Το έχεις δει σε ταινίες και εύχεσαι να μη βρεθείς ποτέ παρών/παρούσα στην πραγματική και δραματική σκηνή: Ένας άνθρωπος «σβήνει» μπροστά στα μάτια αμήχανων συνανθρώπων, που μαζεύονται γύρω του με αγωνία αλλά δίχως τη γνώση που θα του έσωζε τη ζωή. Όσοι ξεπαγώνουν από τον φόβο και βρίσκουν τη λαλιά τους φωνάζουν «βοήθεια» και –στην καλύτερη περίπτωση– καλούν το 166.
Η τύχη του ατόμου που βρίσκεται μεταξύ ζωής και θανάτου εξαρτάται από το εάν στο σημείο του συμβάντος βρίσκεται κάποιος που γνωρίζει την τεχνική Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης (ΚΑΡΠΑ) και δράσει δίχως να χάσει ένα λεπτό. Αυτός ο από μηχανής Θεός δε χρειάζεται να είναι γιατρός ή νοσηλευτής. Έχω ακούσει μία ιστορία για έναν ανθοπώλη που έκανε σεμινάρια ΚΑΡΠΑ για παν ενδεχόμενο και μια μέρα, σε ένα εστιατόριο, έσωσε έναν γιατρό. Το αναπάντεχο είναι μέρος της ζωής.
Η ΚΑΡΠΑ σε αφορά
«Η αιφνίδια εξωνοσοκομειακή καρδιακή ανακοπή (OHCA) συμβαίνει σπάνια σε παιδιά και συνήθως σε ενήλικες: από νεαρά άτομα μέχρι ηλικιωμένους. Ένας στους τρεις που θα υποστεί ανακοπή, δεν παρουσιάζει πρόδρομα συμπτώματα. Δίχως προειδοποίηση δηλαδή, θα καταρρεύσει μπροστά μας. Από τη στιγμή που θα χάσει τις αισθήσεις του, το μέγιστο χρονικό διάστημα για να δράσουμε είναι 3-5 λεπτά», μας λέει η Επειγοντολόγος και Αναισθησιολόγος, Αναστασία Σπαρτινού, μέλος της ομάδας εργασίας του Προγράμματος ΖΩΗ της Περιφέρειας Κρήτης και του Εργαστηρίου Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η συγκεκριμένη γιατρός είναι επίσης μέλος της επιτροπής Βασικής Καρδιοπνευμονικής Αναζωογόνησης (Basic Life Support – BLS Science and Education Committee) του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αναζωογόνησης (European Resuscitation Council – ERC) και της Διεθνούς Επιτροπής για την Αναζωογόνηση (BLS Task Force – International Liaison Committee for Resuscitation – ILCOR).
(Καθώς μιλάμε σκέφτομαι πόσο τυχερός μπορεί να είναι κάποιος μέσα στην ατυχία του, αν χάσει τις αισθήσεις του και βρεθεί στο πλευρό του η συγκεκριμένη γιατρός).
Πριν μας δώσει τα φώτα της για την ΚΑΡΠΑ, θέλω να μάθω τι ήταν αυτό που την παρακίνησε να ασχοληθεί τόσο ενεργά με την έρευνα και την εκπαίδευση γύρω από την Καρδιοπνευμονική Αναζωογόνηση:
«Το 2009, είκοσι ενός ετών στο τρίτο έτος της Ιατρικής Σχολής, ξεκίνησα να ασχολούμαι με την ΚΑΡΠΑ. Και από τότε αυτή η ιστορία με κατευθύνει. Σημαντικός σταθμός, η γνωριμία μου με δύο ανθρώπους: τον μέντορά μου, τον αναισθησιολόγο Όθωνα Φραϊδάκη και την Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Κρήτης, Αλεξία Παπαϊωάννου, επιστήμονες που έχουν προσφέρει πολλά στην ΚΑΡΠΑ έχοντας οι ίδιοι έντονη την αίσθηση της κοινωνικής προσφοράς».
Τι πρέπει να ξέρω;
«Γνωρίζοντας ΚΑΡΠΑ έχουμε τη δυνατότητα να κρατήσουμε με τα χέρια μας στη ζωή έναν άνθρωπο δίχως τις αισθήσεις του, μέχρι να έρθει απινιδωτής. Αν η απινίδωση γίνει έγκαιρα, το ποσοστό της επιβίωσης αυξάνεται δύο έως τρεις φορές. Αυτή είναι και η έννοια της ύπαρξης ενός δικτύου απινιδωτών στους οποίους η πρόσβαση θα είναι δημόσια. Το ασθενοφόρο, ακόμη και στα πιο οργανωμένα συστήματα υγείας, φτάνει πάντα αργά. Σκοπός λοιπόν είναι να ξεκινήσουμε ΚΑΡΠΑ και να χρησιμοποιήσουμε απινιδωτή όσο πιο άμεσα γίνεται. Ένας τρόπος να έχεις άμεση πρόσβαση σε απινιδωτή είναι αυτός να έρθει όχι αποκλειστικά με το ΕΚΑΒ, αλλά και με περιπολικό της αστυνομίας ή με όχημα της πυροσβεστικής. Αυτή είναι μία πρακτική που εφαρμόζεται σε χώρες του εξωτερικού και θα θέλαμε να εφαρμοστεί και στην Ελλάδα».
