Close up portrait of a strong muscular male bodybuilder suffering from a elbow pain isolated over gray background
Πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης, υπάρχουν δύο βασικά πράγματα που πρέπει να εξεταστούν σε συνεργασία με τον γιατρό. Αρχικά, θα πρέπει να αποκλειστούν σημαντικοί παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η ποιότητα του ύπνου, η κατανάλωση αλκοόλ, το σωματικό βάρος, το στρες, η υπνική άπνοια, αλλά και τα φάρμακα που μπορεί ήδη να λαμβάνει κάποιος. Επίσης, εάν υπάρχει πιθανότητα ένας άνδρας να επιθυμεί να αποκτήσει παιδιά στο μέλλον, αυτή η συζήτηση πρέπει να γίνει πριν από την έναρξη οποιασδήποτε θεραπείας. Άλλωστε, ένας αριθμός σε μια εργαστηριακή εξέταση αποτελεί μόνο την αρχή της διερεύνησης και όχι το τελικό συμπέρασμα. Οι άνδρες που πραγματικά ωφελούνται από τη γνώση των επιπέδων τεστοστερόνης τους δεν είναι εκείνοι που απλώς επιδιώκουν έναν υψηλότερο αριθμό, αλλά εκείνοι που προσπαθούν να κατανοήσουν τι μπορεί να αποκαλύπτει αυτή η τιμή για τη συνολική κατάσταση της υγείας τους.
Ο Dr. Jamin Brahmbhatt, ουρολόγος και ρομποτικός χειρουργός στο Orlando Health και επίκουρος καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κεντρικής Φλόριντα, αναλύει τι πραγματικά σημαίνουν τα επίπεδα τεστοστερόνης και γιατί ένας αριθμός στις εξετάσεις αίματος δεν λέει πάντα όλη την αλήθεια.
Η τεστοστερόνη παράγεται στους όρχεις μετά από σήματα που ξεκινούν από τον εγκέφαλο. Είναι η βασική ανδρική ορμόνη που επηρεάζει την ανάπτυξη και τη σεξουαλική ωρίμανση. Τα επίπεδα της ορμόνης αυτής αλλάζουν συνεχώς. Είναι υψηλότερα το πρωί και μειώνονται όσο περνά η ημέρα. Η ποσότητα τεστοστερόνης που παράγει το σώμα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως ο ύπνος, το βάρος, η άσκηση αλλά ακόμη και το στρες. Αυτή η σημαντική ορμόνη του ανδρικού οργανισμού μειώνεται φυσιολογικά περίπου κατά 1% κάθε χρόνο όταν ένας άνδρας φτάσει στη δεκαετία των 30 ή των 40 ετών.
Οι περισσότερες εργαστηριακές εξετάσεις θεωρούν φυσιολογικά επίπεδα περίπου μεταξύ 300 και 1.000 nanograms ανά δεκατόλιτρο (ng/dL). Πρόκειται όμως για ένα αρκετά μεγάλο εύρος. Το σημείο στο οποίο ξεκινά η «χαμηλή» τεστοστερόνη εξαρτάται από τις κατευθυντήριες οδηγίες που ακολουθεί ο γιατρός και από το εργαστήριο που πραγματοποιεί την εξέταση. Η διάγνωση χαμηλής τεστοστερόνης δεν γίνεται ποτέ από μία μόνο εξέταση αίματος. Ο γιατρός θα ελέγξει τα επίπεδα τεστοστερόνης μαζί με άλλες εξετάσεις — όπως την ορμόνη οιστραδιόλη και τη σφαιρίνη που δεσμεύει τις φυλετικές ορμόνες (SHBG) — τουλάχιστον δύο φορές. Αυτό βοηθά να αποκλειστούν άλλοι παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν ή να μειώσουν την τιμή της τεστοστερόνης.
Όταν ένας άνδρας έχει πραγματικά χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει τη χορήγηση τεστοστερόνης μέσω τζελ, επιθέματος ή ενέσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο γιατρός μπορεί να προτείνει εμφυτεύσιμα μικρά σφαιρίδια τεστοστερόνης (pellets) που τοποθετούνται κάτω από το δέρμα. Αντίθετα, όταν τα επίπεδα τεστοστερόνης είναι υπερβολικά υψηλά — συνήθως λόγω χρήσης συμπληρωμάτων ή μεγαλύτερης δόσης από την απαραίτητη — η λύση είναι η μείωση της θεραπείας και η αναμονή ώστε το σώμα να επανέλθει σε ισορροπία.
