Την ώρα που οι καταστροφικές πυρκαγιές πλήττουν ολοένα και συχνότερα τη νότια Ευρώπη, οι αρχές επενδύουν σε δορυφόρους, drones και τεχνητή νοημοσύνη για την έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπισή τους. Στην Καταλονία, όμως, μια διαφορετική και ιδιαίτερα αποτελεσματική λύση βασίζεται σε μια πανάρχαια πρακτική: τα γαϊδουράκια.
Περίπου 130 χιλιόμετρα νότια της Βαρκελώνης, η μη κερδοσκοπική οργάνωση Tivissa Donkey Firefighters διασώζει κακοποιημένα ή εγκαταλελειμμένα γαϊδούρια και τα αξιοποιεί ως φυσικούς «πυροσβέστες». Τα ζώα βόσκουν τα ξερά χόρτα και τη χαμηλή βλάστηση που λειτουργούν ως καύσιμη ύλη, δημιουργώντας φυσικές αντιπυρικές ζώνες στο μεσογειακό τοπίο.
Ο ιδρυτής της πρωτοβουλίας, Ζοάν Σεντό Σανς, ξεκίνησε το εγχείρημα το 2020 με λίγα μόνο ζώα. Σήμερα, το κοπάδι αριθμεί 62 γαϊδουράκια, τα οποία μετακινούνται σε δημόσιες και ιδιωτικές εκτάσεις, συμβάλλοντας στη μείωση του κινδύνου εκδήλωσης πυρκαγιών.
Η ιδέα γεννήθηκε όταν ο ίδιος θυμήθηκε τις μεγάλες φωτιές που απείλησαν την περιοχή του το 2013. Αποφάσισε να αφήσει τα πρώτα γαϊδούρια να βοσκήσουν γύρω από το κτήμα του και, όπως λέει, «έφαγαν τα πάντα». Το πείραμα εξελίχθηκε σε μια οργανωμένη δράση που σήμερα συνδυάζει την προστασία του περιβάλλοντος με τη διάσωση ζώων.
Ο Joan Cedó ίδρυσε τη μη κερδοσκοπική οργάνωση το 2020, όταν ανέλαβε τη φροντίδα λίγων γαϊδουριών που κινδύνευαν να εγκαταλειφθούν. Σήμερα συνεργάζεται με ένα κοπάδι 62 ζώων. Όπως εξηγεί, η σωματική αποκατάσταση ενός παραμελημένου γαϊδουριού μπορεί να διαρκέσει περίπου δύο μήνες, όμως η ψυχολογική του αποθεραπεία χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο. Για τον ίδιο, η ζωή μέσα σε ένα κοπάδι και η συμμετοχή τους στην πρόληψη των πυρκαγιών τούς προσφέρει κάτι πολύ σημαντικό: μια αξιοπρεπή ζωή. Φωτογραφία: Joan Cedó
Οι ειδικοί εξηγούν ότι τα γαϊδούρια προτιμούν τα ξερά αγριόχορτα, τα οποία το καλοκαίρι μετατρέπονται στην πιο εύφλεκτη μορφή βλάστησης και ευνοούν την ταχύτατη εξάπλωση μιας φωτιάς.
Παράλληλα, λόγω του μεγαλύτερου βάρους τους σε σχέση με πρόβατα και κατσίκες, πατούν πιο δυνατά το έδαφος, διασπώντας το συνεχές στρώμα της ξερής βλάστησης και δυσκολεύοντας την εξάπλωση της πυρκαγιάς.
Σύμφωνα με τον καθηγητή Οικολογίας Φυτοφάγων του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, Ζόρντι Μπαρτολομέ Φιλέγια, η βόσκηση από ζώα μπορεί να αποτελέσει αποτελεσματικό και οικονομικότερο μέσο πρόληψης σε σχέση με τις μηχανικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, διευκρινίζει ότι δεν μπορεί να αποτρέψει πλήρως τις πυρκαγιές, αλλά μπορεί να μειώσει την έντασή τους και να διευκολύνει την κατάσβεσή τους.
Έρευνες έχουν δείξει ότι η βόσκηση από ζώα αποτελεί μια αποτελεσματική και οικονομικότερη μέθοδο πρόληψης των δασικών πυρκαγιών σε σύγκριση με τη δημιουργία αντιπυρικών ζωνών με μηχανικά μέσα. Αν και δεν μπορούν να αποτρέψουν την εκδήλωση μιας φωτιάς, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι συμβάλλουν στη μείωση της έντασής της, διευκολύνοντας έτσι το έργο της κατάσβεσης. Φωτογραφία: Jordi García
Τα γαϊδουράκια δεν εργάζονται μόνα τους. Συνεργάζονται με την ειδική μονάδα δασοπυρόσβεσης της Καταλονίας, η οποία ανοίγει αντιπυρικές ζώνες στις ορεινές περιοχές. Στη συνέχεια, τα ζώα διατηρούν τις εκτάσεις καθαρές από τη βλάστηση, ενώ τα μονοπάτια που δημιουργούν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και για τη διέλευση πυροσβεστικών σωλήνων σε περίπτωση φωτιάς.
Η πρωτοβουλία στηρίζεται σε εθελοντές, όπως ο Τζόρντι Γκαρσία, ο οποίος έχει αναλάβει την καθημερινή λειτουργία της. Η φροντίδα των γαϊδουριών βασίζεται σε δωρεές, συνεργασίες και εθελοντική προσφορά, που εξασφαλίζουν κτηνιατρική περίθαλψη και συμπληρωματική τροφή πέρα από τη φυσική τους διατροφή με ξερά χόρτα. Φωτογραφία: Jordi García
Η χρήση ζώων για τη διαχείριση της βλάστησης ήταν για αιώνες μέρος της καθημερινότητας στις μεσογειακές περιοχές. Σήμερα, αντίστοιχες πρωτοβουλίες αναπτύσσονται και σε άλλες περιοχές της Ισπανίας.
Στη Γαλικία επανεισάγονται άγρια άλογα που λειτουργούν ως φυσικές «χορτοκοπτικές μηχανές», ενώ στην Καταλονία το πρόγραμμα Ramats de Foc συνεργάζεται με κτηνοτρόφους ώστε κοπάδια προβάτων και κατσικιών να βόσκουν σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Η μη κερδοσκοπική οργάνωση Tivissa Donkeys Firefighters φροντίζει διασωσμένα γαϊδουράκια στη νότια Καταλονία. Τα ζώα περνούν τη μέρα τους βόσκοντας τα ξερά χόρτα που αναφλέγονται πιο εύκολα και πατώντας τη βλάστηση, δημιουργώντας φυσικές αντιπυρικές ζώνες. Φωτογραφία: Joan Cedó
Παρότι οι ειδικοί αναγνωρίζουν την αξία αυτών των λύσεων, επισημαίνουν ότι απαιτείται μεγαλύτερη κρατική στήριξη ώστε η βόσκηση να αντιμετωπίζεται ως υπηρεσία προστασίας των οικοσυστημάτων, όπως συμβαίνει ήδη με τις μηχανικές εργασίες καθαρισμού.
Για τον Ζοάν Σεντό, πάντως, το μήνυμα είναι απλό: «Δεν κάνουμε τίποτα διαφορετικό από αυτό που έκαναν οι πρόγονοί μας. Απλώς δίνουμε ξανά αξία σε έναν τρόπο ζωής που βασιζόταν στα ζώα και στη φροντίδα της γης».
Πηγή: CNN