Σε έναν κόσμο που διαλύεται αργά, μεθοδικά, μέχρι η νεκρή ύλη να ξαναγίνει τροφή, ο χρόνος μοιάζει να είναι το μόνο που επιμένει. Όχι ως γραμμική αφήγηση, αλλά ως παλινδρόμηση: μπρος-πίσω, τώρα-τότε, σώμα-μνήμη. Εκεί ακριβώς εγκαθίσταται ο Ευθύμιος Μοσχόπουλος με το FÁE . Περισσότερο ως κατάσταση παρά παράσταση. Ο τίτλος λειτουργεί σαν παγίδα. Η προστακτική «φάε» φτάνει στ’ αυτιά μας φορτισμένη. Ως εντολή, ως προσπάθεια για επιβίωση, ως ανάγκη για φροντίδα. Κάτι που λέγεται σε όσους κινδυνεύουν να χαθούν. Το έργο ξεκινά από αυτή τη διττότητα και τη διαλύει επί σκηνής, όπως διαλύεται η τροφή για να γίνει σώμα.
Ο Μοσχόπουλος ξεδιπλώνει ένα σύμπαν αναφορών που μοιάζει οικείο χωρίς να είναι αναπαραστάσιμο. Η φύση, η καταγωγή, η συγγένεια δεν εμφανίζονται ως έννοιες αλλά ως αισθήσεις, σαν μυρωδιές, σαν ήχοι, σαν σπασμένες εικόνες που επιστρέφουν χωρίς προειδοποίηση. Οι πράξεις του έργου μοιάζουν με τελετουργίες μνήμης, κατακερματισμένες, επαναληπτικές, σχεδόν σωματικά αναγκαίες. Μια στομαχική παλινδρόμηση από το ατομικό στο συλλογικό, από το σύγχρονο σώμα στο πρωτόγονο, μέχρι να προκύψει κάτι νέο. Ένα άλλο σώμα.
Το FÁE μιλά για την ενηλικίωση όχι ως γραμμική πορεία αλλά ως μια σειρά από ενστικτώδη παραπατήματα και συστήνει την εφηβεία ως εκστατικό παραλογισμό που επιμένει να επιστρέφει με ανέλπιστη τρυφερότητα. Και μετά, κάπου εδώ, έρχεται ο Μοσχόπουλος να μας εξηγήσει το γιατί και το πως
Γεννημένος και μεγαλωμένος στην Κεφαλονιά, πώς πιστεύεις ότι η έννοια της καταγωγής και του τόπου έχει εγγραφεί στο σώμα σου ως χορευτή και δημιουργού;
Με τον τρόπο που όλοι κουβαλάμε την καταγωγή μας και τον τόπο όπου μεγαλώσαμε. Ό,τι κι αν κάνουμε, φέρουμε πάντα κάτι από τα μέρη όπου υπήρξαμε παιδιά: από το πώς τρέξαμε, περπατήσαμε, παίξαμε. Ως χορευτής με ενδιαφέρει ιδιαίτερα να παρατηρώ πώς το σώμα μεταμορφώνεται με τον χρόνο, πώς αποεκπαιδεύεται από όσα έχει μάθει και πώς κατασκευάζει ένα νέο σώμα με άλλες συνήθειες. Παρ’ όλα αυτά, ένα εκπαιδευμένο σώμα κουβαλά πάντα ίχνη από το παρελθόν του, και βρίσκω πολύ γοητευτικό να αναγνωρίζω, μέσα στην καθημερινότητα, μια κίνηση ή μια στάση που καταλαβαίνω ότι έρχεται «από αλλού». Πολλές φορές πιάνω τον εαυτό μου να στέκομαι όπως ο πατέρας μου, να παίρνω μια πόζα της μητέρας μου ή ακόμη και να κάνω μια γκριμάτσα του σκύλου μου, αυτές οι ασυνείδητες μεταφορές του τόπου και της οικογένειας στο σώμα με συγκινούν και με απασχολούν δημιουργικά.
