Τα 25 δικαιολογητικά που «καθαρίζουν» με μια υπεύθυνη δήλωση

Η πλήρης εφαρμογή του νόμου 5293/2026, με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη», φέρνει σημαντική μείωση της γραφειοκρατίας και διευκολύνει τις συναλλαγές πολιτών και επιχειρήσεων με τη Δημόσια Διοίκηση.

Η μεταρρύθμιση θεσπίστηκε με πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη και αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο ευέλικτου και φιλικού κράτους, περιορίζοντας την υποχρέωση συγκέντρωσης πολλών διαφορετικών πιστοποιητικών και εγγράφων. Κεντρικό ρόλο στην εφαρμογή της έχει το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «ΜΙΤΟΣ», μέσα από το οποίο καταγράφονται και αξιολογούνται οι διαδικασίες του Δημοσίου που μπορούν να απλοποιηθούν. Η επεξεργασία των δεδομένων της πλατφόρμας αποτυπώνει ήδη τα πρώτα μετρήσιμα αποτελέσματα από την εφαρμογή του νέου συστήματος.

Τι αλλάζει με τα 25 δικαιολογητικά

Βασική αλλαγή του νέου πλαισίου είναι η δυνατότητα αντικατάστασης 25 από τα συνηθέστερα δικαιολογητικά με μία υπεύθυνη δήλωση. Η δυνατότητα αυτή εφαρμόζεται όταν τα απαραίτητα έγγραφα ή στοιχεία τηρούνται σε αρχεία του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αλλά η αρμόδια υπηρεσία δεν μπορεί να τα αντλήσει αυτεπάγγελτα μέσω διαλειτουργικότητας ή άλλης διαδικασίας άμεσης λήψης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να αντικαταστήσει το σύνολο ή μέρος των δικαιολογητικών με υπεύθυνη δήλωση, δηλώνοντας ότι πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Η αρμόδια υπηρεσία αναλαμβάνει στη συνέχεια να αναζητήσει τα στοιχεία, να τα διασταυρώσει και να ελέγξει την ακρίβεια της δήλωσης. Επομένως, η υπεύθυνη δήλωση δεν καταργεί τον έλεγχο, αλλά απαλλάσσει τον πολίτη από την υποχρέωση να συλλέξει ο ίδιος τα σχετικά έγγραφα.

Απλοποιούνται 1.007 διοικητικές διαδικασίες

Με βάση τα στοιχεία του «ΜΙΤΟΣ», η νέα ρύθμιση επιτρέπει την άμεση απλοποίηση 1.007 διοικητικών διαδικασιών από τις περίπου 2.500 στις οποίες απαιτείται η προσκόμιση δικαιολογητικών. Πρόκειται για το 40% των σχετικών διαδικασιών που είναι καταχωρισμένες στο Εθνικό Μητρώο.

Σε ετήσια βάση εκτιμάται ότι πολίτες και επιχειρήσεις θα απαλλαγούν από την αναζήτηση και προσκόμιση περίπου 42,5 εκατομμυρίων πιστοποιητικών και άλλων εγγράφων.

Η μεταρρύθμιση αφορά συνολικά 32 δημόσιους φορείς και έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Από τις διαδικασίες που απλοποιούνται:

• οι 622 αφορούν πολίτες,
• οι 385 αφορούν επιχειρήσεις και οικονομικές δραστηριότητες.

Με το νέο σύστημα δεν θα απαιτείται πλέον από τον πολίτη να προσκομίζει επανειλημμένα έγγραφα όπως αντίγραφο ποινικού μητρώου, τίτλο σπουδών, φορολογική ή ασφαλιστική ενημερότητα και βεβαίωση μόνιμης κατοικίας, εφόσον τα σχετικά στοιχεία τηρούνται ήδη σε δημόσια αρχεία.

Η δήλωση του Κωστή Χατζηδάκη

Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης χαρακτήρισε τη ρύθμιση σημαντική μεταρρυθμιστική τομή, επισημαίνοντας ότι απλοποιεί περίπου 1.000 από τις 2.500 καταγεγραμμένες διαδικασίες που αφορούν τις σχέσεις κράτους και πολίτη.

