Ο Τραμπ ισχυρίζεται ξανά ότι συμφώνησε με το Ιράν. Η Τεχεράνη δεν ξέρει ξανά τίποτα

Το Ιράν επέμεινε ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη τελική απόφαση για μια συμφωνία τερματισμού της τρέχουσας σύγκρουσης με τις ΗΠΑ, παρά τον νέο ισχυρισμό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι μια συμφωνία πιθανότατα θα υπογραφεί άμεσα.

Ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα πλήξουν το Ιράν «πολύ σκληρά» ξανά την Πέμπτη (11/6), αλλά αργότερα είπε ότι ακύρωσε τα πλήγματα επειδή οι διαπραγματευτές «μόλις κατέληξαν σε μια μεγάλη συμφωνία» με το Ιράν.

Είπε σε δημοσιογράφους ότι αυτό υπόκειται στην «οριστικοποίηση εγγράφων, η οποία θα πρέπει να γίνει μέσα στις επόμενες ημέρες» και ότι «πιθανότατα» θα γίνει τελετή υπογραφής στην Ευρώπη.

Αλλά ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Εσμαΐλ Μπαγκαέι, δήλωσε ότι οι αναφορές για συμφωνία είναι «κερδοσκοπικές» και ότι «τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί».

Ο Τραμπ έχει ισχυριστεί στο παρελθόν ότι μια συμφωνία με το Ιράν είναι κοντά, χωρίς ωστόσο αυτή να υλοποιηθεί.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν εκτεταμένα πλήγματα στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Το Ιράν απάντησε επιτιθέμενο στο Ισραήλ και σε συμμαχικές με τις ΗΠΑ χώρες στον Κόλπο, κλείνοντας ουσιαστικά τα Στενά του Χορμούζ – μια βασική ναυτιλιακή οδό για το πετρέλαιο και το υγροποιημένο φυσικό αέριο του κόσμου.

Παρά την επίτευξη εκεχειρίας τον Απρίλιο, οι ΗΠΑ και το Ιράν αντάλλαξαν διάσπαρτα πυρά, συμπεριλαμβανομένων δύο γύρων αντιποίνων αυτήν την εβδομάδα. Ταυτόχρονα, ο Τραμπ έχει επίσης μιλήσει επανειλημμένα για τις προοπτικές μιας συμφωνίας με το Ιράν.

Μετά τα τελευταία του σχόλια, η τιμή του πετρελαίου Μπρεντ υποχώρησε σε περίπου 89 δολάρια το βαρέλι (66 λίρες), σημειώνοντας πτώση 4,4% την ημέρα.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους, ο Τραμπ είπε: «Έχουμε μια συμφωνία ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, που ήταν ολόκληρος ο σκοπός για τον οποίο έπρεπε να περάσουμε για να το πετύχουμε. Άρα, είναι ένα πολύ σημαντικό γεγονός».

Πρόσθεσε ότι «πιθανότατα θα γίνει υπογραφή, ίσως στην Ευρώπη» μόλις οριστικοποιηθούν τα έγγραφα – κι ότι αυτό θα πρέπει να γίνει «αρκετά γρήγορα». Τα έγγραφα είναι σε «αρκετά τελική μορφή – οπότε θα δούμε».

Ο Τραμπ ανέφερε επίσης ότι τα Στενά του Χορμούζ θα ανοίξουν «μόλις υπογράψουμε». Ο Αμερικανός ηγέτης δήλωσε ότι μίλησε με ηγέτες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων συμμάχων στον Κόλπο και του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, προσθέτοντας: «Όλη η Μέση Ανατολή είναι πολύ χαρούμενη».

Το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού επιβεβαίωσε ότι έγινε συνομιλία και δήλωσε ότι το Ισραήλ «δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο μνημόνιο συμφωνίας». Η δήλωση ανέφερε ότι ο Νετανιάχου εξέφρασε εκτίμηση για τη δέσμευση του Τραμπ να εργαστεί προς μια τελική συμφωνία που θα περιλαμβάνει «την απομάκρυνση εμπλουτισμένου υλικού, την αποδιάρθρωση των υποδομών εμπλουτισμού, τους περιορισμούς στην παραγωγή πυραύλων και τον τερματισμό της υποστήριξης του Ιράν προς τους τρομοκρατικούς πληρεξούσιού του στην περιοχή».