Το φετινό ODD εστιάζει στο «οικείο και το ανοίκειο». Πώς συναντιούνται αυτές οι δύο έννοιες στο έργο σου FÁE;
Στο FÁE το σώμα κινείται ανάμεσα σε αυτό που αναγνωρίζεται ως οικείο και σε αυτό που συχνά βιώνεται ως ανοίκειο, χωρίς τα δύο να διαχωρίζονται καθαρά. Το έργο κινέιται στη μεταβατική ζώνη, όπου η οικειότητα μπορεί να αποσταθεροποιηθεί και το ανοίκειο να γίνει πεδίο συνύπαρξης. Η σχέση με τη φύση και το ζώο λειτουργεί ως χώρος όπου το ανοίκειο δεν απειλεί, αλλά υπάρχει δίπλα στο οικείο, χωρίς να απαιτείται κατανόηση ή κανονικοποίηση. Εκεί το σώμα μπορεί να υπάρξει μέσα στη ρευστότητα, τη μεταμόρφωση και τη φθορά, αφήνοντας τα όρια ανάμεσα στο γνώριμο και το ξένο ανοιχτά.
Το FÁE είναι σόλο έργο. Τι σου επιτρέπει η μοναχικότητα της σκηνής και τι σου στερεί;
Στην πραγματικότητα, και για να είμαι ειλικρινής, δεν νιώθω καθόλου μόνος στη σκηνή. Στο έργο, συνδιαλέγομαι και συνυπάρχω με διαφορετικού τύπου «συμπρωταγωνιστές», υλικά, αντικείμενα και καταστάσεις που ενεργοποιούνται μέσα στο έργο. Παράλληλα, υπάρχει μια ομάδα συνεργατών, των οποίων η δουλειά αποτελεί μέρος του κόσμου που χτίζεται επί σκηνής. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει ένα άλλο σώμα στη σκηνή με το οποίο να συνομιλώ μου δίνει μια ιδιαίτερη ελευθερία: να ρισκάρω, να κάνω λάθη, να ακολουθήσω παρορμήσεις και να δοκιμάσω πράγματα χωρίς την αγωνία ότι επηρεάζω κάποιο άλλο σώμα. Αυτός ο χώρος αυτονομίας είναι για μένα ένα από τα πιο ουσιαστικά δώρα της μοναχικότητας του σόλο.
Πώς βιώνεις τη μετάβαση από τον ρόλο του ερμηνευτή σε εκείνον του δημιουργού; Υπάρχει σύγκρουση ή συνέχεια ανάμεσα στους δύο;
Τη βιώνω περισσότερο ως συνέχεια παρά ως σύγκρουση. Η εμπειρία μου ως ερμηνευτής έχει εγγραφεί στο σώμα και στον τρόπο που σκέφτομαι τη δουλειά: πώς διαβάζω το υλικό, πώς στέκομαι μέσα σε μια διαδικασία, πώς αντιλαμβάνομαι την ευθύνη απέναντι στο έργο και στους ανθρώπους που συμμετέχουν. Η μετάβαση στον ρόλο του δημιουργού ήρθε από μια ανάγκη να πάρω μεγαλύτερη ευθύνη για το τι λέγεται και πώς λέγεται, αλλά και να δώσω χώρο σε ερωτήματα που δεν χωρούσαν πάντα στον ρόλο του ερμηνευτή. Στο FÁE ως δημιουργός και ερμηνευτής παράλληλα, αναγνωρίζω ότι υπάρχουν δυσκολίες στον τρόπο που μοιράζεται ο έλεγχος και η εμπιστοσύνη, αλλά συνολικά οι δύο ρόλοι συνομιλούν διαρκώς και τροφοδοτούν ο ένας τον άλλον.
Πώς επηρέασε η δραματουργική σκέψη τη χορογραφική σου διαδικασία στο πλαίσιο του Onassis AiR και του Dramaturgy Fellowship;
Η συμμετοχή μου στο Onassis AiR επηρέασε ουσιαστικά τον τρόπο που σκέφτομαι και οργανώνω τη χορογραφική διαδικασία. Μου έδωσε τον χρόνο και τον χώρο να σταθώ πιο συνειδητά πάνω στο «πώς» και «γιατί» μιας ιδέας. Η δραματουργική σκέψη λειτούργησε ως εργαλείο εμβάθυνσης: με βοήθησε να διαβάσω αλλιώς το υλικό μου, να συνδέσω σωματικές δράσεις με νοήματα, ρυθμούς και σχέσεις, και να καταλάβω πότε κάτι χρειάζεται να επιμείνει και πότε να αποσυρθεί. Παράλληλα, η υποστηρικτική δομή του προγράμματος και η ανταλλαγή με άλλους καλλιτέχνες και δραματουργούς άνοιξαν έναν διάλογο που ξεπέρασε τα όρια της πρόβας, οδηγώντας σε συνεργασίες και σε ένα ευρύτερο δίκτυο σκέψης και ανταλλαγής. Για μένα, αυτή η εμπειρία σηματοδότησε μια μετάβαση σε έναν πιο συνειδητό και ανοιχτό τρόπο δημιουργίας.
