ΠΟΛΗ
Ελένη Τζαννάτου
Φωτογραφίες: Γεράσιμος Δομένικος / FOSPHOTOS
25.07.2019

Η Μικρή Μόσχα της Καλλιθέας

Περάσαμε μια μέρα χτυπώντας πόρτες με επιγραφές σε κυριλλικό αλφάβητο, τρώγοντας πιροσκί, σασλίκ και πελμένι συνοδεία βότκας, μαθαίνοντας ιστορίες από την καρδιά του πρώην ανατολικού μπλοκ. Γράφει η βέρα Καλλιθεάτισσα Ελένη Τζαννάτου.

– «Από πότε είστε στην Ελλάδα;»

– «Από το 1991»

Σε κάθε στάση του ρεπορτάζ η ίδια στιχομυθία. Η πτώση του Τείχους του 1989 προοικονόμησε την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης δημιούργησε ένα μεγάλο κύμα παλιννοστούντων ελληνικής καταγωγής από το περίπου μισό εκατομμύριο Ελληνοποντίων που ζούσαν σε σοβιετικό έδαφος. Είναι οι πρόσφυγες της δεκαετίας ’90. Τα παιδιά και τα εγγόνια, αν θέλετε, εκείνων που πρωταγωνιστούσαν στα «ποντιακά ανέκδοτα» των περασμένων δεκαετιών (μια ήπια κι απόλυτα εμπεδωμένη μορφή «χαριτωμένου» κοινωνικού ρατσισμού). Στην Ελλάδα τους υποδέχθηκαν με τον απαξιωτικό όρο «Ρωσοπόντιοι» κι όπως συνήθως συμβαίνει σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου με τα προσφυγικά ρεύματα, αρχικά περιθωριοποιήθηκαν. Οι περισσότεροι αφομοιώθηκαν με το πέρασμα του χρόνου, κάποιοι δυσκολεύθηκαν παραπάνω, αμφότεροι μετέφεραν και διατήρησαν στοιχεία από την ταυτότητα της προηγούμενης ζωής τους. Γεύσεις, μυρωδιές, συνήθειες και ιστορίες για να συζητάνε στα μαγαζιά που έστησαν ή τα νέα στέκια που διαμόρφωσαν. Καμιά φορά διατηρώντας στις επιγραφές τους το κυριλλικό αλφάβητο. 

Γεννήθηκα λίγο μετά από όλα αυτά. Συνομήλικη με τα παιδιά των «προσφύγων του ’90». Ως βέρα Καλλιθεάτισσα ήταν δεδομένο κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Στη γειτονιά μου, στην τάξη μου, στην παρέα μου. Οι γωνιές τους ήταν μέρος του καθημερινού μου δρομολογίου. Τις επισκέφθηκα ξανά. Ανακαλύπτοντας, μέσα από τις διηγήσεις τους και τη δική μου παρατήρηση, πολλά πράγματα για την παράδοσή τους που δεν ήξερα. Μια βόλτα στη «Μικρή Μόσχα της Καλλιθέας», κρύβει πάντα εκπλήξεις…

 

 

 

Σταυρόλεξα με κυριλλικό αλφάβητο. Level: Hard.

 

 

 

Αν αποφασίσετε να επισκεφθείτε την Καλλιθέα με τον ΗΣΑΠ, αμέσως με το που περιπατήσετε λίγα μόλις μέτρα έξω από το σταθμό θα σας χαιρετήσει ο «Τσάρος» ή αλλιώς το παντοπωλείο Tsar Market, ένα από τα πιο πρόσφατα «ρωσικά» μαγαζιά που έχουν φυτρώσει στην Καλλιθέα, έχοντας κλείσει πρόσφατα έναν χρόνο λειτουργίας. Η κυρία Βέρα Μοτκίλντα που εργάζεται στο μαγαζί είναι 25 χρόνια στην Ελλάδα και κατάγεται από τη Μολδαβία. Αναλαμβάνει να μας ξεναγήσει στον γαστρονομικό κόσμο των best-sellers προϊόντων που αποτελούν και κάποιες εντελώς κλασικές επιλογές της ρωσικής κουζίνας.

Τα πελμένι είναι τα τορτελίνια της ρωσικής κουζίνας, μεγαλύτερα σε μέγεθος και με φρέσκια ζύμη, τα αγοράζετε κατεψυγμένα. Συνηθίζεται να συνοδεύονται με σμιτάνα: κάτι σαν σάλτσα, γαλακτοκομικό προϊόν αντίστοιχο της κρέμας γάλακτος. Το πιο ενδιαφέρον που μάθαμε από την κυρία Βέρα είναι πως για την παρασκευή του κεφίρ, του πολύ διαδεδομένου στο πρώην ανατολικό μπλοκ ξινόγαλου, μαζί με γάλα στη ζύμωση χρησιμοποιείται και μανιτάρι. Στο Tsar (όπως και στα υπόλοιπα καταστήματα τροφίμων που επισκεφθήκαμε) θα βρείτε προϊόντα κι από άλλες χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, όπως μολδαβέζικα κρασιά.

Με το που πατήσετε το πόδι σας στην Καλλιθέα, αν έρχεστε με τον ΗΣΑΠ, θα σας καλωσορισει «Ο Τσάρος», δηλαδή το Tsar Market.

Η κυρία Βέρα Μοτκίλντα με μια σακούλα πελμένι ανά χείρας.

Πολωνέζικο κεφίρ, δηλαδή ξινόγαλο που για την ζύμωσή του χρησιμοποιούνται και μανιτάρια(!).

Βοτκίτσα; (Όχι, είναι πρωί…)

Οι Ρώσοι αγαπούν τα αλλαντικά (και κυρίως τα λουκάνικα) πολύ περισσότερο από τα τυριά, όπως παρατηρήσαμε και στα ψυγεία του ντελικατέσεν-μίνι μάρκετ Gastronom, στα οποίο θα βρείτε τα εξίσου δημοφιλή, σολωμό και χαβιάρι. Ως γνήσια τυρολάγνα, δεν μπορώ να μην ρωτήσω τι τυριά τρώνε πίσω στην πατρίδα την κυρία Βασιλική Παπαδοπούλου, με καταγωγή από το Καζακστάν αλλά και την Τουρκία, που μας υποδέχτηκε στο μαγαζί. Δύο τυριά είναι λοιπόν αυτά που υπάρχουν: φέρουν τα εντελώς απλά ονόματα «ρώσικο» και «ποντιακό» τυρί. Πάντως, εκτός από τα φαγώσιμα, αυτό στο οποίο δύσκολα δεν θα πέσει το μάτι σου μέσα στο Gastronom είναι ένα κρεμαστό αξεσουάρ τοίχου με το «Πάτερ Ημών» στην μια πλευρά στα ρωσικά και στην άλλη στα ελληνικά. Othodox brothers, σαν να λέμε…

Δημοφιλής γεύση στο ρώσικο τραπέζι είναι και το τουρσί, όπως μας εξηγεί ο κύριος Γεώργιος Γκελτσαλής, Πόντιος που ήρθε στην Ελλάδα πριν 30 χρόνια από την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας και διατηρεί τα τελευταία 12 το μοναδικό ρώσικο σούπερ μάρκετ της Καλλιθέας, το περίφημο Mockba (Μόσχα). Εδώ θα βρείτε μια μεγαλύτερη ποικιλία των προϊόντων από τα οποία πήραμε μια γεύση στις δύο προηγούμενες στάσεις μας, ενώ τα παραδοσιακά βουτήματα, που συνηθίζουν να τρώνε για πρωινό στη Ρωσία, έχουν την τιμητική τους.  

 

Στο Gastronom θα βρείτε ρωσικές νοστιμιές…

Πελμένι made in Greece αυτή τη φορα…

Σαρδελίτσα;

Θα πείτε και το «Πάτερ Ημών» στα ρωσικά…

Μπορεί να πετύχετε κι εσείς την κυρία Βασιλική Παπαδοπούλου εκεί κάποιο πρωινό που δουλεύει και να σας κατατοπίσει για όλα.

Ο κύριος Γεώργιος Γκελτσαλής βρίσκεται πίσω από το τιμόνι του σούπερ μάρκετ Mockba (Μόσχα) εδώ και 12 χρόνια.