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, Μπαγκαέι, δήλωσε ότι η πλειονότητα του κειμένου για το μνημόνιο είχε ήδη «οριστικοποιηθεί», αλλά οι ΗΠΑ είχαν «υπερβολικές απαιτήσεις» και πρόσθεσαν «νέα αιτήματα». Υποστήριξε επίσης ότι η χώρα δεν θα «απομακρυνθεί από τις κόκκινες γραμμές της».

Ο Λευκός Οίκος πιέζει για ταχεία επίλυση των συνομιλιών με το Ιράν που αποσκοπούν στον τερματισμό της σύγκρουσης, καθώς και στην αντιμετώπιση ζητημάτων όπως η ασφάλεια στα Στενά του Χορμούζ και οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης.

Στις 20 Απριλίου, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι μια συμφωνία με το Ιράν θα επιτευχθεί «σχετικά γρήγορα», και τόσο ο ίδιος, όσο και ανώτερα στελέχη της διοίκησης υποστήριξαν ότι οι διαπραγματεύσεις προχωρούσαν τις εβδομάδες που ακολούθησαν. Αλλά στις 27 Μαΐου, μετά από αναφορές ότι οι δύο πλευρές ήταν κοντά σε συμφωνία, ο Τραμπ είπε ότι «δεν είναι ικανοποιημένος» με τους όρους της. Οι συνομιλίες συνεχίστηκαν έκτοτε.

Λίγες ώρες πριν από τα τελευταία σχόλια για μια επικείμενη συμφωνία, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χτυπήσουν το Ιράν… πολύ σκληρά απόψε» ενώ απείλησε να καταλάβει το νησί Χαργκ κι άλλες υποδομές πετρελαίου «στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον». Το νησί Χαργκ στο βόρειο τμήμα του Κόλπου είναι ο κύριος τερματικός σταθμός εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν, με περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του να περνά μέσω του νησιού.

Ο Τραμπ έγραψε επίσης ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν «τον πλήρη έλεγχο» των αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου «όπως κάναμε με τη Βενεζουέλα». Ο στρατός του Ιράν απείλησε με αντίποινα «πιο σοβαρά από πριν», εάν υπάρξουν περαιτέρω επιθέσεις εναντίον του Ιράν. «Λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες απειλές των ΗΠΑ κατά των πετρελαϊκών υποδομών του Ιράν, είτε οι εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι για όλους είτε δεν θα είναι διαθέσιμες για κανέναν», ανέφερε μια δήλωση.

Ο κορυφαίος διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, δήλωσε επίσης ότι «οι λανθασμένες στρατηγικές και οι παρορμητικές αποφάσεις θα… δημιουργήσουν έναν ατέρμονα βούρκο στον οποίο θα είστε κολλημένοι για χρόνια».

Οι δύο χώρες αντάλλαξαν πλήγματα μετά τη συντριβή ενός ελικοπτέρου Απάτσι των ΗΠΑ στον Κόλπο τη Δευτέρα. Την Τετάρτη, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (Centcom) ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε ένα κύμα πληγμάτων εναντίον στρατιωτικών θέσεων, χώρων επιτήρησης και ραντάρ στο νότιο Ιράν. Σε απάντηση, η Ισλαμική Φρουρά Επανάστασης του Ιράν (IRGC) δήλωσε ότι εξαπέλυσε πλήγματα εναντίον αμερικανικών βάσεων στο Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και την Ιορδανία. Ένα 11χρονο κορίτσι στο Μπαχρέιν τραυματίστηκε από επίθεση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους, δήλωσαν οι τοπικές αρχές την Πέμπτη, προσθέτοντας ότι υπέστησαν ζημιές σπίτια και αυτοκίνητα. Η Ιορδανία δήλωσε ότι κατέρριψε περίπου 20 ιρανικούς πυραύλους και ο στρατός του Κουβέιτ δήλωσε ότι τα στρατεύματά του ενεπλάκησαν με «εχθρικούς εναέριους στόχους».

Εν τω μεταξύ, η Ινδία κάλεσε ανώτερο Αμερικανό διπλωμάτη μετά την επιβεβαίωση ότι τρεις Ινδοί ναυτικοί σκοτώθηκαν σε αμερικανικό πλήγμα εναντίον πλοίου στον Κόλπο του Ομάν, το οποίο κατηγόρησε ότι παραβίαζε τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Είκοσι ένα μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.

Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν πυροβολήσει εναντίον εννέα σκαφών μέχρι στιγμής, συμπεριλαμβανομένων τριών αυτή την εβδομάδα. Ο αποκλεισμός στοχεύει να σταματήσει τα πλοία από το να εισέρχονται και να εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια προκειμένου να περιοριστεί η ικανότητα της Τεχεράνης να επωφελείται από τις εξαγωγές πετρελαίου.

Τα τελευταία πλήγματα προκάλεσαν εκκλήσεις για αποκλιμάκωση. Εκπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, δήλωσε την Πέμπτη ότι είναι «βαθιά ανήσυχος για τη συνεχιζόμενη κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή». «Παροτρύνει τα μέρη να επιστρέψουν στην πλήρη εφαρμογή της εκεχειρίας και να αποφύγουν οποιαδήποτε περαιτέρω επιδείνωση». Το Πακιστάν, η Ρωσία, η Κίνα, η Τουρκία, η Ινδία και η Σαουδική Αραβία ζήτησαν επίσης αποκλιμάκωση.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία με το Ιράν που ο Τραμπ λέει ότι είναι έτοιμος να υπογράψει

Το μνημόνιο συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν που ο πρόεδρος Τραμπ ισχυρίζεται ότι θα υπογραφεί σύντομα, προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ άμεσα χωρίς διόδια και την άρση κυρώσεων στο Ιράν με βάση τη συμμόρφωσή του, σύμφωνα με διπλωμάτη από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες και έναν Αμερικανό αξιωματούχο.

Γιατί έχει σημασία: Το Μνημόνιο θα παρατείνει την εκεχειρία για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, κατά τη διάρκεια των οποίων θα διεξαχθούν πυρηνικές διαπραγματεύσεις. Το κείμενο περιλαμβάνει ένα πλαίσιο για τον χειρισμό του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, αν και οποιαδήποτε δράση για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα εξαρτηθεί από μια δεύτερη, λεπτομερέστερη συμφωνία.

Τρέχουσα κατάσταση: Ο διπλωμάτης από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες, ο οποίος ενημέρωσε το Axios για το πιο πρόσφατο κείμενο, δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο μιας συμφωνίας», αλλά παραδέχθηκε ότι η συμφωνία χρειάζεται ακόμη την τελική έγκριση.

Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, η συμφωνία είχε εγκριθεί από την ιρανική πλευρά σε υψηλά επίπεδα, αλλά πιθανότατα όχι από τον Ανώτατο Ηγέτη Μουτζτάμπα Χαμενεΐ, δήλωσαν δύο πηγές με γνώση του θέματος.

Ο Τραμπ αναμένει πάντως τελετή υπογραφής το Σαββατοκύριακο. Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει λάβει ακόμη τελική απόφαση».

Ο Λευκός Οίκος έχει πιστέψει αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες ότι μια συμφωνία είναι κοντά, μόνο για να αποτύχουν οι συνομιλίες. Ο διπλωμάτης εξέφρασε αισιοδοξία ότι αυτήν τη φορά το κείμενο θα κρατήσει.

Τελευταίες εξελίξεις: Τέσσερα αεροσκάφη C-17 της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ αναχώρησαν για την Ευρώπη την Πέμπτη, μεταφέροντας εξοπλισμό για μια πιθανή μετάβαση του Αντιπροέδρου Βανς σε τελετή υπογραφής στη Γενεύη τις επόμενες ημέρες.

Παρασκήνιο: Σύμφωνα με δύο διπλωμάτες από δύο διαμεσολαβούσες χώρες και δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, η προσωρινή συμφωνία επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης μετά από ώρες διαπραγματεύσεων μεταξύ του Καταριανού μεσολαβητή Άλι Αλ-Θαουάντι και του Ιρανού Υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Κατά τις συνομιλίες στην Τεχεράνη, ο Αλ-Θαουάντι μίλησε πολλές φορές τηλεφωνικά με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ανέφεραν δύο πηγές.

