Τρίτη μέρα της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης: Δέκα ξεχωριστές στιγμές
Σε μια συγκινητική μεγάλη εκδήλωση με τίτλο Βιβλιοπωλεία στην περιφέρεια: χώροι πολιτισμού, επισημάνθηκαν τα χαρακτηριστικά και οι προκλήσεις των ανεξάρτητων βιβλιοπωλείων της περιφέρειας. Τονίστηκε ότι αυτό που μένει σταθερό είναι η ανάγκη των ανθρώπων για το βιβλίο και ότι το μέλλον των βιβλιοπωλείων στην Ελλάδα είναι υβριδικό. Παρατηρήθηκε δε ότι το φυσικό βιβλιοπωλείο σου δίνει αυτό που δεν ήξερες ότι ήθελες, ενώ το διαδίκτυο σου προσφέρει αυτό που ήδη έχεις διαλέξει ή αυτό που σου προτείνει ο αλγόριθμος. Τα μικρά βιβλιοπωλεία κάνουν τα βιβλία προσβάσιμα. Το να στηρίζεις το βιβλίο είναι μια πολιτική επιλογή και μια πράξη ακτιβισμού, ειπώθηκε χαρακτηριστικά. Χρειάζεται η Πολιτεία να στηρίξει τα μικρά βιβλιοπωλεία. Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε και η Εβδομάδα μικρών βιβλιοπωλείων, μια δράση που στηρίζεται στην πολιτιστική αποκέντρωση με στόχο τη στήριξη των μικρών βιβλιοπωλείων της γειτονιάς. Φέτος, στην εβδομάδα αυτή που ξεκινά σε λίγες μέρες, θα συμμετέχουν περίπου 140 βιβλιοπωλεία.
Σε εκδήλωση των λεσχών ανάγνωσης για την ελληνική ή μεταφρασμένη λογοτεχνία, η οποία πραγματοποιήθηκε στο MOMus, τονίστηκε η σημασία τους για τη φιλαναγνωσία και συζητήθηκαν ζητήματα μετάφρασης. Ένας καλός μεταφραστής πρέπει να σε κάνει να ξεχνάς ότι το έργο είναι μεταφρασμένο. Χρειάζεται να ρίχνει το εγώ του, για να αναδείξει το πρωτότυπο έργο του συγγραφέα, να είναι κάτι σαν το φερέφωνό του, είπε η μεταφράστρια και καθηγήτρια Σλαβικής Λογοτεχνίας στο ΠΑΜΑΚ, Αλεξάνδρα Ιωαννίδου. Όπως τόνισε ο πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ, Νίκος Μπακουνάκης, η κίνηση από γλώσσα σε γλώσσα είναι πια κάθετη όχι οριζόντια και όλες οι χώρες αναπτύσσουν χρηματοδοτικά εργαλεία για να στηρίξουν τις μεταφράσεις και σε άλλες γλώσσες πέρα από την κυρίαρχη αγγλική. Τονίστηκε ακόμα ο μεγάλος αριθμός των βιβλίων έναντι του αναγνωστικού κοινού, ενώ έγινε αναφορά στη γνωστή φράση του Κάφκα «Η λογοτεχνία πρέπει να είναι το τσεκούρι που σπάει τον πάγο στην καρδιά μας».
Καλεσμένος του Ινστιτούτου Γκαίτε Θεσσαλονίκης ήταν ο Leif Randt με το μυθιστόρημά του «Allegro Pastell» (εκδ. Ελκυστής), που θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ερωτικά μυθιστορήματα των Millennials σε ένα πολύ μινιμαλιστικό φορμάτ. Ο συγγραφέας αναφέρεται σε μια γενιά που αναζητά έντονες εμπειρίες και ζει με τη συνείδηση ότι ο κόσμος γύρω της βρίσκεται διαρκώς σε κρίση. Όπως σημειώνει, από τη δεκαετία του ’90 και μετά, η κουλτούρα των τέκνο πάρτι και η χρήση ουσιών συνδέθηκαν με μια πολιτιστική πρακτική που αφορά την ένταση της στιγμής, τη μουσική και την ανάγκη για βίωμα. Ιδιαίτερη θέση στο βιβλίο έχει και το κινητό τηλέφωνο, όχι ως μέσο απομόνωσης αλλά ως εργαλείο συναισθηματικής επικοινωνίας. Οι ήρωες μοιράζονται στιγμές και συναισθήματα εξ αποστάσεως, με την τεχνολογία να λειτουργεί τελικά ως στοιχείο που τους φέρνει πιο κοντά. Οι δύο πρωταγωνιστές ανήκουν σε μια γενιά που μεγάλωσε πριν από την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις πολιτικές ανακατατάξεις των τελευταίων χρόνων, όταν κυριαρχούσε η αίσθηση ότι «πρέπει να σωθεί ο πλανήτης». Παρ’ όλα αυτά, κουβαλούν βαθιά μέσα τους την ιδέα μιας αναπόφευκτης καταστροφής, προσπαθώντας ταυτόχρονα να παραμείνουν θετικοί και αισιόδοξοι στη ζωή τους. Ο συγγραφέας περιγράφει τους χαρακτήρες ως βαθιά ρομαντικούς αλλά και συναισθηματικά ανώριμους.