«Στη θέα ενός αναίσθητου ανθρώπου τι κάνουμε;», τη ρωτάω. «Επιβεβαιώνοντας ότι δεν έχει αναπνοή ξεκινάμε Καρδιοπνευμονική Αναζωογόνηση, δηλαδή θωρακικές συμπιέσεις και δίνουμε και το φιλί της ζωής. Αν προλάβουμε και δώσουμε τις θωρακικές στα πρώτα 3-5 λεπτά, ο απινιδωτής θα επανεκκινήσει την καρδιά», απαντά η γιατρός και εξηγεί ότι ο απινιδωτής μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια από οποιονδήποτε είναι σε θέση να διαβάσει τις οδηγίες χρήσεις οι οποίες είναι απολύτως σαφείς. Σε αυτό το σημείο μου διηγείται και μία ιστορία για τη δεύτερη φορά που χρησιμοποιήθηκε απινιδωτής από το πρόγραμμα ΖΩΗ, την πρωτοποριακή πρωτοβουλία με στόχο την μείωση αιφνιδίων θανάτων μέσω της εγκατάστασης απινιδωτών και της εκπαίδευσης του κοινού στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση: «Μία κυρία με κατάστημα ψιλικών στην πλατεία του χωριού μετέφερε τρέχοντας τον απινιδωτή στο σπίτι συγχωριανού της που είχε χάσει τις αισθήσεις του και τον έσωσε. Η γυναίκα αυτή βραβεύτηκε από τον Αντιπεριφερειάρχη Κρήτης».
Πολλές στιγμές στην κουβέντα μας, η κυρία Σπαρτινού θα επιμείνει στην ψυχραιμία και την τόλμη του ανθρώπου, ο οποίος καλείται να επέμβει άμεσα για να σώσει μία ζωή. «Έχει περιγραφεί στην βιβλιογραφία ότι αν περιμένεις να έρθει κάποιος άλλος “πιο ειδικός”, ο χρόνος θα δώσει το τέλος. Πρέπει εμείς να δράσουμε. Κάθε ένας από εμάς που είναι ευαισθητοποιημένος: Αυτός θα κάνει τη διαφορά».
Και με τις πνιγμονές τι γίνεται;
Κάθε χρόνο στην Ευρώπη περίπου 60.000 άνθρωποι πέφτουν θύματα πνιγμονής – όταν ένα ξένο σώμα ή κομμάτι τροφής έχει φράξει τους αεραγωγούς. Κάποιοι θα είχαν σωθεί εάν όλοι μας ξέραμε πώς να την αντιμετωπίσουμε. Η λαβή Χάιμλιχ –πήρε το όνομά της από τον Αμερικανό γιατρό Henry Heimlich, ο οποίος την περιέγραψε τη δεκαετία του 1970– είναι ένας χειρισμός που διώχνει αυτό το ξένο σώμα ή το κομμάτι τροφής. «Με τη λαβή Χάιμλιχ αφαιρείς το ξένο σώμα και δίνεις ανάσα στον πάσχοντα, ο οποίος αν δεν καταφέρει να ελευθερώσει τους αεραγωγούς βήχοντας χάνει τη ζωή του σε λίγα λεπτά», εξηγεί η Αναστασία Σπαρτινού.
Περιγράφοντας τη λαβή, την οποία βλέπω παράλληλα και στο εκπαιδευτικό βιντεάκι, συμφωνώ μαζί της: η λαβή είναι εντυπωσιακά απλή αλλά, όπως ισχύει και στην ΚΑΡΠΑ, το άτομο που θα επέμβει θα πρέπει να είναι ψύχραιμο και να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, και να ξεκινήσει κάνοντας πέντε ραχιαίες πλήξεις και πέντε κοιλιακές ώσεις εναλλάξ. «Αν το άτομο έχει μερική πνιγμονή και μπορεί να βήξει, του ζητάς να βήξει δυνατά. Αν το ξένο σώμα δε βγει ξεκινάς», συνεχίζει η γιατρός. Οι ραχιαίες πλήξεις γίνονται ανάμεσα στις ωμοπλάτες με φορά μπροστά και πάνω και οι κοιλιακές ώσεις με τα χέρια μας «γροθιά» στην κοιλιά του θύματος μεταξύ ομφαλού και στέρνου με φορά προς τα μέσα και πάνω μέχρι είτε να βγει το ξένο σώμα, είτε να χάσει τις αισθήσεις του οπότε και προχωράμε σε ΚΑΡΠΑ. Εννοείται ότι παράλληλα με ό,τι κάνουμε ζητάμε από κάποιον άλλον να καλέσει το 166. Δε χάνουμε χρόνο καλώντας εμείς οι ίδιοι».
Μαθήματα ζωής
Αν θέλεις να μάθεις πώς θα παρέμβεις σωστά για να σώσεις μία ζωή που κινδυνεύει από εξαιρετικά επείγουσες καταστάσεις, απευθύνσου σε αρμόδιες οργανώσεις δωρεάν ή δίνοντας κάποιο χρηματικό αντίτιμο. Ορισμένοι οργανισμοί όπως η ΠΝΟΗ οργανώνουν εκπαιδευτικά σεμινάρια για ΚΑΡΠΑ ή αντιμετώπιση πνιγμονής σε ομάδες ατόμων, όπως σε μαθητές σχολείων ή σε εργαζόμενους σε εταιρίες.
Ενδεικτικά αποταθείτε:
