Το Hamnet είναι όντως το αριστούργημα της χρονιάς

Πολλές φορές όταν ακούς το τεράστιο buzz μίας ταινίας ή μίας σειράς, κρατάς μικρό καλάθι. Κάπου, λες, θα έκανε τη δουλειά του το πρόμο και το φόμο και τώρα πρέπει να ακολουθήσουμε κι εμείς το μομέντουμ της. Στην περίπτωση του Hamnet όμως, το buzz έχει προκληθεί για όλους εκείνους τους σωστούς λόγους που κάνουν μία ταινία αξεπέραστη στο πέρασμα του χρόνου.

Μία ταινία που ξεδιπλώνει μια ανθρώπινη αφήγηση για την τέχνη, την απώλεια και τη μνήμη, που σε βυθίζει στην ίδια την ουσία της ανθρώπινης εμπειρίας: τη γέννηση, την αγάπη, την απώλεια και τη δημιουργία. Μια ταινία που, αφού σβήσουν οι τίτλοι τέλους της, σε κάνει να βγαίνεις μουδιασμένος από την αίθουσα και οι εικόνες της, η αίσθησή της, οι ήχοι της και κυρίως οι ερμηνείες της σε ακολουθούν για μέρες.

Το Hamnet είναι βασισμένο στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Maggie O’Farrell (Hamnet, 2020), που έγινε κινηματογραφική εμπειρία από την Chloé Zhao. Στην καρδιά αυτού του έργου βρίσκεται μια αληθινή αλλά μυστηριακή ιστορία: του μικρού Hamnet Shakespeare, του μοναδικού γιου του William Shakespeare και της Anne Hathaway (εδώ γραμμένη και ερμηνευμένη ως Agnes) ο οποίος πέθανε μόλις 11 χρονών τον Αύγουστο του 1596 και θάφτηκε στον ναό Holy Trinity Church στο Stratford-upon-Avon. Το ίδιο το όνομα Hamnet ήταν κοινό με μια παραλλαγή που χρησιμοποιούνταν παράλληλα με το Hamlet στην Αναγεννησιακή Αγγλία, δίνοντας μια γλωσσική αλλά και συμβολική γέφυρα ανάμεσα στην πραγματική ζωή και το αριστούργημα που ακολούθησε.

Το μυθιστόρημα της O’Farrell αναπλάθει αυτό το οικογενειακό δράμα με τόσο ζωντανή, λεπτομερή, σχεδόν πνευματική αφήγηση, που κέρδισε χωρίς δισταγμό το Women’s Prize for Fiction και το National Book Critics Circle Award το 2020, μεταφράζοντας τη σιωπή της ιστορίας σε μια φωνή γεμάτη συναίσθημα. Η ταινία αφηγείται το πώς ο William Shakespeare (ερμηνευμένος από τον τρυφερό Paul Mescal) και η Agnes (ερμηνευμένη ακαταμάχητα από την Jessie Buckley) αντιμετωπίζουν την απώλεια του μικρού τους γιου, Hamnet.

Πήγα στη δημοσιογραφική προβολή να δω την ταινία νωρίς το μεσημέρι και ενώ μετά η μέρα πέρασε με ένα σωρό δουλειές και τηλέφωνα και περίεργα νέα, διαρκώς έσκαγαν στο μυαλό μου εικόνες, σαν φλασιές. Ακόμα τη σκέφτομαι. Και αυτό από μόνο του δείχνει κάτι. Μην αφήσετε κανέναν να σας τη σποϊλάρει. Θα είναι κρίμα.

Η ταινία κρατά σαφή την αίσθηση του μυθιστορήματος, δεν αναζητά το μεγαλειώδες, αλλά το ανθρώπινο. Είναι μια αφήγηση για το πώς ένα σπίτι γεμάτο γέλια, φυσιολογικές στιγμές, μικρές καθημερινές λεπτομέρειες και ασυνήθιστες στιγμές απόκτησης γνώσης και αγάπης μπορεί να γίνει το ίδιο το πεδίο της τραγωδίας και μετά, το πεδίο όπου γεννιέται η τέχνη. Δεν υπάρχει τεράστια φαντασμαγορία, ούτε υπερβολική δραματουργία, υπάρχει μία βαθιά, ανθρώπινη προσέγγιση που σε κάνει να αισθάνεσαι τη ζωή τους σε κάθε χτύπο της καρδιάς τους, σε κάθε σιωπή τους.

