Για πρώτη φορά εντοπίζεται σε ψάρια μια μορφή καρκίνου που φαίνεται να περνά από έναν οργανισμό σε έναν άλλο, προκαλώντας νέα ερωτήματα για το πώς μπορούν να εξελιχθούν και να εξαπλωθούν τέτοιες ασθένειες στη φύση.
Επιστήμονες που μελετούν καφέ γατόψαρα (brown bullhead catfish) σε λίμνες του Κεμπέκ στον Καναδά και στις βορειοανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες ανακάλυψαν γενετικές ενδείξεις ότι οι όγκοι μελανώματος που εμφανίζουν τα ψάρια δεν προέρχονται απλώς από τις δικές τους μεταλλάξεις, αλλά πιθανότατα αποτελούν έναν τύπο μεταδοτικού καρκίνου.
Η ανακάλυψη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature, αποτελεί την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση μεταδοτικού καρκίνου σε ψάρια και μία από τις ελάχιστες περιπτώσεις που έχουν καταγραφεί συνολικά στο ζωικό βασίλειο.
Περίπου το ένα τρίτο των καφέ γατόψαρων στη λίμνη Μεμφρεμαγκόγκ, εμφανίζει μαύρες κηλίδες και εξογκώματα. Νέα μελέτη δείχνει ότι πρόκειται για μια μορφή μεταδοτικού καρκίνου. Φωτογραφία: Vermont Fish & Wildlife
Μέχρι σήμερα, παρόμοια φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί μόνο σε λίγα είδη, όπως στους διαβόλους της Τασμανίας, στους σκύλους και σε ορισμένα είδη οστρακοειδών.
Η ιστορία ξεκίνησε το 2012, όταν ψαράδες στη λίμνη Memphremagog, η οποία βρίσκεται στα σύνορα μεταξύ Κεμπέκ και Βερμόντ, άρχισαν να παρατηρούν γατόψαρα με ασυνήθιστες μαύρες κηλίδες και εξογκώματα στο δέρμα τους.
Οι βλάβες αποδείχθηκε ότι ήταν μελανώματα, ένας τύπος καρκίνου του δέρματος που εμφανίζεται και στους ανθρώπους.
Με την πάροδο του χρόνου, το φαινόμενο εξαπλώθηκε. Σήμερα εκτιμάται ότι περίπου ένα στα τρία καφέ γατόψαρα της συγκεκριμένης λίμνης εμφανίζει αυτούς τους όγκους.
Αρχικά, οι επιστήμονες πίστευαν ότι η αιτία μπορεί να ήταν περιβαλλοντική. Η εμφάνιση των όγκων συνέπεσε χρονικά με τις μεγάλες πλημμύρες που προκάλεσε η τροπική καταιγίδα Irene το 2011, με αποτέλεσμα να εξεταστεί το ενδεχόμενο να είχαν μεταφερθεί στη λίμνη καρκινογόνες ουσίες.
Ωστόσο, οι έρευνες δεν έδωσαν ξεκάθαρη απάντηση.
Η ερευνήτρια καρκίνου Τζούλι Ντράγκον (δεξιά) συμμετέχει στη διαδικασία ανατομής και συλλογής ιστών από γατόψαρα με μελάνωμα στο Gateway Center, στις όχθες της λίμνης Μεμφρεμαγκόγκ στο Νιούπορτ του Βερμόντ. Φωτογραφία: Josh Brown
Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη Julie Dragon από το Πανεπιστήμιο του Βερμόντ εξέτασε το DNA υγιών ψαριών, μολυσμένων ψαριών και των ίδιων των όγκων.
Τα αποτελέσματα έφεραν μια απρόσμενη ανακάλυψη.
Συνήθως, τα καρκινικά κύτταρα ενός ζώου μοιάζουν γενετικά με τα κύτταρα του οργανισμού που τα φιλοξενεί. Στην περίπτωση των γατόψαρων, όμως, οι όγκοι έμοιαζαν περισσότερο μεταξύ τους παρά με τα ψάρια στα οποία βρίσκονταν.
Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στην υπόθεση ότι πρόκειται για μια ανεξάρτητη «γραμμή» καρκινικών κυττάρων που μεταφέρεται από ψάρι σε ψάρι.
