Το 2012, ο τότε αρχισυντάκτης του Guardian Πίτερ Πρέστον κάλεσε εκπροσώπους επτά ευρωπαϊκών οργανισμών μέσων μαζικής ενημέρωσης στο πολιτιστικό κέντρο Ντε Μπάλεϊ της Ολλανδίας. Ο Πρέστον, που υπήρξε επί είκοσι χρόνια αρχισυντάκτης στην κορυφαία βρετανική εφημερίδα (μέχρι που απεβίωσε το 2018) και πληκτρολογούσε με το ένα χέρι εξαιτίας προβλημάτων που του είχε αφήσει η πολυομελίτιδα, πίστευε ακράδαντα ότι η δημοσιογραφία οφείλει να μιλά τη γλώσσα της αλήθειας όσο σκληρή κι αν είναι αυτή, όσο ασφυκτική κι αν γίνεται η πίεση προς τον δημοσιογράφο από μάνατζερ, κυβερνήσεις ή νόμους. Είχε επίσης διακρίνει ότι ο δημόσιος διάλογος και η πρόσβαση στην ποιοτική ενημέρωση απειλούνταν.
Την ανησυχία αυτή συμμερίζονταν και οι οργανισμοί που συγκεντρώθηκαν στο Ντε Μπάλεϊ. Αποφάσισαν λοιπόν να αναλάβουν άμεσα δράση, δημιουργώντας ένα ισχυρό δίκτυο, που θα λειτουργούσε ως πηγή έμπνευσης για όσους υπηρετούν την ποιοτική δημοσιογραφία. Έκτοτε, το European Press Prize έχει αφοσιωθεί στην «ανάδειξη και στήριξη της άριστης δημοσιογραφίας στην Ευρώπη και πέρα από αυτή», όπως σημειώνεται στο κανάλι της διοργάνωσης στο YouTube.
Χρειάζεται η καλή δημοσιογραφία βραβεία; Προφανώς η διάκριση δεν ήταν ποτέ ούτε κίνητρο ούτε σκοπός της. Σε ένα διεθνές περιβάλλον όμως ολοένα και πιο εχθρικό απέναντι στην ασυμβίβαστη δημοσιογραφία, η αναγνώριση μέσα από τέτοιους θεσμούς λειτουργεί ενθαρρυντικά, «ενδυναμώνοντας τους δημοσιογράφους να τηρούν τα δημοσιογραφικά στάνταρντ, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και την ενίσχυση των δημοκρατικών αξιών», όπως αναφέρει η διοργάνωση. Στόχος του European Press Prize, «να αποτελεί ένα έμπιστο σημείο αναφοράς για τη δημοσιογραφία».
Στις 2 Ιουνίου, οι διοργανωτές του European Press Prize 2026 άρχισαν να υποδέχονται στη Λισαβόνα τους δημοσιογράφους των 25 ρεπορτάζ που προκρίθηκαν στη βραχεία λίστα των βραβείων, στις πέντε κατηγορίες της διοργάνωσης: Διακεκριμένη Δημοσιογραφική Κάλυψη (The Distinguished Reporting Award), Καινοτομία (The Innovation Award), Ερευνητική Δημοσιογραφία (The Investigative Reporting Award), Δημοσιογραφία για τη Μετανάστευση (The Migration Journalism Award) και Δημόσιος Διάλογος (The Public Discourse Award). Απονεμήθηκε φέτος και έκτο Ειδικό Βραβείο (Δείτε εδώ ολόκληρη τη λίστα και τα ρεπορτάζ που βραβεύτηκαν).
Στη βραχεία λίστα βρέθηκαν δύο ελληνικές ερευνητικές ομάδες: το Reporters United και το Solomon. Οι συμμετοχές τους επελέγησαν ανάμεσα σε περισσότερες από 800 υποψηφιότητες από 44 χώρες που εκπροσωπούσαν τουλάχιστον 45 εθνικότητες και 35 διαφορετικές γλώσσες.
