«Δεν πιστεύω ότι βομβαρδίζεις μια χώρα για να της φέρεις τη δημοκρατία», λέει βαθιά ανήσυχη για τον πόλεμο που ξεκίνησαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ με τη χώρα της, βάζοντας «φωτιά» στην ευρύτερη ανατολική Μεσόγειο και Μέση Ανατολή, η βραβευμένη ιρανή σκηνοθέτις, συγγραφέας και performance artist Σαχάρ Ραχιμί.
Ο πατέρας της ήταν πολιτικός κρατούμενος του τελευταίου Σάχη στο Ιράν, Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί. Δεν τρέφει όμως αυταπάτες, προσθέτει, για την αυταρχικότητα και του θεοκρατικού καθεστώτος που αντικατέστησε τον επαχθή δικτάτορα. «Δεν νομίζω ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι μεταρρυθμίσιμη. Καμία δικτατορία δεν είναι μεταρρυθμίσιμη. Πάρα πολλές φρικαλεότητες σηματοδοτούν το δρόμο της κατά τη διάρκεια των 47 ετών διακυβέρνησής της», υπογραμμίζει, δηλώνοντας σε όλους τους τόνους, επαναληπτικά, από τη Γερμανία, όπου διοργανώνει αυτές τις ημέρες ένα φεστιβάλ θεάτρου, «κατά των επιθέσεων σε βάρος του Ιράν και του πολέμου. Ανησυχώ και φοβάμαι για τη χώρα μου».
Παρότι γεννήθηκε στην Τεχεράνη, η Σαχάρ Ραχιμί έζησε στη Γερμανία το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της, όπου τα τελευταία χρόνια σκηνοθετεί σε κορυφαίες γερμανικές θεατρικές σκηνές, όπως το Ballhaus Ost-Berlin, το Theater Basel, το Schauspielhaus Wien και το Munich Kammerspiel. Εδώ κι ενάμισι χρόνο έχει κάνει βάση της την Αθήνα. «Επομένως, στην πρόσληψη και τα σχόλιά μου, έχω μοιραία την οπτική ενός Ιρανού της διασποράς», παραδέχεται, στην αρχή της συνομιλίας μας.
Οι Ιρανοί της διασποράς «καλωσόρισαν» πράγματι με σαμπάνιες το χτύπημα των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, το περασμένο Σάββατο; Ναι. Υπάρχουν άνθρωποι στη διασπορά που υποστηρίζουν το χτύπημα.
Εσείς; Εγώ, όχι. Καταρχάς, επειδή πιστεύω ότι είναι παράλογο να λες “παρακαλώ, βομβαρδίστε το Ιράν”, όταν κάθεσαι ασφαλής, μακριά απ’ τη χώρα που βάλλεται. Από την άλλη πλευρά, δεν πιστεύω ότι το χτύπημα των ΗΠΑ γίνεται για λόγους βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των Ιρανών ή για την εδραίωση της δημοκρατίας. Μπορώ ωστόσο να καταλάβω εν μέρει Ιρανούς στο εσωτερικό της χώρας, που βλέπουν τον Ντόναλντ Τραμπ και ένα αμερικανικό χτύπημα ως τη μόνη τους δυνατότητα για αλλαγή. Γιατί για να σου φαίνεται ο βομβαρδισμός η μοναδική χείρα βοηθείας, σημαίνει ότι το επίπεδο απελπισίας είναι τεράστιο.
Επομένως, και Ιρανοί εντός του Ιράν ήλπιζαν οι ΗΠΑ να χτυπήσουν τη χώρα; Δεν υπάρχει κάτι ενιαίο, λέγοντας “Ιρανοί”. Όπως κάθε άλλος λαός, οι πολίτες της χώρας έχουν διαφορετικές πολιτικές θέσεις. Υπάρχουν άνθρωποι που ήλπιζαν για ένα χτύπημα, υπάρχουν άνθρωποι που το απεύχονταν. Δυστυχώς, οι δυτικές δυνάμεις δεν υποστηρίζουν τους Ιρανούς για να επιφέρουν αλλαγή καθεστώτος εκ των έσω.
Τι μπορεί να φέρει στο Ιράν ο πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ; Ποια είναι η γνώμη σας; Όπως προείπα, δεν πιστεύω ότι οι εμπλεκόμενες δυνάμεις ενδιαφέρονται πραγματικά για ένα ελεύθερο, δημοκρατικό Ιράν, αλλά ακολουθούν τα δικά τους συμφέροντα. Αν και, ναι, θα μπορούσε ένας πόλεμος να φέρει μαζί του αλλαγή καθεστώτος. Κανείς ωστόσο δεν μπορεί να το προβλέψει.
Ποιες θα είναι οι ισορροπίες δυνάμεων; Μετά τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025, για παράδειγμα, τα πυραυλικά και άλλα αποθέματα του Ιράν εξαντλήθηκαν. Δεν είμαι γεωπολιτικός αναλυτής, είμαι καλλιτέχνης. Αλλά από όσο έχω διαβάσει αξιολογήσεις από ειδικούς, το Ιράν είναι στρατιωτικά πολύ αποδυναμωμένο από τον 12ήμερο πόλεμο, παρόλα αυτά η δύναμή του δεν πρέπει να υποτιμάται.
Υποστηρίζεται η Τεχεράνη από ξένες χώρες; Η Κίνα δεν υποστηρίζει άμεσα το Ιράν. Η Κίνα βρίσκεται σε αναμονή αυτή τη στιγμή, καθώς θέλει να καταλάβει αν αξίζει ακόμα να επενδύσει στο Ιράν ή όχι. Αν υπάρχει κάποια υποστήριξη, δεν έχει ηθικά ερείσματα, είναι προς το συμφέρον του Πεκίνου να διατηρεί καλές επιχειρηματικές σχέσεις.
Ο γιος του τελευταίου Σάχη, Παχλαβί, μπορεί να αποτελέσει ελπίδα για τη χώρα; Ακόμα και στην Ελλάδα είδαμε διαδηλώσεις υπέρ του. