Δύο άνθρωποι μπορεί να έχουν το ίδιο βάρος και τον ίδιο δείκτη μάζας σώματος, αλλά εντελώς διαφορετικό κίνδυνο για την υγεία του εγκεφάλου τους. Νέα μελέτη δείχνει ότι το σημείο όπου αποθηκεύεται το λίπος στο σώμα παίζει καθοριστικό ρόλο, με το σπλαχνικό λίπος γύρω από τα όργανα να εμφανίζεται ως ο πιο επιβαρυντικός παράγοντας.
Για χρόνια, ο δείκτης μάζας σώματος (BMI) αποτελούσε το βασικό μέτρο για την αξιολόγηση της παχυσαρκίας και των κινδύνων που τη συνοδεύουν. Ωστόσο, οι επιστήμονες υποστηρίζουν πλέον ότι ο αριθμός στη ζυγαριά δεν λέει ολόκληρη την ιστορία. Το σώμα δεν αποθηκεύει όλο το λίπος με τον ίδιο τρόπο και η θέση του φαίνεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία.
Μια νέα μεγάλη μελέτη από ερευνητές του Hong Kong Polytechnic University, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Mental Health, έρχεται να δείξει ότι η κατανομή του λίπους συνδέεται άμεσα με τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου, καθώς και με τις γνωστικές ικανότητες σε ανθρώπους μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 18.000 συμμετέχοντες στη βάση UK Biobank, μία από τις μεγαλύτερες βάσεις βιοϊατρικών δεδομένων παγκοσμίως. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε λεπτομερείς εξετάσεις για την καταγραφή της ποσότητας και της κατανομής του λίπους στο σώμα τους, ενώ παράλληλα εξετάστηκε η κατάσταση του εγκεφάλου τους μέσω προηγμένων απεικονιστικών τεχνικών και τεστ μνήμης, σκέψης και επεξεργασίας πληροφοριών.
Σε αντίθεση με παλαιότερες έρευνες που βασίζονταν κυρίως στον BMI, η συγκεκριμένη μελέτη εξέτασε ξεχωριστά το λίπος σε διαφορετικές περιοχές του σώματος: στα χέρια, στα πόδια, στον κορμό και βαθιά στην κοιλιακή χώρα.
Το σημαντικότερο εύρημα της μελέτης ήταν ότι το σπλαχνικό λίπος το λίπος που συσσωρεύεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα φαίνεται να έχει τη μεγαλύτερη αρνητική επίδραση στον εγκέφαλο.
Αυτός ο τύπος λίπους θεωρείται πιο ενεργός βιολογικά σε σχέση με το λίπος που βρίσκεται κάτω από το δέρμα. Παράγει ουσίες που προκαλούν χρόνια φλεγμονή στον οργανισμό, μια διαδικασία που οι επιστήμονες θεωρούν ότι μπορεί να επηρεάζει και τον εγκέφαλο.
Η ομάδα της μελέτης διαπίστωσε ότι το σπλαχνικό λίπος ήταν ο μόνος τύπος λίπους που συνδέθηκε άμεσα με προβλήματα στη λευκή ουσία του εγκεφάλου.
Η λευκή ουσία λειτουργεί σαν ένα δίκτυο «καλωδίων» που επιτρέπει την επικοινωνία ανάμεσα στις διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Όταν αυτή η επικοινωνία διαταράσσεται, μπορεί να επηρεαστούν λειτουργίες όπως η μνήμη, η ταχύτητα σκέψης και η ικανότητα λήψης αποφάσεων.
Η βλάβη στη λευκή ουσία έχει επίσης συνδεθεί με παθήσεις όπως η αγγειακή γνωστική εξασθένηση και η νόσος των μικρών αγγείων του εγκεφάλου, καταστάσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι κάθε περιοχή αποθήκευσης λίπους σχετίζεται με διαφορετικές αλλαγές στον εγκέφαλο.