Στις 3 Ιουνίου, στο πολιτιστικό κέντρο Calouste Gulbenkian Foundation της Λισαβόνας, χτισμένο μέσα σε ένα καταπράσινο πάρκο στην καρδιά της πόλης, η ανοιχτότητα της πολύχρωμης πορτογαλικής πρωτεύουσας συναντήθηκε με την ανοιχτότητα της καλής δημοσιογραφίας. Στην κεντρική του αίθουσα θα πραγματοποιούνταν η τελετή απονομής. Οι Έλληνες δημοσιογράφοι που βρέθηκαν εκεί μίλησαν στην Popaganda και περιέγραψαν μια διάχυτη διάθεση ανταλλαγής ιδεών και εμπειριών σε κλίμα γιορτής.
Τη δεύτερη θέση (Runner-Up) στην κατηγορία «Ερευνητική Δημοσιογραφία» έλαβε η έρευνα της Δέσποινας Παπαγεωργίου και του Χριστόφορου Κάσδαγλη «DNA for sale? The untold story of Greece’s newborn screening scandal» που εκκίνησε από το αρχικό ρεπορτάζ «Ο Άδωνης Γεωργιάδης εκχωρεί σε ιδιώτες το DNA των νεογνών» το οποίο δημοσιεύτηκε στο Reporters United και την Εφημερίδα των Συντακτών, και πέτυχε την απόσυρση της μυστικής προγραμματικής συμφωνίας. «Επρόκειτο για την έρευνα που αφορούσε το σκάνδαλο της εν κρυπτώ ιδιωτικοποίησης του DNA των νεογνών της χώρας, η οποία εξελίχθηκε με αλλεπάλληλα ρεπορτάζ του Reporters United (συνδημοσίευση με την Εφημερίδα των Συντακτών)», λέει ο Χριστόφορος Κάσδαγλης, συνιδρυτής μαζί με τον Νικόλα Λεοντόπουλο του Reporters United. Επιστημονικός σύμβουλος της έρευνας ήταν ο Τάκης Παναγιωτόπουλος, την εικονογράφηση δημιούργησε η Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη, ενώ το αγγλικό κείμενο επιμελήθηκε η Ευρυδίκη Μπερσή.
Οι δημοσιογράφοι του Reporters United Χριστόφορος Κάσδαγλης και Δέσποινα Παπαγεωργίου που πήραν τη 2η θέση στο European Press Prize 2026 και στην κατηγορία Ερευνητική Δημοσιογραφία.
Πρόκειται για τη μοναδική διάκριση που απονεμήθηκε σε έρευνα υλοποιημένη αποκλειστικά από ελληνικά δημοσιογραφικά μέσα. Το Runner-Up αποτελεί ειδική μνεία της κριτικής επιτροπής «για δημοσιογραφικές δουλειές που ξεχώρισαν για την ποιότητα, τη σημασία και τον αντίκτυπό τους».
«Εκείνο το μεσημέρι που με κάλεσε η υπεύθυνη των βραβείων να μου ανακοινώσει ότι επιλεγήκαμε στη βραχεία λίστα, κόντεψε να μου πέσει το τηλέφωνο από το χέρι», λέει η Δέσποινα Παπαγεωργίου, δημοσιογράφος μας και στην Popaganda. «Πήραμε μεγάλη χαρά που το ρεπορτάζ μιας λιλιπούτειας πλην πεισματάρικης ερευνητικής ομάδας όπως η δική μας, από μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, βρέθηκε πλάι σε εκείνα ευρωπαϊκών δημοσιογραφικών κολοσσών και σε μεγάλες διασυνοριακές συνεργασίες».
«Προς μεγάλη μου έκπληξη (η Δέσποινα Παπαγεωργίου ήταν εξαρχής πολύ πιο αισιόδοξη) επιλεγήκαμε στη shortlist με τα πέντε καλύτερα ρεπορτάζ στην κατηγορία της ερευνητικής δημοσιογραφίας» λέει ο Χριστόφορος. «Βρεθήκαμε έτσι στη Λισαβόνα, καλεσμένοι του οργανισμού που απονέμει τα σημαντικότερα δημοσιογραφικά βραβεία στην Ευρώπη. Ακόμα πιο μεγάλη ήταν η έκπληξή μου (όχι όμως και της Δέσποινας) όταν την ώρα των απονομών αναγγέλθηκε η δική μας έρευνα ως runner-up (δεύτερο βραβείο) στην κατηγορία της».
«Η εξονυχιστική έρευνά μας είχε ιδιαίτερο θέμα και εξελίχθηκε σε ολόκληρη επιστημονική και κοινωνική εκστρατεία εναντίον της ανατριχιαστικής μυστικής σύμβασης του υπουργείου Υγείας που αποκαλύψαμε» λέει η Δέσποινα. «Φυσικά, δεν θα είχαμε επιτύχει τίποτε χωρίς τις ανεκτίμητες πηγές μας, πολίτες που υπερασπίστηκαν θεμελιώδεις αξίες ακόμα και με προσωπικό ρίσκο, καθώς και κορυφαίους επιστήμονες που βγήκαν μπροστά διδάσκοντας ήθος. Αυτό που συνέβη ήταν πολύτιμο και σπάνιο, οπότε πίστευα στη διάκριση περισσότερο από ρομαντισμό παρά από κάποια αντικειμενική εκτίμηση».
«Νικητής στην κατηγορία μας ήταν ο συμπαθής Ιρλανδός συνάδελφος Michael O’Farrell, ο οποίος αποκάλυψε ένα σκάνδαλο καλά κρυμμένο επί δεκαετίες», λέει ο Χριστόφορος. «Αφορούσε έναν διάσημο ιερέα, ο οποίος το 1993 είχε πιαστεί στο Δουβλίνο να αποπλανά παιδιά με ειδικές ανάγκες που υποτίθεται ότι φρόντιζε. Αντί να φωνάξουν την αστυνομία, τον έστειλαν στο μακρινό Μαλάουι για να συνεχίσει το θεάρεστο έργο του μέχρι το 2012 όταν, μετά από νέες καταγγελίες, τον ανακάλεσαν σιωπηρά. Ο Michael δούλεψε δέκα χρόνια για να τεκμηριώσει την ιστορία – χαλάλι του το βραβείο».
Η ομάδα του Solomon λαμβάνει το πρώτο βραβείο στην κατηγορία «Μετανάστευση», για μια έρευνα που πραγματοποίησε σε συνεργασία με τη WAV και τη Republik.
Το πρώτο βραβείο στην κατηγορία «Μετανάστευση» έλαβε η έρευνα «Ασυνόδευτα παιδιά κοιμούνται στο πάτωμα σε βάρδιες στα “πρότυπα” καμπ της Ελλάδας» των Λυδίας Εμμανουηλίδου, Κορίνας Πετρίδη, Luděk Stavinoha, Σταύρου Μαλιχούδη, May Bulman, Ηλιάνας Παπαγγελή (editor), Γαλάτειας Ιατράκη (εικονογράφηση), Lorenz Naegeli, Osama Abdullah και Lukas Haeuptli, η οποία συνδημοσιεύτηκε από την ελληνική ερευνητική ομάδα Solomon και τα ελβετικά μέσα WAV Recherchekollektiv και Republik.
Η έρευνα ανέδειξε τη βαθιά αντίφαση που χαρακτηρίζει τις προσφυγικές δομές στα νησιά του Αιγαίου, οι οποίες χρηματοδοτούνται με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκούς πόρους. «Από τη μία πλευρά, καταγράφεται μια τεράστια επένδυση σε τεχνολογίες επιτήρησης: θερμικές κάμερες, βιομετρικά και αλγοριθμικά συστήματα, drones και χιλιόμετρα συρματοπλέγματος», λέει ο δημοσιογράφος του Solomon Σταύρος Μαλιχούδης, που εργάστηκε στην έρευνα. «Από την άλλη, εκατοντάδες παιδιά εξακολουθούν να ζουν σε συνθήκες που προσβάλλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια».
Τονίζει ότι σε ένα από τα εσωτερικά έγγραφα που έφεραν στο φως «αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι, στη δομή της Σάμου, που συχνά παρουσιάζεται ως “πρότυπο”, ασυνόδευτα παιδιά αναγκάζονταν να κοιμούνται στο πάτωμα και σε βάρδιες, καθώς δεν υπήρχε επαρκής χώρος φιλοξενίας. Ούτε καν χώρος στο πάτωμα για όλα τα παιδιά». Η έρευνα αποκάλυψε ακόμα πως οι ελληνικές και ευρωπαϊκές αρχές γνώριζαν την κατάσταση.
Αυτή είναι η πέμπτη φορά που το Solomon βρέθηκε υποψήφιο για το European Press Prize, σημειώνουν. Η πρώτη ήταν το 2021, με μια έρευνα που αποκάλυπτε τις επικίνδυνες και απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης ασυνόδευτων ανηλίκων στην «ασφαλή ζώνη» της Μόριας. «Εδώ και τουλάχιστον έξι χρόνια, το Solomon καταγράφει τις πραγματικότητες που βιώνουν οι πιο ευάλωτοι άνθρωποι στα σύνορα της Ευρώπης. Τα ανήλικα παιδιά που φτάνουν χωρίς τη συνοδεία της οικογένειάς τους», λέει η Ηλιάνα Παπαγγελή, εκδότρια του Solomon και editor της έρευνας. «Έχουμε καταγράψει παιδιά να ζουν στους δρόμους της Αθήνας, να προσπαθούν να περάσουν στην Ιταλία από το λιμάνι της Πάτρας, να κινδυνεύουν ακόμη και μέσα στις λεγόμενες “ασφαλείς ζώνες” των προσφυγικών δομών στα νησιά και να παραμένουν εγκλωβισμένα σε ένα σύστημα που τα αγνοεί και τα αφήνει απροστάτευτα. Έξι χρόνια μετά τα “Πρακτικά της Μόριας”, στα νησιά του Αιγαίου καταγράψαμε τις ίδιες απαράλλαχτες συνθήκες».
Στη βραχεία λίστα του European Press Prize 2026, στην κατηγορία «Καινοτομία», βρέθηκε και η μεγάλη διασυνοριακή έρευνα για τα αιώνια χημικά (PFAS) με τίτλο «Forever Lobbying», στην οποία συμμετείχε το Reporters United, με τη δημοσιογράφο Ευρυδίκη Μπερσή σε συντονιστικό ρόλο. Η έρευνα δημοσιεύτηκε από 29 μέσα, περιλαμβανομένων των Le Monde, Suddeutsche Zeitung, L’Espresso, Guardian.
Forever Lobbying Project
«Το γεγονός ότι η δουλειά μας στο Forever Pollution και στο Forever Lobbying Project δεν έχει περάσει απαρατήρητη είναι μεγάλη ικανοποίηση», λέει η Ευρυδίκη. «Ως Reporters United έχουμε συμμετάσχει και στα δύο πρότζεκτ, στο δεύτερο μάλιστα ήμασταν στην συντονιστική ομάδα, πράγμα καθόλου εύκολο δεδομένου ότι μιλάμε για πρότζεκτ με 46 δημοσιογράφους, από 16 χώρες και 29 μέσα ενημέρωσης, καθώς και μια ομάδα 18 επιστημόνων, η οποία παρήγαγε πάνω από 140 άρθρα, απελευθέρωσε στη δημόσια σφαίρα 14.000 έγγραφα και παρήγαγε δύο επιστημονικές δημοσιεύσεις».
Για να εξηγήσουν τη διάχυση των PFAS στο περιβάλλον, η δημοσιογράφος του Reporters United Δάφνη Καράβολα μαζί με τη γραφίστρια του Spoovio Τζωρτζίνα Χολέβα δημιούργησαν μια κατακόρυφη διαδραστική οπτικοποίηση σαν animation (scroll). «Από την πλευρά της δημοσιογραφίας δεδομένων, το να βρίσκεις νέες μεθόδους οπτικοποίησης ώστε η έρευνα να γίνεται πιο κατανοητή είναι ένα διαρκές στοίχημα. Πιστεύω ότι μέρος της καινοτομίας του Forever Pollution ήταν ακριβώς αυτό», λέει η Δάφνη.
