Πώς ο άνθρωπος αλλάζει την εξέλιξη των άγριων ζώων – Οι εντυπωσιακές προσαρμογές στις πόλεις

Ο άνθρωπος αποτελεί πλέον μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις που επηρεάζουν την εξέλιξη των ζώων. Από τις αλεπούδες που περιφέρονται στους δρόμους του Λονδίνου έως τις σαύρες που σκαρφαλώνουν σε γυάλινες επιφάνειες, η άγρια ζωή προσαρμόζεται με εντυπωσιακή ταχύτητα στις συνθήκες που δημιουργεί ο σύγχρονος κόσμος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι ανόλες στο Πουέρτο Ρίκο. Οι σαύρες που ζουν στις πόλεις φαίνεται να έχουν αποκτήσει μακρύτερα άκρα και περισσότερα ειδικά ελάσματα στα δάχτυλά τους, χαρακτηριστικά που τις βοηθούν να κινούνται πάνω σε λείες επιφάνειες, όπως γυαλί και μέταλλο.

Το εντυπωσιακό είναι ότι τέτοιες αλλαγές μπορούν να εμφανιστούν μέσα σε λίγες μόλις γενιές.

Οι πόλεις αποτελούν πλέον ένα νέο οικοσύστημα για πολλά είδη, τα οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν διαφορετικές θερμοκρασίες, θόρυβο, τεχνητό φωτισμό, ρύπανση, έλλειψη φυσικού χώρου και την καθημερινή παρουσία του ανθρώπου.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η προσαρμογή είναι τόσο γρήγορη ώστε οι επιστήμονες μιλούν για «σύγχρονη εξέλιξη».

Περισσότερη τροφή, λιγότεροι θηρευτές

Για κάποια ζώα, η ζωή στην πόλη δεν αποτελεί μόνο πρόκληση. Μπορεί να προσφέρει και πλεονεκτήματα, όπως περισσότερη τροφή και λιγότερους φυσικούς θηρευτές.

Οι κόκκινες αλεπούδες στη Βρετανία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι αστικοί πληθυσμοί τους παρουσιάζουν συχνά υψηλότερη αναπαραγωγική δραστηριότητα από τους αντίστοιχους πληθυσμούς στην ύπαιθρο, χάρη στην ευκολότερη πρόσβαση σε τροφή.

Ανάλογες αλλαγές παρατηρούνται και στα ρακούν των αμερικανικών πόλεων. Έρευνες δείχνουν ότι τα ζώα αυτά εμφανίζουν πρώιμα σημάδια εξημέρωσης, με πιο κοντά ρύγχη και μικρότερη επιθετικότητα απέναντι στους ανθρώπους.

Στη Δανία, ακόμη και οι λαγοί φαίνεται να προσαρμόζονται σταδιακά στην ανθρώπινη παρουσία, δείχνοντας μεγαλύτερη ανοχή στην όχληση που προκαλεί η ζωή κοντά στις πόλεις.

Αλλάζουν ακόμη και το τραγούδι τους

Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στα χαρακτηριστικά του σώματος. Πολλά πουλιά έχουν προσαρμόσει το κελάηδισμά τους ώστε να ακούγονται πάνω από τον θόρυβο της κυκλοφορίας.

Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι ορισμένα είδη αλλάζουν τη συχνότητα, την ένταση αλλά και την ώρα που τραγουδούν, ανάλογα με τα επίπεδα θορύβου στο περιβάλλον τους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση ενός μικρού ωδικού πτηνού της Βόρειας Αμερικής, του dark-eyed junco. Πληθυσμοί του εγκαταστάθηκαν σε πανεπιστημιουπόλεις της Καλιφόρνιας και οι ερευνητές παρακολούθησαν τις αλλαγές τους.

Τα πουλιά έγιναν λιγότερο επιθετικά, άρχισαν να αναπαράγονται νωρίτερα και μεγάλωναν περισσότερους νεοσσούς. Παράλληλα, ανέπτυξαν μικρότερα φτερά, κάτι που πιθανότατα τα βοηθά να ελίσσονται ανάμεσα στα κτίρια και τα άλλα εμπόδια των πόλεων.

Οι άνθρωποι αλλάζουν ακόμη και τους ελέφαντες

Η ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει την εξέλιξη των ζώων και πολύ μακριά από τα αστικά κέντρα.

Σε περιοχές όπου η λαθροθηρία αποτελεί σοβαρή απειλή, αυξάνεται ο αριθμός των ελεφάντων που γεννιούνται χωρίς χαυλιόδοντες. Οι ελέφαντες με χαυλιόδοντες είναι συχνότερα στόχος λαθροθήρων, με αποτέλεσμα εκείνοι που δεν διαθέτουν να έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν.

Έτσι, ένα χαρακτηριστικό που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσε να θεωρείται μειονέκτημα μετατρέπεται σε εξελικτικό πλεονέκτημα.

Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και σε ορισμένα είδη ψαριών. Η εντατική αλιεία των μεγαλύτερων ψαριών αφήνει περισσότερες πιθανότητες επιβίωσης στα μικρότερα, τα οποία στη συνέχεια αναπαράγονται και μεταδίδουν τα χαρακτηριστικά τους.

Η εξέλιξη απέναντι στην κλιματική αλλαγή και τη ρύπανση

Ορισμένα είδη φαίνεται επίσης να αποκτούν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Έρευνες έχουν δείξει ότι ζώα που ζουν σε αστικές περιοχές, όπου εκτίθενται σε υψηλότερες θερμοκρασίες και μεγαλύτερα επίπεδα ρύπανσης, εμφανίζουν σε ορισμένες περιπτώσεις μεγαλύτερη αντοχή στο στρες.

Άλλα είδη προσαρμόζονται ακόμη και στις χημικές ουσίες που έχουν εισβάλει στο περιβάλλον τους. Οι ατλαντικοί killifish, για παράδειγμα, έχουν αναπτύξει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε ορισμένες τοξικές και βιομηχανικές ουσίες.

Δεν προλαβαίνουν όλα τα ζώα να προσαρμοστούν

Η ταχύτητα των αλλαγών, ωστόσο, αποτελεί και τη μεγαλύτερη απειλή.

«Πολλά ζώα δεν έχουν πραγματικά τον χρόνο να εξελιχθούν, καθώς τα πράγματα έχουν αλλάξει υπερβολικά και πολύ γρήγορα», εξηγεί ο Andrew Sih, ερευνητής της εξέλιξης της συμπεριφοράς των ζώων.

Όσα είδη μπορούν να αλλάξουν γρήγορα τη συμπεριφορά τους έχουν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν. Η συμπεριφορική προσαρμογή μπορεί στη συνέχεια να ανοίξει τον δρόμο για βαθύτερες γενετικές αλλαγές.

Δεν είναι όμως όλα τα είδη εξίσου ευέλικτα.

Η άγρια ζωή βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα, στην οποία ο άνθρωπος, οι πόλεις, η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση δεν αποτελούν απλώς μέρος του περιβάλλοντος, αλλά ισχυρές δυνάμεις που διαμορφώνουν πλέον την ίδια την εξέλιξη των ζώων.

Πηγή: BBC