Για έναν άνδρα που έχει πραγματικά χαμηλή τεστοστερόνη και εμφανίζει συμπτώματα, τα οφέλη μπορεί να είναι σημαντικά:
Ο στόχος όμως είναι να επιστρέψει η τεστοστερόνη σε φυσιολογικά επίπεδα — όχι να φτάσει σε όσο το δυνατόν υψηλότερες τιμές. Η αύξηση της τεστοστερόνης δεν είναι χωρίς κόστος. Η θεραπεία με τεστοστερόνη σταματά τη φυσιολογική παραγωγή της ορμόνης από το ίδιο το σώμα και μαζί με αυτό μπορεί να μειώσει την παραγωγή σπέρματος. Η γονιμότητα μπορεί να μειωθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες και δεν επανέρχεται πάντα πλήρως. Και πολλοί από τους άνδρες που χρειάζονται θεραπεία είναι αρκετά νέοι ώστε να θέλουν να αποκτήσουν παιδιά στο μέλλον. Αυτή η συζήτηση πρέπει να γίνεται πριν από την πρώτη δόση τεστοστερόνης και όχι μετά.
Η υπερβολικά μεγάλη αύξηση των επιπέδων τεστοστερόνης μπορεί επίσης να δημιουργήσει προβλήματα.
Οι πιθανοί κίνδυνοι περιλαμβάνουν:
Οι πυροσβέστες αποτελούν ένα καλό παράδειγμα. Μια μελέτη σε 341 επαγγελματίες πυροσβέστες στη Φλόριντα έδειξε ότι περίπου το 11% είχε χαμηλή τεστοστερόνη, ενώ ένα ακόμη 26% βρισκόταν σε οριακά επίπεδα. Με την πρώτη ματιά, αυτά τα αποτελέσματα μπορεί να φαίνονται σαν απόδειξη ότι το επάγγελμα του πυροσβέστη καταστρέφει τις ορμόνες. Όμως μια πιο προσεκτική ανάλυση δείχνει κάτι διαφορετικό. Οι άνδρες με χαμηλή τεστοστερόνη ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία, είχαν περισσότερο βάρος, χειρότερη μεταβολική υγεία και υψηλότερη αρτηριακή πίεση. Δηλαδή, η χαμηλή τεστοστερόνη εμφανιζόταν μαζί με αυτά τα προβλήματα — δεν ήταν απαραίτητα η αιτία τους.
Άνδρες προσέρχονται πεπεισμένοι ότι τα επίπεδα των ορμονών τους είναι χαμηλά, όμως οι αιματολογικές τους εξετάσεις δείχνουν φυσιολογικές τιμές. Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα πολλές φορές βρίσκεται αλλού: σε έναν άνθρωπο που κοιμάται μόλις πέντε ώρες τη νύχτα και καταφεύγει στο αλκοόλ κάθε βράδυ για να διαχειριστεί μια εργασία που δεν τον ικανοποιεί. Όπως είχε γράψει και την προηγούμενη χρονιά, αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε «παγίδα της τεστοστερόνης» αφορά το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνδρες που πιστεύουν πως έχουν χαμηλή τεστοστερόνη, στην πραγματικότητα δεν παρουσιάζουν έλλειψη της ορμόνης.
Ακόμη και όταν αυξάνονται τα επίπεδα τεστοστερόνης, το αποτέλεσμα μπορεί να μην είναι αυτό που περιμένει κάποιος. Ο αμερικανικός στρατός έχει μελετήσει για χρόνια ακριβώς αυτό το ερώτημα, προκειμένου να διαπιστώσει αν η αύξηση της ορμόνης οδηγεί πράγματι σε καλύτερη απόδοση. Τα ευρήματα των ερευνητών έδειξαν ότι η αύξηση της τιμής της τεστοστερόνης δεν σημαίνει απαραίτητα και βελτίωση της σωματικής απόδοσης.
Σε δύο μελέτες που χρηματοδοτήθηκαν από τον αμερικανικό στρατό, με την ονομασία «Optimizing Performance for Soldiers» («Βελτιστοποίηση της απόδοσης των στρατιωτών»), οι ερευνητές χορήγησαν τεστοστερόνη σε νέους και υγιείς άνδρες κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης περιόδου έντονης άσκησης και μειωμένης πρόσληψης τροφής. Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν ήδη φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης.