Στην παρουσίαση του βιβλίου «Η Πριγκίπισσα της Σελήνης» του Virgjil Muçi (εκδ. Ευρασία), η συζήτηση ανέδειξε τη σημασία της σύγχρονης αλβανικής λογοτεχνίας και της συνεργασίας Ελλήνων και Αλβανών δημιουργών. Η μεταφράστρια Ελεάνα Ζιάκου χαρακτήρισε το έργο ως ένα βιβλίο που κινείται ανάμεσα στο παραμύθι και το μικρό μυθιστόρημα, με φιλοσοφικές προεκτάσεις για μικρούς και μεγάλους αναγνώστες. Ο συγγραφέας, από την πλευρά του, εξήγησε πως οι ήρωες δεν έχουν συγκεκριμένη εθνική ταυτότητα, ώστε κάθε αναγνώστης να μπορεί να ταυτιστεί μαζί τους. Μέσα από τον αστροναύτη και την «Πριγκίπισσα της Σελήνης», το βιβλίο αγγίζει ζητήματα όπως η ανθρώπινη συνύπαρξη, η κλιματική αλλαγή και η τεχνητή νοημοσύνη.
Η Δανάη Σιώζου μίλησε για τη δική της εμπειρία ανάμεσα στη Γερμανία και την Ελλάδα, περιγράφοντας πώς ως παιδί αντιλαμβανόταν την Ελλάδα ως «παράδεισο», καθώς εδώ περνούσε τις διακοπές της. Θυμήθηκε μάλιστα μια σχολική άσκηση, την περίοδο της μεγάλης αλβανικής μετανάστευσης, όταν ζητήθηκε από τα παιδιά να περιγράψουν τι σημαίνει «παράδεισος» για εκείνα. «Ένα παιδί από την Αλβανία κι εγώ απαντήσαμε “η Ελλάδα”», ανέφερε χαρακτηριστικά
Στον ίδιο άξονα της σχέσης λογοτεχνίας και ψηφιακής εποχής κινήθηκε και η παρουσίαση της τριλογίας του πολυβραβευμένου νεανικού θρίλερ «Έρεβος» της Ursula Poznanski (εκδ. Πατάκη). Η συγγραφέας, έπειτα από πρόσκληση του Goethe-Institut Thessaloniki, συνομίλησε με τη Δήμητρα Κυρανούδη, δημοσιογράφο και διευθύντρια της ελληνικής σύνταξης της Deutsche Welle, για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στον ψηφιακό και τον πραγματικό κόσμο. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στους αλγόριθμους και στην τεχνητή νοημοσύνη, με το «Έρεβος», που πρωτοκυκλοφόρησε το 2010, να παρουσιάζεται ως ένα έργο ιδιαίτερα προφητικό για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία επηρεάζει πλέον την καθημερινότητα και τις ανθρώπινες σχέσεις.
Η διεθνής διάσταση της λογοτεχνίας αναδείχθηκε και μέσα από την παρουσίαση του βιβλίου «Λευκές Νύχτες» της, υποψήφιας για το Booker 2024, Πολωνής συγγραφέως Urszula Honek (εκδ. Βακχικόν). Η συγγραφέας μίλησε για την ατμόσφαιρα του βιβλίου, που γεννήθηκε από τις μνήμες της σε ένα απομονωμένο ορεινό χωριό, από αφηγήσεις για πνεύματα και φαντάσματα, αλλά και από τις δύσκολες ζωές των γυναικών στην επαρχία. Ο πρέσβης της Πολωνίας στην Ελλάδα, Wojciech Ponikiewski, υπογράμμισε πως η λογοτεχνία μπορεί να φέρει πιο κοντά τους λαούς, σημειώνοντας ότι η πολωνική λογοτεχνία παραμένει σχετικά άγνωστη στο ελληνικό κοινό, παρότι έχει πολλά να προσφέρει.
Ο Μιχάλης Αλμπάτης μίλησε για τα παιδικά του χρόνια στον Ζαρό και για την ανάγκη του να απομακρυνθεί από την τοπική κουλτούρα. Όπως είπε, ο μοναδικός Έλληνας συγγραφέας που είχε διαβάσει μικρός ήταν ο Νίκος Καζαντζάκης, ενώ η επαφή του με τη λογοτεχνία προήλθε κυρίως από ξένα βιβλία. «Ήθελα να αντιταχθώ στον έντονο πατριωτισμό και στην ασφυκτική ηθική», ανέφερε, εξηγώντας πως η λογοτεχνία ήταν ο μόνος τρόπος «να βγει στον κόσμο». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη βιβλιοθήκη του χωριού, που είχε δημιουργηθεί από δωρεά ενός γιατρού και περιλάμβανε κυρίως ξένη λογοτεχνία.
.Ξεχωριστή στιγμή της ημέρας αποτέλεσε η παρουσίαση του αυτοβιογραφικού βιβλίου του Διονύση Σαββόπουλου με τίτλο «Γιατί τα χρόνια φεύγουν χύμα» (εκδ. Πατάκη), η οποία φιλοξενήθηκε στη μεγάλη αίθουσα του περιπτέρου 13, που φέρει το όνομα του μεγάλου θεσσαλονικιού τροβαδούρου. Στην εκδήλωση, ενώπιον πυκνού ακροατηρίου, μίλησαν οι Ευάγγελος Βενιζέλος, Νικόλας Σεβαστάκης, Σωκράτης Σινόπουλος και Χρήστος Χωμενίδης, ενώ παρούσα ήταν η σύζυγός του, Άσπα, ο εγγονός του Διονύσης, ο παλιός συνεργάτης του, εικαστικός Αλέξης Κυριτσόπουλος, φίλοι του «εκδρομείς του ´60» και συγγραφείς.