Τρίτη πολιτική ταινία του Paolo Sorrentino (έχουν προηγηθεί το “Loro” που αναφέρεται στον Μπερλουσκόνι και το “Il Divo” για τον Andreotti) με πρωταγωνιστή για μια ακόμα φορά τον έξοχο Toni Servillo ο οποίος υποδύεται τον Ιταλό πρόεδρο της Δημοκρατίας… σε κρίση. Βροχή πέφτουν τα ονόματα των πιθανών προέδρων που σκιαγραφεί ο Σορρεντίνο (Mattarella, Napolitano, Draghi…) αλλά ο ίδιος ξεκαθαρίζει στην Corriere della Serra (συνέντευξη στον Aldo Cazzullo) ότι “δεν πρόκειται για ένα φιλμ που μιλά για τους πολιτικούς αλλά για τον τρόπο που ασκείται η πολιτική και προτείνει έναν τρόπο που μάλλον σήμερα φαίνεται ξεπερασμένος: το αίσθημα ευθύνης, τον απαραίτητο χρόνο που χρειάζεται η λήψη αποφάσεων, την ιδέα της άμβλυνσης των αντιπαραθέσεων.”
H λέξη Grazia (“Το Μεγαλείο”). στην πραγματικότητα σημαίνει “χάρη”, πολύ περισσότερα για τους Ιταλούς. Η εννοιολογική της ποικιλία είναι μεγάλη και διαπερνά αιώνες ιταλικής κουλτούρας. Υπάρχει καταρχάς η “θεία χάρη”. Στις προσευχές τους οι χριστιανοί συνοδεύουν το όνομα της Παναγίας με το “piena di grazia” – «γεμάτη χάρη». Έπειτα συναντάμε τις Τρεις Χάριτες («Tre Grazie»). Στα αναγεννησιακά λογοτεχνικά κείμενα η χάρη- «grazia» γίνεται συνώνυμο της ευγένειας, συνδέεται με την αριστοκρατία και τη συμπεριφορά των μελών της αυλής μιας πόλης. Στις επίσημες προσφωνήσεις το “εξοχότατη” εμπεριέχει τη λέξη grazia (Vostra Grazia). Η χάρη συνδέεται με τις ύψιστες στιγμές, με μια ενεργό δύναμη που παράγει ευτυχία για το κοινωνικό σύνολο.
Στην ταινία του Σορρεντίνο, ο πρωταγωνιστής της απερχόμενος πρόεδρος Μαριάνο ντε Σάντις, χριστιναοδημοκράτης, σε καμία περίπτωση πολιτικός καριέρας, πρώην δικαστικός που σε έξι μήνες θα παραδώσει τη σκυτάλη στον επόμενο αρχηγό του κράτους, βιώνει τη δική του εσωτερική υπαρξιακή κρίση. «Σε ποιον ανήκουν οι μέρες μας;» είναι το ερώτημα που διαπερνά την ταινία. Ταυτόχρονα καλείται να πάρει αποφάσεις για το ευαίσθητο ζήτημα της ευθανασίας αλλά και να αποδώσει χάρη – να’ τη πάλι η έννοια του La Grazia– σε δύο υποθέσεις καταδίκων.
Εδώ ο Σορρεντίνο αξιοποιεί μια αληθινή ιστορία, αυτήν του Gastone Ovi που τον Φεβρουάριο του 2012 σκότωσε τη γυναίκα του που έπασχε από Αλτσχάιμερ, έπειτα από 50 χρόνια κοινής ζωής, και ο οποίος στα 87 του, έλαβε προεδρική χάρη από τον πρόεδρο Sergio Mattarella. Παρατηρώντας τον πρωταγωνιστή της ταινίας, συναντά κανείς την αέναη – και προφανή εδώ – προσπάθεια εύρεσης της αλήθειας. Σε μια χαρακτηριστική σκηνή, ο φρουρός του λέει: “Δίνετε υπερβολική σημασία στην αλήθεια”.
«Η αναζήτηση της αλήθειας, όταν γίνεται εμμονική και νοσηρή, οδηγεί απλώς σε νέες αμφιβολίες και νέες ανασφάλειες, κάνοντάς μας να αμφιβάλλουμε για την απόλυτη αναγκαιότητα της αναζήτησής της” σχολιάζει ο Paolo Sorrentino σε συνέντευξή του στο fred.fm. “Φυσικά και υπάρχει μια ιερή αλήθεια, αυτή των γεγονότων, για όσους υπηρετούν τη Δικαιοσύνη – και για όσους πιστεύουν σ’ αυτήν- η αλήθεια αποτελεί το απόλυτο εργαλείο. Υπάρχουν όμως και οι ανθρώπινες αδυναμίες και οι δυσκολίες, όπως στην περίπτωση της απονομής χάριτος. Εδώ η αλήθεια είναι μια έννοια ασαφής, νεφελώδης, περίπλοκη” (Corriera della Sera).
Για τον Toni Servillo η έβδομη κατά σειρά συνεργασία με τον Paolo Sorrentino υπήρξε ένα απρόσμενο δώρο. “Θα περίμενε κανείς ότι μετά από επτά ταινίες θα λειτουργούσε μεταξύ μας ένα είδος μανιέρας, ότι θα μπαίναμε στον αυτόματο πιλότο…Αντιθέτως ο Πάολο δημιούργησε έναν πρωταγωνιστή απολύτως γοητευτικό για έναν ηθοποιό. Στο παρελθόν έχω υποδυθεί κι άλλους πολιτικούς σε ταινίες του. Ωστόσο με χαροποιεί ιδιαίτερα ότι ο Μαριάνο ντε Σάντις – εξολοκλήρου αποκύημα της φαντασίας του Πάουλο – αποπνέει ελαφρότητα και θετικότητα» (Συνέντευξη του Τόνι Σερβίλο στον fred.fm).
Οι κριτικοί εστιάζουν στο αριστοτεχνικό «ξεδίπλωμα» των εμμονών του Σορρεντίνο – τα γηρατειά, την εξουσία και τον σκοπό της (ή το τέλος της), την αντίθεση ανάμεσα στην ελαφρότητα και τη βαρύτητα. «Ο Σορρεντίνο δουλεύει πάνω σε μια παρτιτούρα σε «ελάσσονα τόνο» και, καταφεύγοντας σε πιο οικείες σκηνοθετικές λύσεις, επιμένει στις ευάλωτες πτυχές και στις πληγές εκείνων που καταβάλλονται από τα βάρη της εξουσίας” σημειώνει ο Giuseppe Gangi στο ondacinema.it.
«Το Μεγαλείο θεωρείται η πιο ήρεμη ταινία του Σορρεντίνο, καθώς δεν εστιάζει στη σύγκρουση. Δεν αναζητά την ένταση στην ιδεολογική αντιπαράθεση. Παρακολουθεί, αντιθέτως, τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτικές επιλογές εισβάλλουν στη ζωή του Προέδρου, δίπλα στη σωματική κόπωση, την ασθένεια και τη συνειδητοποίηση ότι ο διαθέσιμος χρόνος είναι περιορισμένος” (Il Newyorkese).
H προβολή της ταινίας στα μέσα του Ιανουαρίου στην Ιταλία κατέγραψε ρεκόρεισιτηρίων καθιστώντας Το Μεγαλείο το πιο εμπορικό άνοιγμα στην καριέρα του Σορρεντίνο.
