Η πασχαλιά είναι το λουλούδι που έχει ταυτιστεί όσο κανένα άλλο με το Πάσχα. Πέρα από την ομορφιά της, θεωρείται ένα φυτό «πνευματικό», καθώς το μεθυστικό της άρωμα λέγεται πως γαληνεύει την ψυχή και θεραπεύει το συναίσθημα.
Στη γλώσσα των λουλουδιών, τα μωβ άνθη της μιλούν για τα πρώτα σκιρτήματα της αγάπης, ενώ τα λευκά συμβολίζουν την αγνή, νεανική αθωότητα. Στη γλώσσα της Μεγάλης Εβδομάδας, τα μωβ άνθη συμβολίζουν το πένθος και τη θλίψη της Μεγάλης Παρασκευής, στολίζοντας τον Επιτάφιο με το βαθύ τους χρώμα, ενώ τα λευκά άνθη προαναγγέλλουν το μήνυμα της Ανάστασης.
Η Syringa vulgaris ή lilac, δεν είναι ελληνικό φυτό, η ιστορία της ξεκινά κάπου ανάμεσα στην Περσία, τη Μικρά Ασία και τα Βαλκάνια. Από εκεί περνά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και φτάνει στην Ευρώπη γύρω στον 16ο αιώνα, όταν οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες αρχίζουν να φέρνουν φυτά από την Ανατολή. Λέγεται ότι ο βοτανολόγος Ogier Ghiselin de Busbecq (ο ίδιος που έφερε και την τουλίπα στην Ευρώπη από την Τουρκία) ήταν εκείνος που τη μετέφερε στη Βιέννη. Από εκεί και μετά εξαπλώνεται γρήγορα σε κήπους, γίνεται “λουλούδι των αυλών” και συνδέεται με την άνοιξη.
Το όνομά της (και ο μύθος από πίσω)
Το όνομα Syringa δεν είναι τυχαίο. Προέρχεται από τον μύθο της νύμφης Σύριγγας (Syrinx), που κυνηγήθηκε από τον θεό Παν και για να γλιτώσει, μεταμορφώθηκε σε φυτό. Από αυτό το φυτό φτιάχτηκε ο αυλός του Παν. Και κάπως έτσι, ένα λουλούδι που σήμερα συνδέουμε με την ηρεμία, ξεκινά από έναν μύθο καταδίωξης και μεταμόρφωσης.
Οι θρύλοι και οι παραδόσεις
Η πασχαλιά έγινε το λουλούδι της Ανάστασης επειδή ανθίζει τέλη Μαρτίου με Απρίλιο, δηλαδή τις ημέρες που πέφτει ή πλησιάζει το Πάσχα. Στην Ελλάδα, όλο αυτό συνδέθηκε με τις ανθισμένες αυλές, τα χωριά, τις εκκλησίες και τις παιδικές εικόνες. Η λαϊκή μας παράδοση είναι πλούσια σε ιστορίες που εξηγούν γιατί η πασχαλιά ανθίζει και μοσχοβολά μόνο τις ημέρες του Πάσχα.
Η φυγή στην Αίγυπτο: Λέγεται πως όταν η Παναγία και ο Ιωσήφ κατευθύνονταν προς την Αίγυπτο, βρήκαν καταφύγιο και ξεκούραση κάτω από τον ίσκιο της. Η Παναγία, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, ευλόγησε το δέντρο να βγάζει αυτά τα μικρά, ευωδιαστά άνθη.
Το δέντρο που «σκέπασε» την Παναγία: Μια άλλη εκδοχή θέλει την Παναγία, συντετριμμένη από τη Σταύρωση του Χριστού, να ξαποσταίνει κάτω από ένα δέντρο που ως τότε δεν είχε ανθίσει ποτέ. Το δέντρο, θέλοντας να την παρηγορήσει, τίναξε τα φύλλα του για να την σκεπάσει στοργικά. Όταν εκείνη ξύπνησε, το ευλόγησε να είναι πάντα ανθισμένο και ευωδιαστό τις ημέρες του Πάσχα.
Η θλίψη και η χαρά του Γολγοθά: Ένας μύθος αναφέρει πως ένα μικρό δεντράκι στον Γολγοθά μαράθηκε από τη λύπη του βλέποντας τον Ιησού στον Σταυρό. Όμως, τρεις μέρες μετά, «αναστήθηκε» κι αυτό, γεμίζοντας με μωβ λουλούδια για να γιορτάσει τη νίκη της ζωής πάνω στον θάνατο.
Γιατί την αγαπάμε
Αν και η παπαρούνα και τα κρίνα του αγρού διεκδικούν κι αυτά μια θέση στις παραδόσεις μας, η πασχαλιά παραμένει ο απόλυτος προάγγελος της άνοιξης και του Πάσχα. Δεν είναι εντυπωσιακή όπως ένα τριαντάφυλλο, δεν είναι εξωτική, αλλά έχει κάτι πιο δυνατό.
Μια υπέροχη μυρωδιά που απλώνεται παντού, άνθιση που κρατάει λίγο καιρό (και αυτό την κάνει πολύ ιδιαίτερη) και timing που πέφτει πάντα σε μεταβατική περίοδο. Κάπου ενδιάμεσα δηλαδή. Ίσως αυτός να είναι και ένας ακόμη λόγος που την έχουμε ταυτίσει με το Πάσχα, γιατί το Πάσχα είναι πέρασμα. Και κάπως έτσι, η πασχαλιά έγινε αυτό που είναι σήμερα, δηλαδή ολόκληρο το Πάσχα σε λουλούδι.