Σε μια μελέτη του 2019, οι άνδρες που έλαβαν τεστοστερόνη κατάφεραν να διατηρήσουν περισσότερη μυϊκή μάζα. Ωστόσο, η δύναμη και η αντοχή τους μειώθηκαν στον ίδιο βαθμό με εκείνους που δεν έλαβαν τεστοστερόνη. Μια επόμενη μελέτη το 2022 κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα: η τεστοστερόνη βοήθησε στη διατήρηση της άλιπης μυϊκής μάζας, αλλά δεν εμπόδισε τη μείωση της σωματικής απόδοσης. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι η τεστοστερόνη δεν μπορεί ποτέ να βοηθήσει.
Σε μεγαλύτερους άνδρες που έχουν πραγματικά χαμηλά επίπεδα της ορμόνης, οι έρευνες δείχνουν ότι η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης μπορεί να βελτιώσει τη δύναμη και τη σωματική λειτουργία, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με προπόνηση.
Η ίδια λογική θα μπορούσε να ισχύει και για έναν στρατιωτικό που παρουσιάζει πραγματική ορμονική ανεπάρκεια, καθώς η θεραπεία μπορεί να προσφέρει όφελος. Ωστόσο, αυτό δεν ήταν το αντικείμενο των συγκεκριμένων στρατιωτικών μελετών. Οι στρατιώτες που συμμετείχαν σε αυτές δεν είχαν έλλειψη τεστοστερόνης. Ήταν νέοι, υγιείς και σε καλή φυσική κατάσταση, και η αύξηση των ήδη φυσιολογικών επιπέδων τους πρόσφερε περισσότερη μυϊκή μάζα, αλλά όχι καλύτερη απόδοση. Η τεστοστερόνη μπορεί να βοηθήσει τον άνδρα που έχει πραγματικά χαμηλά επίπεδα. Η ορμονική θεραπεία όμως δεν μετατρέπει μια φυσιολογική τιμή σε μια «καλύτερη» τιμή.
Υπάρχει πραγματικός λόγος να ενδιαφερόμαστε για τα επίπεδα τεστοστερόνης πέρα από τη σεξουαλική διάθεση και τη βελτίωση της σωματικής απόδοσης. Ο Dr. Mohit Khera, καθηγητής και κάτοχος της έδρας F. Brantley Scott στην Ουρολογία στο Baylor College of Medicine στο Χιούστον, ο οποίος ήταν συν-συγγραφέας της σημαντικής μελέτης TRAVERSE σχετικά με την ασφάλεια της τεστοστερόνης για την καρδιά, έχει αναφέρει ότι η τεστοστερόνη αποτελεί έναν από τους καλύτερους δείκτες της συνολικής υγείας ενός άνδρα — και όχι μόνο της σεξουαλικής του λειτουργίας. Όπως επισημαίνει, οι άνδρες με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά καρδιακών παθήσεων και καταγμάτων των οστών. Επομένως, όταν η τεστοστερόνη ενός άνδρα είναι χαμηλή, το πιο σημαντικό στοιχείο από αυτό το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ο ίδιος ο αριθμός, αλλά το τι μπορεί να αποκαλύπτει για την υγεία της καρδιάς του, το σωματικό του βάρος, την ποιότητα του ύπνου του και τον μεταβολισμό του. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ιατρικά σωστή αντιμετώπιση μπορεί να είναι η αύξηση των επιπέδων τεστοστερόνης. Εξίσου συχνά, όμως, η σωστή προσέγγιση είναι να αναζητηθεί η αιτία που οδήγησε στην πτώση της τεστοστερόνης.
Για πολλούς άνδρες, μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να είναι η πρώτη φορά που ασχολούνται ουσιαστικά με την υγεία τους. Η περιέργεια γύρω από την εξέταση τεστοστερόνης μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο ώστε περισσότεροι άνδρες να εξοικειωθούν με την ιδέα του προληπτικού ελέγχου και για άλλα προβλήματα υγείας.
Αυτή τη στιγμή, όμως, ο γενικευμένος έλεγχος τεστοστερόνης σε όλους τους άνδρες δεν αποτελεί καθιερωμένη ιατρική πρακτική. Παρ’ όλα αυτά, είναι ένα θέμα που αξίζει συζήτηση με τον γιατρό. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ουρολογικής Εταιρείας (American Urological Association) προτείνουν τον έλεγχο τεστοστερόνης σε άνδρες που έχουν συμπτώματα και όχι την εξέταση ολόκληρου του ανδρικού πληθυσμού χωρίς ενδείξεις.