«Οι πολίτες θα μπορούν πια με μια υπεύθυνη δήλωση να απαλλάσσονται από την αναζήτηση πιστοποιητικών που κατέχει το Δημόσιο και, για διαφόρους λόγους, δεν μπορεί ακόμα να τους τα δώσει. Ακολουθούμε τον δρόμο της Γαλλίας και της Ισπανίας και έτσι οι πολίτες απαλλάσσονται από την αναζήτηση συνολικά 42,5 εκατομμυρίων πιστοποιητικών κάθε χρόνο», ανέφερε.

Τα 25 δικαιολογητικά που αντικαθίστανται

Η ρύθμιση αφορά τα έγγραφα που ζητούνται συχνότερα στις συναλλαγές πολιτών και επιχειρήσεων με το Δημόσιο:

1. Αντίγραφο ή απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης γέννησης.
2. Αντίγραφο ή απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης γάμου.
3. Αντίγραφο ή απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης συμφώνου συμβίωσης.
4. Αντίγραφο ή απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης θανάτου.
5. Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.
6. Πιστοποιητικό εντοπιότητας.
7. Πιστοποιητικό ιθαγένειας.
8. Πιστοποιητικό εγγραφής στα μητρώα αρρένων.
9. Βεβαίωση μόνιμης κατοικίας.
10. Πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης.
11. Αντίγραφο ποινικού μητρώου.
12. Αντίγραφο τίτλου σπουδών.
13. Πράξη ακαδημαϊκής αναγνώρισης τίτλου σπουδών αλλοδαπής από τον ΔΟΑΤΑΠ.
14. Βεβαίωση φοίτησης σε σχολείο ή βεβαίωση σπουδών.
15. Αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας.
16. Βεβαίωση φορολογικού μητρώου.
17. Αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας.
18. Βεβαίωση προϋπηρεσίας από τον e-ΕΦΚΑ.
19. Βεβαίωση χρόνου ανεργίας.
20. Αποδεικτικό έκδοσης ΑΜΚΑ.
21. Ενιαίο πιστοποιητικό δικαστικής φερεγγυότητας.
22. Πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης.
23. Πιστοποιητικό περί αποποίησης ή μη κληρονομιάς.
24. Πιστοποιητικό περί αμφισβήτησης ή προσβολής κληρονομικού δικαιώματος.
25. Βεβαίωση περί μη οφειλής Τέλους Ακίνητης Περιουσίας – ΤΑΠ.

Ποια δικαιολογητικά ζητούνται συχνότερα

Από την επεξεργασία των στοιχείων προκύπτει ότι ορισμένα πιστοποιητικά επανεμφανίζονται σε εκατοντάδες διαφορετικές συναλλαγές με το Δημόσιο.

Ειδικότερα:

• το αντίγραφο ποινικού μητρώου απαιτείται σε 293 διαδικασίες,
• το αντίγραφο τίτλου σπουδών σε 275 διαδικασίες,
• το αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας σε 158 διαδικασίες,
• το αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας σε 113 διαδικασίες,
• η βεβαίωση φορολογικού μητρώου σε 100 διαδικασίες.

Οι δημόσιοι φορείς με τις περισσότερες αλλαγές

Συνολικά επηρεάζονται 32 φορείς της Δημόσιας Διοίκησης. Οι περισσότερες περιπτώσεις απλοποίησης καταγράφονται:

• στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, με 230 περιπτώσεις,
• στο υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, με 226,
• στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, με 135,
• στο υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, με 61,
• στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με 59.

Τι αλλάζει στην πράξη – Χαρακτηριστικά παραδείγματα

Σύνταξη λόγω θανάτου ασφαλισμένου του Δημοσίου

Πριν από την εφαρμογή του νόμου

Για την υποβολή αίτησης σύνταξης λόγω θανάτου ασφαλισμένου του Δημοσίου, ο ενδιαφερόμενος έπρεπε να αναζητήσει και να προσκομίσει, μεταξύ άλλων:

• ληξιαρχική πράξη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης,
• ληξιαρχική πράξη θανάτου,
• πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.

Μετά την εφαρμογή του νόμου

Τα τρία συγκεκριμένα δικαιολογητικά, από τα 13 που απαιτούνται συνολικά για τη διαδικασία, αντικαθίστανται από μία υπεύθυνη δήλωση.

Η μείωση των δικαιολογητικών για τον πολίτη στη συγκεκριμένη διαδικασία υπολογίζεται σε 23%.

Διόρθωση στοιχείων στο μητρώο της ΔΥΠΑ

Πριν από την εφαρμογή του νόμου

Ο πολίτης που ζητούσε διόρθωση των στοιχείων του στο μητρώο της ΔΥΠΑ έπρεπε να καταθέσει, μεταξύ άλλων:

• αποδεικτικό έκδοσης ΑΜΚΑ,
• βεβαίωση μόνιμης κατοικίας,
• βεβαίωση φορολογικού μητρώου,
• πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης.

Μετά την εφαρμογή του νόμου

Τα τέσσερα έγγραφα, από τα 10 δικαιολογητικά που απαιτούνται συνολικά, καλύπτονται με μία υπεύθυνη δήλωση.

Το όφελος για τον πολίτη φτάνει το 40%.

Οριστική τοποθέτηση μόνιμου εκπαιδευτικού μετά από μετάθεση ή μετάταξη

Πριν από την εφαρμογή του νόμου

Ο εκπαιδευτικός της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης που ολοκλήρωνε τη διαδικασία οριστικής τοποθέτησης έπειτα από μετάθεση ή μετάταξη έπρεπε να προσκομίσει, μεταξύ άλλων:

• αντίγραφο ή απόσπασμα ληξιαρχικής πράξης συμφώνου συμβίωσης,
• βεβαίωση φοίτησης σε σχολείο ή βεβαίωση σπουδών,
• βεβαίωση χρόνου ανεργίας,
• πιστοποιητικό εντοπιότητας.

Μετά την εφαρμογή του νόμου

Τα τέσσερα συγκεκριμένα έγγραφα, από τα 15 που απαιτούνται συνολικά, αντικαθίστανται από μία υπεύθυνη δήλωση.

Η μείωση των δικαιολογητικών ανέρχεται σε 27%.

Άδεια ίδρυσης και λειτουργίας Μονάδας Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας

Πριν από την εφαρμογή του νόμου

Για την έκδοση άδειας ίδρυσης και λειτουργίας Μονάδας Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας – ΜοΠΠ, ο ενδιαφερόμενος έπρεπε να καταθέσει, μεταξύ άλλων:

• αντίγραφο ποινικού μητρώου,
• αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας,
• αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας.

Μετά την εφαρμογή του νόμου

Τα τρία δικαιολογητικά, από τα 16 που απαιτούνται συνολικά για την αδειοδότηση, καλύπτονται με μία υπεύθυνη δήλωση.

Το όφελος στη συγκεκριμένη διαδικασία υπολογίζεται σε 19%.

Ίδρυση και λειτουργία γυμναστηρίου ή αθλητικής σχολής

Πριν από την εφαρμογή του νόμου

Για τη γνωστοποίηση ίδρυσης και λειτουργίας γυμναστηρίου ή αθλητικής σχολής, ο ενδιαφερόμενος έπρεπε να προσκομίσει:

• αντίγραφο τίτλου σπουδών,
• πράξη ακαδημαϊκής αναγνώρισης τίτλου σπουδών αλλοδαπής από τον ΔΟΑΤΑΠ, εφόσον είχε σπουδάσει στο εξωτερικό,
• αντίγραφο ποινικού μητρώου,
• αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας,
• αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας.

Μετά την εφαρμογή του νόμου

Τα πέντε αυτά δικαιολογητικά, από τα 24 που απαιτούνται συνολικά, καλύπτονται πλέον με μία υπεύθυνη δήλωση.

Η μείωση των εγγράφων για τον ενδιαφερόμενο φτάνει το 21%.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι πολίτες

Η υποβολή της υπεύθυνης δήλωσης δεν σημαίνει ότι τα δηλωθέντα στοιχεία δεν ελέγχονται. Οι δημόσιες υπηρεσίες εξακολουθούν να αναζητούν τα απαραίτητα έγγραφα και να διασταυρώνουν την ακρίβεια των πληροφοριών.

Εάν από τον έλεγχο διαπιστωθεί ότι η δήλωση είναι ανακριβής, ο νόμος προβλέπει ανάκληση της διοικητικής πράξης και τις αντίστοιχες διοικητικές ή ποινικές συνέπειες.

Η βασική αλλαγή είναι ότι η ευθύνη της αναζήτησης των πιστοποιητικών μεταφέρεται από τον πολίτη στην ίδια τη Δημόσια Διοίκηση, περιορίζοντας τις μετακινήσεις, τις καθυστερήσεις και την επαναλαμβανόμενη κατάθεση εγγράφων.