«Εσύ τι ξέρεις από τον δωσιλογισμό στα χρόνια της κατοχής;», ρωτούσε ρητορικά ο συγχωρεμένος ο πατέρας μου έναν νεότερό του συνδαιτυμόνα, με τον οποίο είχε ξεσπάσει πολιτικός καβγάς καλοκαιράκι στην Ικαρία λίγο πριν τις εκλογές του 1981.
Στην παρέα όλοι σώπασαν. Οι νεότεροι γιατί δεν ήξεραν, οι μεγαλύτεροι γιατί γνώριζαν και ήθελαν να ξεχάσουν. Πόσοι πλούτισαν, πόσοι πρόδωσαν, πόσοι όπλισαν το χέρι του εχθρού…
«Οι Δωσίλογοι» πουλάνε σαν ζεστό ψωμί
Τον Δεκέμβριο του 2023 ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης υπέγραφε τα πρώτα από τα 2.000 αντίτυπα του βιβλίου του, «Οι Δωσίλογοι», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Έναν μήνα μετά εξαντλήθηκε και η δεύτερη έκδοση και ώσπου να πεις «κύμινο», τον Οκτώβριο του 2024 κυκλοφορούσε στα βιβλιοπωλεία η 7η έκδοση των 9.000 πλέον αντιτύπων. (Ένα από αυτά έγινε δικό μου). Ο κόσμος εδώ, θέλει να μάθει ογδόντα χρόνια μετά, όλα εκείνα τα βρώμικα μυστικά. Ή μάλλον το εξής ένα: Τη συνεργασία με τον κατακτητή στα χρόνια της Κατοχής.
Ο συγγραφέας του βιβλίου, που γεννήθηκε το 1970, εικοσιπέντε χρόνια μετά από αυτά που έμελλε να εξιστορήσει ασχολείται από το 2013 συστηματικά με τη Δημόσια Ιστορία, ενώ εδώ και είκοσι χρόνια μελετάει την Κατοχή στην Αθήνα. Στους «Δωσίλογους» περιγράφει με στοιχεία που προέρχονται από τη μελέτη αρχείων που πρώτη φορά δημοσιοποιούνται, την πολιτική, οικονομική και ένοπλη συνεργασία με τους Γερμανούς στον νομό Αττική. Εισάγει μάλιστα τον όρο «ελληνική στρατιωτική κατοχή» καθώς, ταυτόχρονα με τη γερμανική κατοχή οι ελληνικές δυνάμεις ασφαλείας πρωτοστατούσαν σε μπλόκα και εφόδους σε σπίτια. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας έχει πει σε παλαιότερη συνέντευξή https://www.lifo.gr/culture/vivlio/oi-dosilogoi-ena-thema-tampoy-tis-ellinikis-koinoniasτου στην Αργυρώ Μποζώνη «πολλοί εντάχθηκαν ακόμα και απευθείας στις γερμανικές υπηρεσίες ασφαλείας, αστυνομίας και κατασκοπείας της Βέρμαχτ και των Ες-Ες ως διερμηνείς, καταδότες ή και βασανιστές με οικονομικό όφελος. Υπήρξαν και άνθρωποι που μπήκαν αναγκαστικά, ας πούμε κάποιος που γνώριζε γερμανικά και εργαζόταν απλώς εκεί δεν ήταν απαραίτητα συνεργάτης τους. Κάποιοι κατάφεραν να γλιτώσουν και κόσμο. Οπότε θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί στο πώς χειριζόμαστε το θέμα».
Αντιγράφω από τη σελίδα 161 του βιβλίου: «Ήταν οι άνθρωποι που πολέμησαν λυσσαλέα το ελληνικό αντιστασιακό κίνημα. Οι άνθρωποι που καταδίωξαν, συνέλαβαν, βασάνισαν και σκότωσαν αντιστασιακούς, έχοντας στο πλάι τους τούς Γερμανούς συναδέλφους τους».
Τι έκανες στην κατοχή Θανάση;
Βουτώντας στις 400 σελίδες του βιβλίου ξέρεις ότι δεν θα μπεις στον κόσμο ενός μυθιστορήματος, αλλά στα βαθιά νερά της ιστορίας που έζησε ο παππούς σου, ίσως και ο γονιός σου. Και ίσως, όπως εγώ, έχεις ακούσει για οικογένειες που βγήκαν πλούσιοι από την κατοχή και περίμενες ένα βιβλίο σαν αυτό με τις εκατοντάδες πηγές για να σου πει ότι «ναι, ο δωσιλογισμός ήταν μία δεινή πραγματικότητα στα χρόνια της Κατοχής».
Και τότε κοιτάς γύρω σου καχύποπτα όσες οικογένειες βγήκαν αλώβητες από εκείνη τη σκοτεινή περίοδο. Ναι, κάποιοι από αυτούς που συνεργάστηκαν μπορεί ακόμη να ζουν ανάμεσά μας. Ανατρίχιασες;