Ο Dr. Jamin Brahmbhatt θα ήθελε στο μέλλον οι κατευθυντήριες οδηγίες να δίνουν μεγαλύτερη ευελιξία στους γιατρούς, ώστε να μπορούν να ελέγχουν περισσότερους άνδρες. Πιστεύει ότι υπάρχει αξία στον έγκαιρο εντοπισμό της ανεπάρκειας τεστοστερόνης σε περισσότερους ανθρώπους. Ωστόσο, τονίζει ότι η αλλαγή των ιατρικών προτύπων πρέπει να πραγματοποιείται μόνο όταν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να τη δικαιολογούν. Όπως αναφέρει, η ιατρική κοινότητα βρίσκεται κοντά σε μια πιθανή αλλαγή, αλλά δεν έχει φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο. Μέχρι να αλλάξουν τα επιστημονικά δεδομένα, οι υπάρχουσες οδηγίες παραμένουν το πλαίσιο που πρέπει να ακολουθείται και ο ίδιος προσπαθεί να εφαρμόζει την ιατρική του πρακτική σύμφωνα με αυτές.
Σε κάθε περίπτωση, η μέτρηση του αριθμού δεν ήταν ποτέ το δύσκολο μέρος. Δεν χρειάζεται κάθε χαμηλή τιμή θεραπεία. Και δεν παίρνει κάθε άνδρας που αυξάνει τα επίπεδα τεστοστερόνης αυτό που περιμένει. Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον έλεγχο της τεστοστερόνης σε όλους τους άνδρες όταν φτάσουν σε μια συγκεκριμένη ηλικία. Με την πρώτη ματιά, αυτό φαίνεται σαν μια προληπτική προσέγγιση:
Όμως ο έλεγχος ενός ολόκληρου πληθυσμού δεν είναι το ίδιο πράγμα με την εξέταση ενός άνδρα που έχει συμπτώματα. Ο πήχης για έναν γενικευμένο προληπτικό έλεγχο είναι υψηλότερος — και υπάρχει λόγος γι’ αυτό. Όταν εξετάζεις όλους τους άνδρες, θα εντοπίσεις πολλούς ανθρώπους με οριακά ή χαμηλά-φυσιολογικά επίπεδα τεστοστερόνης, οι οποίοι αισθάνονται απολύτως καλά. Κάθε ένα από αυτά τα αποτελέσματα δημιουργεί μια νέα συζήτηση και μερικές φορές μπορεί να οδηγήσει σε μια θεραπεία που ίσως δεν είναι απαραίτητη.
Αλλά υπάρχει και μια διαφορετική πλευρά. Οι άνδρες παραδοσιακά δεν είναι καλοί στο να επισκέπτονται τον γιατρό. Και αν μια εξέταση τεστοστερόνης είναι αυτό που τελικά θα κάνει έναν 35χρονο άνδρα να περάσει την πόρτα ενός ιατρείου και να ενδιαφερθεί για την υγεία του, τότε δεν μπορούμε να αγνοήσουμε αυτή την αξία. Το σημαντικό είναι ο αριθμός να αποτελέσει την αρχή μιας πραγματικής αξιολόγησης της υγείας του άνδρα και όχι μια εύκολη διαδρομή προς μια συνταγογράφηση.
Οι γιατροί πραγματοποιούν προληπτικές εξετάσεις για πολλές ασθένειες πριν εμφανιστούν συμπτώματα, ανάλογα με την ηλικία και τους παράγοντες κινδύνου.
Για παράδειγμα:
Όλες αυτές οι εξετάσεις έχουν κάτι κοινό: Έχουν περάσει ένα συγκεκριμένο επιστημονικό όριο. Η ασθένεια είναι αρκετά συχνή και σοβαρή, η έγκαιρη διάγνωση αλλάζει την πορεία της νόσου και η εξέταση μπορεί να ξεχωρίσει αξιόπιστα ποιοι άνθρωποι έχουν πρόβλημα και ποιοι όχι.
Η τεστοστερόνη δεν έχει περάσει ακόμη αυτό το όριο. Ένας χαμηλός αριθμός τεστοστερόνης σε έναν άνδρα που αισθάνεται απολύτως καλά δεν έχει αποδειχθεί ότι αποτελεί μια κατάσταση που είναι καλύτερο να εντοπιστεί νωρίς. Και αυτό είναι το πραγματικό σημείο διαχωρισμού: Όχι το αν η ανδρική υγεία έχει σημασία. Αλλά το αν ο συγκεκριμένος έλεγχος προσφέρει αποδεδειγμένο όφελος όταν γίνεται σε όλους.
Πηγή: CNN