Το λίπος στα χέρια και στον κορμό συνδέθηκε με αλλαγές στον αισθητικοκινητικό φλοιό, μια περιοχή που σχετίζεται με την κίνηση και την επεξεργασία αισθήσεων. Παράλληλα, η μεγαλύτερη ποσότητα λίπους στα χέρια συσχετίστηκε με μικρότερο όγκο του ιππόκαμπου, μιας περιοχής του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στη μνήμη και τη μάθηση.
Το λίπος στα πόδια παρουσίασε διαφορετική σχέση, καθώς συνδέθηκε με αλλαγές σε δίκτυα του εγκεφάλου που σχετίζονται με το συναίσθημα, τη μνήμη και την ανταμοιβή.
Αυτό δείχνει ότι η σχέση ανάμεσα στο σώμα και τον εγκέφαλο είναι πολύ πιο σύνθετη από μια απλή μέτρηση βάρους.
Οι ερευνητές δημιούργησαν επίσης ένα μοντέλο που υπολόγιζε τη λεγόμενη «ηλικία του εγκεφάλου» των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αυξημένη συσσώρευση λίπους σε συγκεκριμένες περιοχές σχετιζόταν με ταχύτερη γήρανση ορισμένων εγκεφαλικών δικτύων.
Ανάμεσα σε αυτά ήταν δίκτυα που σχετίζονται με την κίνηση, τη μνήμη, τη συγκέντρωση και την επεξεργασία πληροφοριών.
Σε όλες τις μετρήσεις γνωστικών ικανοτήτων, το σπλαχνικό λίπος παρουσίασε τη σταθερότερη αρνητική συσχέτιση, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι δεν έχει σημασία μόνο πόσο λίπος υπάρχει στο σώμα, αλλά κυρίως πού βρίσκεται.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο BMI παραμένει χρήσιμος ως γενικός δείκτης, αλλά έχει σημαντικούς περιορισμούς. Δεν μπορεί να ξεχωρίσει αν το βάρος ενός ανθρώπου προέρχεται από μυϊκή μάζα, υποδόριο λίπος ή επικίνδυνο σπλαχνικό λίπος.
Έτσι, δύο άνθρωποι με ίδιο BMI μπορεί να έχουν διαφορετικό μεταβολικό προφίλ και διαφορετικό κίνδυνο για προβλήματα υγείας.
«Το λίπος σε διαφορετικά σημεία του σώματος ακολουθεί διαφορετικές πορείες αλλαγής στον εγκέφαλο, οι οποίες δεν μπορούν να εντοπιστούν μόνο από το βάρος ή τον BMI», ανέφερε η Anqi Qiu, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Παρότι η μελέτη δείχνει ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στην κατανομή του λίπους και την υγεία του εγκεφάλου, δεν μπορεί να αποδείξει ότι το λίπος προκαλεί από μόνο του τις εγκεφαλικές αλλαγές. Οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να κατανοηθεί πλήρως ο μηχανισμός.
Ωστόσο, το μήνυμα είναι σαφές: η μείωση του σπλαχνικού λίπους αποτελεί έναν παράγοντα που μπορεί να επηρεαστεί μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, ο περιορισμός της κατανάλωσης επεξεργασμένων τροφών και η διατήρηση ενός υγιούς βάρους μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του λίπους γύρω από τα όργανα.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η καλύτερη κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στο σώμα και τον εγκέφαλο μπορεί στο μέλλον να οδηγήσει σε πιο στοχευμένες στρατηγικές πρόληψης για ασθένειες όπως η άνοια και άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις.
Το βασικό συμπέρασμα της νέας έρευνας είναι ότι η υγεία του εγκεφάλου δεν ξεκινά μόνο από το μυαλό, αλλά και από το σώμα. Και σε αυτή την περίπτωση, η θέση του λίπους μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητά του.
Πηγές: Sciencealert, Eurekalert, Thestandard, Psypost