Η σχέση μεταξύ των δύο πρωταγωνιστών αποδίδει κάτι που σπάνια βλέπεις στο σινεμά, όχι απλώς μια ερωτική ή οικογενειακή σχέση, αλλά μια αμοιβαία ανάγκη για στοργή, τρυφερότητα, φόβο και εξάρτηση, που γίνονται ένα σώμα στην οθόνη. Οι ερμηνείες αγγίζουν την ουσία του τι σημαίνει να αγαπάς κάτι που δεν μπορείς να κρατήσεις, να αναπνεύσεις κάτι που έχει φύγει και να μετουσιώνεις το πιο σκληρό προσωπικό πόνο σε μια δημιουργική πράξη.

H ερμηνεία της Jessie Buckley ως Agnes είναι ουσία και πνοή. Σε χτυπάει σαν μαχαίρι στα πιο ευαίσθητα σημεία σου. Είναι από μόνη της ο λόγος που θες να βλέπεις ταινίες στο σινεμά. Έχει ήδη κερδίσει το Golden Globe για Best Actress – Drama, και ειλικρινά αν δεν τα σαρώσει όλα και το Oscar μαζί, θα είναι σκάνδαλο. Ζεις κάθε στιγμή μαζί της, το γέλιο, τη χαρά, την αγριότητα, το σάστισμα, την οδύνη, την κάθαρση. Όλα. Γύρω μου όλοι έκλαιγαν, μία αίθουσα βίωνε τα πάντα μαζί της. Από την προσμονή, την ευτυχία και τον πόνο, μέχρι τη λύτρωση, την κατανόηση και τη συγχώρεση.

Ο Paul Mescal από την άλλη δίνει μια από τις πιο τρυφερές και ευαίσθητες αναπαραστάσεις του Shakespeare που έχουμε δει ποτέ, όχι ως θεότητα της λογοτεχνίας, αλλά ως άνθρωπος που αισθάνεται την απώλεια μέχρι τα κόκκαλα του. Και μετά είναι η Emily Watson ως η σκληρή μητέρα της Agnes που βέβαια είναι και ο βράχος-στήριγμα, ο αδερφός της Agnes, Bartholomew (Joe Alwyn) και τα παιδιά. Είναι όλοι τους συγκλονιστικοί αλλά ειλικρινά θα έπρεπε να υπάρχει ειδικό βραβείο για τα παιδιά όλα και κυρίως για τον μικρό Hamnet (Jacobi Jupe). Ανατριχίλα.

Όταν μιλάμε για αριστούργημα της μεγάλης οθόνης, το Hamnet πρέπει να είναι μέσα στις πρώτες αναφορές πλέον. Σε κάνει να νιώθεις τον αέρα, το χώμα, τη βροχή και τον ήλιο. Η φωτογραφία του Łukasz Żal κατορθώνει κάτι σχεδόν αδιανόητο, κάθε κάδρο να μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής, χρωματισμένο, σχεδιασμένο και φωτισμένο με τέτοια προσοχή στη λεπτομέρεια που θυμίζει παλιές μικρές ζωγραφιές της καθημερινής ζωής. Ο ήχος είναι επίσης τέλειος μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Το θρόισμα των φύλλων στα δέντρα, το νερό στα ρυάκια, το φτερούγισμα του γερακιού. Όλα συντελούν τόσο μαγικά που νιώθεις σαν να βρίσκεσαι μέσα στην αγγλική νταρκίλα κι εσύ. Σαν να μυρίζεις το χώμα, τη βροχή, τη φύση, τον Τάμεση στο Λονδίνο, το κάθε τι. Ακόμα και οι στιγμές σιωπής ανάμεσα στις σκηνές είναι χώροι όπου μπορείς να εισπνεύσεις και να νιώσεις κάτι βαθύτερο από τα λόγια. Και πάνω σε όλα αυτά απλώνεται η μουσική του Max Richter, σαν φυσικό καταπραϋντικό.

Κάτι ακόμα που κάνει τόσο συγκλονιστική την εμπειρία του Hamnet είναι ότι βασίζεται σε ένα αληθινό γεγονός. Ακριβώς όπως η Maggie O’Farrell στο βιβλίο της επέλεξε να δώσει φωνή σε αυτό που η ιστορία άφησε σιωπηλό, έτσι και η Chloé Zhao επέλεξε να σε βάλει μέσα στην αληθινή ιστορία, να σε κάνει να νιώσεις κάθε λεπτό της. Όταν η ταινία τελειώνει μένει η αίσθηση ότι είδες κάτι αληθινό και τέτοιες εμπειρίες, που είναι σπάνιες όσο ζούμε, είναι και αυτές που μένουν. Και αυτός είναι ο λόγος που θα τη θυμόμαστε για πάντα. Για μένα δεν είναι απλώς η καλύτερη ταινία της χρονιάς αλλά μέσα στις καλύτερες και πιο επιδραστικές, σε προσωπικό επίπεδο, που έχουν γυριστεί ποτέ.