Η ανακοίνωση Τραμπ ότι η συμφωνία είχε οριστικοποιηθεί ήταν έκπληξη για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Τις τελευταίες ημέρες, ο Νετανιάχου βρέθηκε στο σκοτάδι, καλώντας συμμάχους κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ για να προσπαθήσει να συγκεντρώσει πληροφορίες, σύμφωνα με αμερικανική πηγή με άμεση γνώση.

Βάσει του Μνημονίου, το Ιράν θα αναλάβει ορισμένες δεσμεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα — πρώτιστα να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και να επιλύσει τη διαμάχη γύρω από το εμπλουτισμένο ουράνιό του.

Ένας ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Τραμπ συμφώνησε ότι μία από τις επιλογές για την επίλυση του ζητήματος θα μπορούσε να είναι η υποβάθμιση (down-blending) του άκρως εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν εντός της χώρας υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ.

Οποιαδήποτε βήματα στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν θα γίνουν μόνο αν επιτευχθεί μια δεύτερη συμφωνία — ένα αβέβαιο ενδεχόμενο, δεδομένου του πόσο δύσκολες ήταν οι πολύ λιγότερο τεχνικές διαπραγματεύσεις για το Μνημόνιο.

Ο διπλωμάτης ισχυρίστηκε ότι το Μνημόνιο «μπαίνει σε λεπτομέρειες σε όλα τα πυρηνικά ζητήματα» και «ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις των ΗΠΑ».

Το Μνημόνιο προβλέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ άμεσα χωρίς διόδια, με επιστροφή στους όγκους ναυτιλίας προτού ξεσπάσει ο πόλεμος εντός 30 ημερών. Σε αντάλλαγμα, θα αρθεί και ο αμερικανικός αποκλεισμός.

Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν προηγουμένως πει στο Axios ότι μετά το άνοιγμα των στενών, στο Ιράν θα δοθούν προσωρινές αναστολές κυρώσεων για να του επιτραπεί να πουλά πετρέλαιο για 60 ημέρες. Αυτό θα αποφέρει πολύτιμα έσοδα στην Τεχεράνη.

Η άρση κυρώσεων θα αυξηθεί εάν το Ιράν συμμορφωθεί με την αρχική συμφωνία και επιδείξει «καλή πίστη» στις επόμενες διαπραγματεύσεις. «Δεν υπάρχει καθορισμένη ημερομηνία για την άρση κυρώσεων και αυτή θα συνδεθεί με την εφαρμογή της συμφωνίας», δήλωσε ο διπλωμάτης.

Μυστήριο

Δεν είναι σαφές εάν το κείμενο περιλαμβάνει οποιαδήποτε λεπτομερή εξήγηση για το τι θα συμβεί με τα δισεκατομμύρια ιρανικά δολάρια που είναι παγωμένα στο εξωτερικό.

Το Ιράν έχει επιμείνει ότι πρέπει να λάβει κάποια χρήματα αμέσως μόλις υπογράψει οποιαδήποτε αρχική συμφωνία, ενώ οι ΗΠΑ έχουν δηλώσει ότι αυτά θα απελευθερωθούν σε δόσεις βάσει συμμόρφωσης. Μια πηγή των ΗΠΑ εκτός κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχία ότι το ζήτημα των παγωμένων κεφαλαίων μπορεί να αντιμετωπίζεται σε μια μυστική παράλληλη συμφωνία. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος αρνήθηκε πρόσφατα αυτό το ενδεχόμενο στο Axios.

Οι ΗΠΑ, το Ιράν και το Κατάρ συζήτησαν τις τελευταίες ημέρες έναν μηχανισμό μέσω του οποίου το Ιράν θα αποκτούσε πρόσβαση σε μέρος των παγωμένων κεφαλαίων του στο Κατάρ για αγορά ανθρωπιστικών αγαθών, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και πηγή από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες.

Τι ακολουθεί

Η συμφωνία, η οποία διαμεσολαβήθηκε από κοινού από το Κατάρ και το Πακιστάν, θα ονομάζεται Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ — εάν, βέβαια, τελικά και οι δύο πλευρές συμφωνήσουν να την υπογράψουν.

«Εργαζόμαστε με τα μέρη για να βάλουμε τις τελευταίες πινελιές στη συμφωνία και να ορίσουμε ημερομηνία για την τελετή υπογραφής», δήλωσε ο διπλωμάτης από μία από τις διαμεσολαβούσες χώρες.

Με πληροφορίες από BBC, Axios