβαση στη Συρία.
Ο ίδιος ο Γκουτέρες εχθές, κατά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, είπε: «Αν υπάρχει μια στιγμή κατά την οποία η επίλυση του Κυπριακού είναι σημαντική, αυτή είναι τώρα, σε μια περίοδο χάους στην περιοχή και με ορισμένες γεωπολιτικές αλλαγές που θα μπορούσαν ξαφνικά να θέσουν την Κύπρο στο επίκεντρο ανεπιθύμητων εξελίξεων». Τη φράση αυτή θα μπορούσε να τη διαβάσει κανείς ως το πρίσμα που βλέπει ο Γενικός Γραμματέας το Κυπριακό: ως ένα ζήτημα που αποτελεί, ναι μεν, «μια παρατεταμένη εκκρεμότητα» ανάμεσα σε άλλες που έχει στα συρτάρια του, αλλά και ως ένα πρόβλημα που βρίσκεται εντός του σημερινού χάρτη ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου. Γι’ αυτό και ο Γκουτέρες πρόσθεσε ενώπιον του Χριστοδουλίδη: «χρειαζόμαστε καλά νέα στην Κύπρο. Χρειαζόμαστε καλά νέα στην περιοχή. Χρειαζόμαστε καλά νέα σε διεθνές επίπεδο και βασιζόμαστε στη στήριξή σας και στην πολιτική σας δέσμευση, ιδιαίτερα σε αυτή την πολύ δύσκολη περίοδο σε διεθνές επίπεδο, όπου βλέπουμε επίσης ενέργειες από ορισμένους παράγοντες που υπονομεύουν το διεθνές σύστημα, το οποίο εγκαθιδρύθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Σε αυτό το περιβάλλον, μια λύση αποκτά σημασία πέρα από τις δύο κοινότητες και τις τρεις μειονότητες που ζουν στο νησί (Μαρωνίτες, Αρμένιοι, Λατίνοι). Με αυτή την προσέγγιση, μια λύση θα περιόριζε – υπό όρους – μία μόνιμη εστία ελληνοτουρκικής έντασης, θα ενίσχυε τη σταθερότητα στην ανατολική πτέρυγα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ και θα δημιουργούσε ευνοϊκότερες συνθήκες για συνεργασία σε εμπορικό, ενεργειακό και ανθρωπιστικό επίπεδο. Ως προς το τελευταίο η Κύπρος έχει ήδη αναλάβει αναβαθμισμένο ρόλο ως κόμβος ανθρωπιστικών επιχειρήσεων και διπλωματικών επαφών. Η παράνομη κατοχή εδαφών από την Τουρκία, ωστόσο, εξακολουθεί να περιορίζει το περιφερειακό της αποτύπωμα.
Και ο χρόνος, για κάποιους, πιέζει. Η δεύτερη θητεία του Γκουτέρες λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και η διαδικασία επιλογής του διαδόχου του βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ο ίδιος όμως το Κυπριακό δεν το μαθαίνει τώρα από την αρχή. Έχει ιδιαίτερη σχέση με το Ζήτημα, καθώς το 2017 συνόψισε τις βασικές παραμέτρους της διαπραγμάτευσης στο πλαίσιο των έξι σημείων, λίγο πριν από την κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά. Η σημερινή προσπάθεια φαίνεται είτε έχει ως στόχο να ανοίξει τον δρόμο για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις μέσα στους επόμενους μήνες, είτε να παραδώσει στον επόμενο Γενικό Γραμματέα μια διαδικασία που θα έχει φτάσει, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν στο ΚΥΠΕ κυπριακές διπλωματικές πηγές, «στο τελευταίο μίλι».
Από την άλλη πλευρά, στο εσωτερικό της Κυπριακής Δημοκρατίας οι βουλευτικές εκλογές πραγματοποιήθηκαν στις 24 Μαΐου 2026, ενώ οι επόμενες προεδρικές εκλογές αναμένονται τον Φεβρουάριο του 2028. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστοδουλίδης διαθέτει ακόμη σημαντικό πολιτικό ορίζοντα και η ανάδειξη του Έρχιουρμαν ως «πρωθυπουργός» στα κατεχόμενα έχει δημιουργήσει μια νέα συνθήκη στην τουρκοκυπριακή πλευρά που βοηθά στην επανεκκίνηση, έστω άτυπων, συνομιλιών. Βέβαια η ύπαρξη χρόνου αποκτά αξία μόνο όταν συνοδεύεται από πολιτική βούληση.
Μέσα σε αυτό το χρονικό πλαίσιο, κι ενώ οι πολεμικές συγκρούσεις στην περιοχή συνεχίζονται, το Κυπριακό ίσως να επανατοποθετείται ως ένα ανοιχτό θέμα που επηρεάζει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τη συνοχή της ευρωπαϊκής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο, τις ενεργειακές και θαλάσσιες ισορροπίες, καθώς και τη δυνατότητα της Κύπρου να λειτουργεί ως σταθερός κόμβος ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Μια λύση ασφαλώς δεν θα έσβηνε τις κρίσεις της περιοχής. Αλλά, σε μια περιοχή που έχει μάθει να ζει από κρίση σε κρίση, μια λύση στο Κυπριακό θα έχαιρε υποδοχής από τη διεθνή κοινότητα ως μια εξέλιξη με σημασία πολύ μεγαλύτερη από τα όρια της Κύπρου.