Στη Ρωσία αγαπούν τα αλλαντικά (και ειδικά τα λουκάνικα) πολύ περισσότερο από τα τυριά…

Ελλάς-Ρωσία, συμμαχία.

Ακριβώς δίπλα από το Gastronom, στον κεντρικό δρόμο της Ελευθερίου Βενιζέλου, βρίσκεται το βιβλιοπωλείο Arbat, το οποίο θα πήγαινα στοίχημα ότι «ήταν πάντα εκεί» (είναι τα τελευταία 20 χρόνια οπότε κάπως λογικό). Η ιδιοκτήτρια Ειρήνη Κακαφίκα μας ενημερώνει ότι τo όνομά του το παίρνει από έναν από τους μεγαλύτερους πεζοδρόμους του ιστορικού κέντρου της Μόσχας κι έναν από τους παλαιότερους που υπάρχουν μέχρι και σήμερα, μιας και χρονολογείται από τον 15ο αιώνα.

Πριν δούμε αναλυτικότερα τι υπάρχει στα ράφια του βιβλιοπωλείου, το βλέμμα πέφτει αναπόφευκτα στα… παράπλευρα αντικείμενα. Και πως να μην, άλλωστε, όταν έχει από μπλούζες με την κλασική φωτογραφία του Πούτιν να καβαλάει αγέρωχος μια αρκούδα, αλλά και κούπα με το πρόσωπό του (αντικείμενα που θα πήγαινες στοίχημα πως προέρχονται από το merch κάποιου meme site), μέχρι λούτρινα αρκουδάκια που θυμίζουν τον Μίσα (μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων του 1980), CD με ρώσικη μουσική, και φυσικά μπάμπουσκες

They’re not gonna get them…

Η ιδιοκτήτρια του βιβλιοπωλείου Arbat, Ειρήνη Κακαφίκα

Μας ενημερωσε ότι το βιβλιοπωλείο της το επισκέπτονται Αθηναίοι από όλη την πόλη που μαθαίνουν ρωσικά.

Και λίγη Ομήρου Οδύσσεια…

Για τις τελευταίες, η ιδιοκτήτρια του μαγαζιού φροντίζει να μας εξηγήσει πως είναι λίγες στο ράφι την μέρα που επισκεφθήκαμε το Arbat γιατί, στο τέλος της σχολικής σεζόν οι μαθητές συνηθίζουν να τις παίρνουν ως δώρο στους δασκάλους τους. Κι αν αναρωτιέστε ποιοι μαθητές, η απάντηση είναι οι Έλληνες που μαθαίνουν ρωσικά, βασικός κιόλας λόγος που τους φέρνει στο βιβλιοπωλείο που ειδικεύεται και στα βιβλία εκμάθησης -μάλιστα, για να βάλουμε άλλη μια πινέζα στα χρώματα της ρωσικής σημαίας στην Καλλιθέα, να αναφέρουμε πως τα τελευταία χρόνια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο (που βρίσκεται στην Καλλιθέα) γίνονται μαθήματα ρωσικής γλώσσας. Κατά τ’ άλλα, στα ράφια του βιβλιοπωλείου μπορεί κανείς να παίξει το παιχνίδι «κερδίζει όποιος βρει τα περισσότερα κλασικά βιβλία με κυριλλικό αλφάβητο στο εξώφυλλο».

Είναι κάτι σαν παγκόσμια σταθερά το ότι «νηστικό αρκούδι δεν χορεύει» (ο Μίσα λογικά θα συμφωνούσε σε αυτό) γι’ αυτό και η επόμενη στάση μας δεν θα χορτάσει το πνεύμα αλλά το σώμα. Το Emigrand είναι κι αυτό ένα από τα πρόσφατα μαγαζιά που άνοιξαν στην Καλλιθέα, μετρώντας δύο χρόνια λειτουργίας, και οι ιδιοκτήτες του έρχονται από την Γεωργία. Επί της Φιλαρέτου, και πολύ κοντά στην κεντρική αγορά της Καλλιθέας, μοιάζει (και είναι) μικροσκοπικό αλλά αποδεικνύεται αρκούντως χορταστικό. Στην βιτρίνα του θα βρείτε πλακέ ψωμιά σε σχήμα λαγάνας, πολύ πιο αφράτα όμως σε υφή και πιτούλες που μοιάζουν με πιροσκί αλλά δεν είναι τόσο βαριές μιας και είναι ψημένες κι όχι τηγανισμένες. Με κοτόπουλο, πατάτα, αυγό, τυρί, σπανάκι, μανιτάρια, κιμά, διαλέξτε χωρίς επιφύλαξη την αγαπημένη σας γεύση, είναι όλες πεντανόστιμες.

Πάρτε και μαλακή λαγάνα ψωμάκι για το σπίτι…

Κι αν πετύχετε την ώρα που τα ψωμιά μπαίνουν στο φούρνο, κοντοσταθείτε λίγο να δείτε τη διαδικασία…

Όσο τα ψωμάκια ψήνονταν, η Ίνγκα Μαχμιαζούλι ετοίμαζε την επόμενη φουρνιά από πίτες…

Πραγματικά θα μπορούσαμε να χαζεύουμε για πολλή ώρα τον φούρνο του Emigrand αν δεν έπρεπε να συνεχίσουμε στους επόμενους σταθμούς του ρεπορτάζ. Το ότι είναι σαν ένα τεράστιο στρογγυλό πιθάρι δεν είναι ο βασικός λόγος. Όσο η διαδικασία του ψησίματος: τα ψωμιά και οι πίτες κολλιούνται σαν βδέλλες στα τοιχώματά του και ψήνονται από τη φωτιά που καίει στο κέντρο. Αδύνατο να μην χαζέψεις τη διαδικασία περιμένοντας πότε θα ξεκολλήσουν οι βεντουζαρισμένες ζύμες, αδιαφορώντας για τη συνέχεια του ψησίματος. 

Σε γενικές γραμμές, έχουν γίνει μόνο κάποιες αναγκαίες προσαρμογές στον τρόπο που εκτελούνται στην Ελλάδα οι παραδοσιακές συνταγές της κουζίνας της ΕΣΣΔ. Οι βασικότερες έχουν να κάνουν, σωστά μαντέψατε, με το πιο ζεστό κλίμα της χώρας μας. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα είναι αδύνατο να χρησιμοποιηθεί λαρδί στο τηγάνισμα, όπως εξηγεί η Δέσποινα Χρηστίδου, Πόντια του Καζακστάν που βρίσκεται πίσω από το εστιατόριο Πρεμιέρα. Μας κάνει και λίγο μάθημα γαστρονομικής γεωγραφίας, εντοπίζοντας τις διαφορές ανάμεσα στις τοπικές κουζίνες των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Όσο ανεβαίνουμε πιο βόρεια, τόσο πιο βαριά και καυτερή γίνεται η κουζίνα και τόσο περισσότερο η βότκα ρέει άφθονη. Επίσης, την κλασική ρώσικη σαλάτα, σπάνια θα την πετύχετε φτιαγμένη με τον ίδιο τρόπο από την μια περιοχή στην άλλη.

Στο εστιατόριο Πρεμιέρα θα φάτε παραδοσιακή ρωσική κουζίνα…

…σε ένα χώρο που θυμίζει αρχοντικό σαλόνι…

….και στο τραπέζι σας καταφθάνουν πιάτα sos της ρωσικής κουζίνας, όπως τα πελμένι…

…αλλά και το «γεύμα των πρωταθλητών», τα σασλίκ.

Στην Πρεμιέρα θα πάρετε μια καλή γεύση από την πατροπαράδοτη ρωσική κουζίνα. Τουτέστιν, τα πελμένι και τα σασλίκ (δηλαδή τα ρώσικα καλαμάκια, περίπου διπλάσια από τα «δικά μας» σε μέγεθος και με διάφορα λαχανικά ανάμεσα στις χοιρινές μπουκίτσες) έχουν την τιμητική τους. Θα βρείτε και ποικιλία από σαλάτες του μαγαζιού, που μπορείτε να απολαύσετε είτε στον εσωτερικό χώρο του που θυμίζει παλιό αρχοντικό σαλόνι, είτε στην μεγάλη εξωτερική αυλή, όσο κάποιος κλασικός Ρώσος συνθέτης ακούγεται από τα ηχεία. 

Για το τέλος αυτής της μικρής διαδρομής κρατήσαμε άλλο ένα μαγαζί που μοιάζει σαν να ήταν πάντα εκεί. Μετρά άλλωστε ιστορία μισού αιώνα. Οι Ρωσίδες είναι ένα μικροσκοπικό σουβλατζίδικο στη συμβολή των οδών Αναγνωσταρά και Γρυπάρη και δύσκολα θα το βρει κανείς αν δεν πάει «μιλημένος», η μόνη ταμπέλα που έχει άλλωστε γράφει «Σουβλάκια-Πιροσκί». Από ό,τι μας λέει πάντως η κυρία Άννα Στεφανίδου, φυσιογνωμία που όλοι όσοι μένουν στη γειτονιά γνωρίζουν, αλλά ακόμη κι αν δει κάποιος για πρώτη φορά δύσκολα ξεχνάει, η πελατεία της είναι κυρίως από άλλες περιοχές. Όταν την επισκεφθήκαμε άλλωστε, δύο καλοντυμένοι και κοστουμαρισμένοι κύριοι που απολάμβαναν το γρήγορο, αν και λουκούλειο ,γεύμα τους έξω από το μικροσκοπικό μαγαζί έμοιαζαν για τέτοιοι «περαστικοί».  

Στις Ρωσίδες, θα σας υποδεχτεί χαμογελαστή η κυρία Άννα Στεφανίδου…

Το μαγαζί το πήρε από δύο κυρίες από το Ουζμπεκιστάν που το είχαν πριν (εξ’ ου και «Οι Ρωσίδες»…) και το τρέχει από το 1990 ακούραστα και με ένα πλατύ χαμόγελο. Σε αυτό θα βρείτε αυτό που λέμε λίγα και καλά. Δηλαδή πιροσκί με πατάτα, τυρί και κιμά και τυλιχτό σουβλάκι με χοιρινό καλαμάκι ή μπιφτέκι. Ο άσσος στο μανίκι όμως σε αυτό το σουβλάκι είναι η ελαφρώς καυτερή κόκκινη σάλτσα του. Μην ρωτήσετε τη συνταγή, είναι το μυστικό που κληρονόμησε η κυρία Άννα από τις προκατόχους…

Φροντίστε όμως αν βρεθείτε βράδυ στην Καλλιθέα να πάρετε από εκεί ένα τυλιχτό στο χέρι. Κι άλλα δύο για το σπίτι…

…και θα σας τυλίξει στο πι και φι σουβλάκια με την πιο νόστιμη κόκκινη σάλτσα που θα βρείτε.

Κάτι για την λιγούρα…

Με την σειρά που εμφανίζονται στο κείμενο:
Tsar Market, Σιβιτανίδου 36, τηλ. 210 9536155 (Ανοιχτά καθημερινά 7:00-23:00)
Gastronom, Ελευθερίου Βενιζέλου (Θησέως) 219, τηλ. 210 9573415 (Ανοιχτά καθημερινά 8:30-21:00)
Mockba (Μόσχα) Super Market, Ελευθερίου Βενιζέλου (Θησέως) 220, τηλ. 210 9419883 (Ανοιχτά καθημερινά ως τις 20:00)
Arbat, Ελευθερίου Βενιζέλου (Θησέως) 219, τηλ. 210 9573400 (Ανοιχτά Δευτέρα-Παρασκευή 9:00-20:30, Σάββατο 9:00-16:00)
Emigrand, Φιλαρέτου 78, 
Εστιατόριο Πρεμιέρα, Δοϊράνης 29, τηλ. 217 7169500 (Ανοιχτά καθημερινά 18:00-00:00, Σαββατοκύριακο 13:00-00:00, Δευτέρα κλειστά)
Οι Ρωσίδες, Αναγνωσταρά 16 & Γρυπάρη, (Ανοιχτά κάθε μέρα 19:00-00:00)
NEWS
19.08.2019
POP TODAY
© ΦΩΤΑΓΩΓΟΣ ΕΠΕ 2019 / All rights reserved
Διαβάζοντας την POPAGANDA αποδέχεστε την χρήση cookies.