Το έργο σου κινείται στο πεδίο της αυτο-εθνογραφίας. Τι σημαίνει για σένα να χρησιμοποιείς το ίδιο σου το σώμα ως αρχειακό και ερευνητικό υλικό;
Νομίζω πως σε κάθε έργο στο οποίο έχω υπάρξει, είτε ως ερμηνευτής είτε ως δημιουργός, κουβαλάω, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο, το σώμα μου ως αρχείο. Αυτή είναι και η γοητεία του να βλέπεις σώματα στη σκηνή: κάθε σώμα φέρει μια εντελώς διαφορετική αφήγηση, ένα σύνολο εμπειριών, ιστοριών και τρόπων ύπαρξης. Στο FÁE αυτή η σχέση γίνεται πιο άμεση, καθώς χρησιμοποιώ το ίδιο μου το σώμα μαζί με μνήμες, απτά υλικά και εικόνες που ανήκουν στον κόσμο όπου υπήρξα ως παιδί και ως έφηβος. Το σώμα λειτουργεί ταυτόχρονα ως αρχειακό και ερευνητικό εργαλείο, όχι για να αναπαραστήσει κάτι σταθερό, αλλά για να επιτρέψει σε αυτά τα ίχνη του παρελθόντος να επανενεργοποιηθούν στο παρόν και να μετασχηματιστούν σε μια ανοιχτή, σωματική εμπειρία.
Πώς φαντάζεσαι τον ρόλο του σύγχρονου χορού σήμερα, σε έναν κόσμο ρευστών ταυτοτήτων και διαρκών κρίσεων;
Δεν φαντάζομαι τον σύγχρονο χορό ως έναν ασφαλή χώρο διαφυγής από τις κρίσεις ή τη ρευστότητα του κόσμου. Αντίθετα, ο ρόλος του για μένα είναι να μένει εκτεθειμένος σε αυτή την πραγματικότητα, να τη φωτίζει και να μας υπενθυμίζει όσα συχνά θα θέλαμε να ξεχάσουμε. Μέσα από το σώμα, ο χορός μπορεί να κάνει ορατές τις αντιφάσεις, τις ευαλωτότητες και τις εντάσεις που παράγουν οι ρευστές ταυτότητες και οι διαρκείς κρίσεις, όχι για να τις λύσει, αλλά για να δημιουργήσει χώρους συνάντησης, εγρήγορσης και ενσυναίσθησης. Εκεί, ίσως, γεννιέται και η ανάγκη να φανταστούμε κάτι αλλιώς.
Αν το σώμα μπορούσε να κρατήσει ένα μυστικό που δεν λέγεται ποτέ ποιο θα ήταν αυτό;
Ίσως το μυστικό που κρατά το σώμα είναι ότι θυμάται περισσότερα απ’ όσα αντέχουμε να πούμε. Κρατά στιγμές, φόβους, επιθυμίες και τρόπους αγάπης που δεν βρίσκουν πάντα γλώσσα, αλλά συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα σε μια κίνηση, σε μια στάση, σε μια εκπνοή. Είναι ένα μυστικό που δεν κρύβεται από πρόθεση, αλλά από ανάγκη, γιατί αν ειπωθεί καθαρά, χάνει τη δύναμή του. Το σώμα το διατηρεί ζωντανό, σε σιωπή, αφήνοντάς το να εμφανίζεται μόνο υπαινικτικά.
Το FÁE εμφανίζεται στη Στέγη ως την Κυριακή 08.02.26. Πληροφορίες και εισιτήρια εδώ
