Κάπνισμα και ποπ κουλτούρα
Από την Κάιλι Τζένερ, η οποία εμφανίζεται στο εξώφυλλο του Vanity Fair να ανάβει τσιγάρο, μέχρι τα τασάκια που υπήρχαν στον γάμο της Ντούα Λίπα, το κάπνισμα φαίνεται να επιστρέφει στην ποπ κουλτούρα ως στοιχείο αισθητικής και μόδας. Όπως επισημαίνει το AFP σε δημοσίευμά του, η τάση αυτή προβάλλεται χωρίς να δίνεται η ανάλογη βαρύτητα στους σοβαρούς κινδύνους που συνεπάγεται για την υγεία.
Το ποσοστό των ενήλικων καπνιστών στις ΗΠΑ έχει υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 60 ετών, ενώ στους νέους βρίσκεται σε χαμηλό 25ετίας. Παρ’ όλα αυτά, το ενδιαφέρον για την εικόνα του καπνίσματος φαίνεται να αυξάνεται στις ψηφιακές πλατφόρμες. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης τάσεων της μόδας Style Analytics, οι αναζητήσεις του όρου «smoking pose» στο Pinterest αυξήθηκαν κατά 70% μεταξύ των χρηστών ηλικίας 18 έως 24 ετών.
Την ίδια στιγμή, στο Instagram, ο λογαριασμός «Cigfluencers» αναρτά φωτογραφίες διάσημων προσώπων την ώρα που καπνίζουν. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και στιγμιότυπα από το Met Gala, την ετήσια λαμπερή διοργάνωση που συγκεντρώνει στη Νέα Υόρκη ορισμένα από τα μεγαλύτερα ονόματα της διεθνούς showbiz.
Μολονότι τα επίσημα στοιχεία δεν καταγράφουν πραγματική αύξηση του καπνίσματος στις ΗΠΑ, η επαναφορά του τσιγάρου ως «μοδάτου» αξεσουάρ έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στις οργανώσεις κατά του καπνίσματος. «Η ωραιοποίηση του καπνίσματος από την ποπ κουλτούρα πυροδοτεί εκ νέου τον εθισμό στους νέους, ενώ αποθαρρύνει όσους προσπαθούν να το κόψουν», δήλωσε στο AFP η Τζέσικα Ραθ, αντιπρόεδρος της οργάνωσης Truth Initiative.
Η Truth Initiative επισημαίνει ότι οι οκτώ από τις δέκα ταινίες που ήταν φέτος υποψήφιες για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας περιλάμβαναν σκηνές χρήσης προϊόντων καπνού. Όπως εξήγησε η Ραθ, αυτού του είδους η έκθεση μπορεί να τριπλασιάσει την πιθανότητα ένα νέο άτομο να αρχίσει να χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού.
Την ανησυχία του εξέφρασε και ο Μπράιαν Κινγκ, επικεφαλής των αμερικανικών προγραμμάτων της οργάνωσης Campaign for Tobacco-Free Kids, χαρακτηρίζοντας τη συγκεκριμένη τάση «ιδιαίτερα ανησυχητική από σκοπιά δημόσιας υγείας».
Μία πιθανή αιτία για την επιστροφή αυτής της εικόνας είναι η αναβίωση της αισθητικής της δεκαετίας του 1990 και των πρώτων χρόνων του 2000. Πρόκειται για μία περίοδο κατά την οποία το κάπνισμα παρέμενε ιδιαίτερα διαδεδομένο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ίδια αισθητική είχε έντονη παρουσία και στη δημοφιλή σειρά «Love Story», η οποία παρουσίασε την πολυσυζητημένη σχέση του Τζον Φ. Κένεντι Τζούνιορ με την Κάρολιν Μπεσέτ. Η τελευταία κάπνιζε συστηματικά και αυτή η πτυχή της ζωής της μεταφέρθηκε με πιστότητα στην οθόνη.
Ο Κινγκ εκτιμά επίσης ότι η δημόσια συζήτηση έχει απομακρυνθεί από τους κινδύνους του συμβατικού τσιγάρου, καθώς το ενδιαφέρον επικεντρώνεται πλέον στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, στα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και στα φακελάκια νικοτίνης. «Σε ορισμένες περιπτώσεις, ως κοινωνία έχουμε δείξει κωλυσιεργία στο να θυμόμαστε αυτούς τους κινδύνους, αλλά και στο να εφαρμόζουμε πολιτικές που αποδεδειγμένα αποτρέπουν τη χρήση αυτών των προϊόντων», ανέφερε.
Η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει προχωρήσει σε σημαντικές περικοπές των προγραμμάτων που αφορούν την πρόληψη του καπνίσματος και την υποστήριξη όσων επιθυμούν να διακόψουν τη συγκεκριμένη συνήθεια. Παράλληλα, η προηγούμενη κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν υπαναχώρησε από το σχέδιο απαγόρευσης των τσιγάρων με μέντα, τα οποία είναι ιδιαίτερα δημοφιλή μεταξύ των νέων. Σύμφωνα με τον Κινγκ, η αμερικανική καπνοβιομηχανία δαπανά περίπου 1 εκατομμύριο δολάρια κάθε ώρα για ενέργειες προώθησης και μάρκετινγκ.
Οι μη κερδοσκοπικές οργανώσεις και οι φορείς κατά του καπνίσματος δεν διαθέτουν, πάντως, στοιχεία που να αποδεικνύουν εάν οι καπνοβιομηχανίες συμβάλλουν στην ανάπτυξη του φαινομένου των «cigfluencers» και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να γίνεται αυτό. Ο Κινγκ τονίζει, ωστόσο, ότι οι ΗΠΑ πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους για να αποδομήσουν την εικόνα του καπνίσματος ως μιας φυσιολογικής συμπεριφοράς, ιδιαίτερα απέναντι στις νέες πολιτισμικές και διαδικτυακές τάσεις.
Όπως υπογράμμισε, η κοινωνία δεν πρέπει να κάνει τίποτα που θα μπορούσε να ακυρώσει τη σημαντική πρόοδο η οποία έχει επιτευχθεί στη μείωση του καπνίσματος κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Εκτός από τα παραδοσιακά μέτρα, όπως οι ενημερωτικές εκστρατείες, τα προγράμματα υποστήριξης για τη διακοπή του καπνίσματος, η αύξηση των τιμών και οι απαγορεύσεις σε δημόσιους χώρους, η Ραθ προτείνει στενότερη συνεργασία με τις ψηφιακές πλατφόρμες και το Χόλιγουντ.
Μεταξύ άλλων, εισηγείται την εμφάνιση γραπτών μηνυμάτων στην οθόνη, τα οποία θα παραπέμπουν τους θεατές σε γραμμές υποστήριξης. Αντίστοιχες ειδοποιήσεις χρησιμοποιούνται ήδη σε περιεχόμενο που σχετίζεται με την πρόληψη των αυτοκτονιών ή την παροχή βοήθειας σε θύματα έμφυλης βίας. Η Truth Initiative επισημαίνει ότι οι κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές έχουν τη δυνατότητα να περιορίσουν τις σκηνές καπνίσματος και να παρουσιάσουν περισσότερο ρεαλιστικές ιστορίες ανθρώπων που προσπαθούν να απαλλαγούν από την εξάρτηση.
Ως θετικό παράδειγμα αναφέρει τη δημοφιλή σειρά «The Bear», στην οποία ο πρωταγωνιστής επιχειρεί να κόψει το κάπνισμα με τη βοήθεια θεραπειών υποκατάστασης νικοτίνης