Έρευνες του Solomon, αλλά και δουλειές άλλων συναδέλφων και ανεξάρτητων δημοσιογραφικών ομάδων από την Ελλάδα, βρίσκονται σχεδόν κάθε χρόνο στη βραχεία λίστα του βραβείου, αναφέρουν οι συνάδελφοι του Solomon. «Αυτό από μόνο του αποτελεί ένδειξη του κρίσιμου ρόλου που διαδραματίζουν τα μικρά ερευνητικά δημοσιογραφικά μέσα, τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της χώρας, ασκώντας έλεγχο στην εξουσία και πιέζοντας για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία σε ζητήματα κρίσιμα για το δημόσιο συμφέρον και την ίδια τη δημοκρατία», τονίζει η Ηλιάνα Παπαγγελή.
Η ίδια επισημαίνει ότι τα ζητήματα που ανέδειξε η βραβευμένη έρευνα αποκτούν «ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου φαίνεται να επαναφέρει τη δυνατότητα της λεγόμενης “προστατευτικής κράτησης” ασυνόδευτων ανηλίκων, ενώ προβλέπει επίσης ότι ασυνόδευτοι ανήλικοι άνω των 16 ετών θα μπορούν να διαμένουν σε προσφυγικές δομές μαζί με ενήλικους αιτούντες άσυλο».
Ο Χριστόφορος Κάσδαγλης δηλώνει επιφυλακτικός απέναντι στα δημοσιογραφικά βραβεία. «Δεν πολυπιστεύω σε αυτά, θεωρώ ότι προάγουν μια εγωιστική αντίληψη αριστείας και ανταγωνισμού. Έχω διαπιστώσει εξάλλου ότι τέτοιοι θεσμοί υπαγορεύουν συγκεκριμένες ατζέντες που πρέπει να λάβεις υπόψη και αναδεικνύουν νόρμες που πρέπει να ακολουθήσεις για να νικήσεις, ασχέτως αν προάγουν ή όχι το δημοσιογραφικό αποτέλεσμα». Παραδέχεται ωστόσο ότι αναθεώρησε μερικώς: «Το τριήμερο στη Λισαβόνα μετρίασε κάπως τις αντιστάσεις μου, ιδίως όταν συνειδητοποίησα πόση ώθηση μπορεί να δώσει μια τέτοια βράβευση σε ένα μικρό ανεξάρτητο περιφερειακό μέσο με περιορισμένους πόρους αλλά απεριόριστους στόχους, όπως είναι το Reporters United».
Η διάκριση στη shortlist ήταν σημαντική για την Ευρυδίκη Μπερσή. Η μεγαλύτερη χαρά για εκείνη όμως θα είναι «αν η πρόταση απαγόρευσης των αιώνιων χημικών εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αν η Ελλάδα σταματήσει να βρίσκεται σε άρνηση ως προς το πρόβλημα της ρύπανσης αυτής», λέει. Γιατί, όπως διαπίστωσαν στην έρευνά τους, «μας αφορά άμεσα».
«Στην Ελλάδα, η ανεξάρτητη δημοσιογραφία, κι ακόμα περισσότερο η ερευνητική, μοιάζει με την καρέτα-καρέτα: είναι είδος προς εξαφάνιση. Ακόμα και το ρεπορτάζ πια παλεύει να επιβιώσει. Πρόκειται για σύμπτωμα και αιτία ταυτόχρονα ενός σοβαρότατου δημοκρατικού ελλείμματος», λέει η Δέσποινα Παπαγεωργίου. «Δεν χρειάζεται πάντα η λογοκρισία ή οι εκφοβιστικές αγωγές τύπου SLAPP για να γίνει η ζωή μας δύσκολη. Το διαρκές πρόβλημα σε ένα σύστημα αλλεργικό στην ανεξάρτητη δημοσιογραφία είναι η διασφάλιση πόρων. Σε αυτές τις συνθήκες, όταν επιμένεις στις αξίες σου παλεύοντας με τα τέρατα, έρχονται στιγμές που νιώθεις μοναξιά. Η διεθνής αναγνώριση από το European Press Prize 2026 μάς έκανε να νιώθουμε ότι δεν είμαστε μόνοι».