«Αυτά τα κύτταρα ήταν πιο παρόμοια μεταξύ τους από ό,τι με τα ψάρια στα οποία εντοπίστηκαν», εξήγησαν οι ερευνητές, ένα εύρημα που αποτελεί βασικό στοιχείο για την υπόθεση του μεταδοτικού καρκίνου.
Οι επιστήμονες θεωρούν πιθανό η μετάδοση να γίνεται κατά την περίοδο αναπαραγωγής.
Τα ενήλικα ψάρια συγκεντρώνονται σε μεγάλες ομάδες για να γεννήσουν και συχνά έρχονται σε στενή επαφή μεταξύ τους. Οι όγκοι φαίνεται να αποκολλώνται εύκολα, γεγονός που δημιουργεί το ενδεχόμενο καρκινικά κύτταρα να περνούν από ένα ψάρι σε άλλο μέσω μικρών τραυματισμών στο δέρμα.
Ωστόσο, οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη αποδείξει πειραματικά τη μετάδοση από έναν οργανισμό σε έναν άλλο. Για αυτό και ορισμένοι επιστήμονες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί ως προς τον χαρακτηρισμό της ασθένειας ως «μεταδοτικού καρκίνου».
Η ερευνήτρια Vicki Blazer, η οποία έχει μελετήσει παράλληλα την παρουσία τοξινών στα συγκεκριμένα ψάρια, υποστηρίζει ότι χρειάζονται περισσότερες αποδείξεις πριν δοθεί οριστική απάντηση.
Οι μεταδοτικοί καρκίνοι θεωρούνται εξαιρετικά σπάνιοι, καθώς απαιτούν μια ασυνήθιστη συνθήκη: καρκινικά κύτταρα να μπορούν να επιβιώσουν έξω από τον αρχικό οργανισμό και να εγκατασταθούν σε έναν νέο ξενιστή.
Μέχρι σήμερα, οι πιο γνωστές περιπτώσεις είναι η ασθένεια των διαβόλων της Τασμανίας, η οποία έχει επηρεάσει σοβαρά τους πληθυσμούς τους, ένας μεταδοτικός καρκίνος σε σκύλους και μορφές καρκίνου που μεταδίδονται μεταξύ ορισμένων οστρακοειδών.
Η περίπτωση των γατόψαρων προσθέτει ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση του φαινομένου και δείχνει ότι τέτοιου είδους μηχανισμοί μπορεί να υπάρχουν σε περισσότερα είδη από όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Το μαύρο σημάδι και το εξόγκωμα σε αυτό το καφέ γατόψαρο αποτελούν όγκο μελανώματος, μιας μορφής καρκίνου του δέρματος. Φωτογραφία: Vermont Fish & Wildlife
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη πως ο συγκεκριμένος καρκίνος μπορεί να μεταδοθεί στον άνθρωπο.
Οι αρχές του Κεμπέκ πάντως συστήνουν να αποφεύγεται η κατανάλωση ψαριών που εμφανίζουν εμφανείς όγκους, όχι επειδή υπάρχει αποδεδειγμένος κίνδυνος για την υγεία, αλλά ως προληπτικό μέτρο.
Για τους επιστήμονες, το σημαντικότερο στοιχείο της ανακάλυψης είναι άλλο: η φύση μπορεί να κρύβει ακόμη άγνωστους τρόπους με τους οποίους οι ασθένειες εξελίσσονται και εξαπλώνονται.
Ένας καρκίνος που ταξιδεύει από ψάρι σε ψάρι μοιάζει μέχρι σήμερα με εξαίρεση. Όμως κάθε νέα περίπτωση βοηθά τους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τα όρια ανάμεσα στη γενετική μετάλλαξη, την ασθένεια και τη μετάδοση.
Αυτά είναι μερικά παραδείγματα για το πώς μπορούν να εμφανιστούν οι μαύρες αλλοιώσεις σε διαφορετικά ψάρια, τα οποία μοιράστηκε η ερευνήτρια της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ (USGS) Βίκι Μπλέιζερ. Η ανάλυσή της έδειξε υψηλότερα επίπεδα επτά τοξικών ουσιών, μεταξύ των οποίων και το καρκινογόνο αρσενικό, στα ψάρια που παρουσίαζαν αυτές τις αλλοιώσεις. Φωτογραφία: Vicki Blazer
Πηγή: CBC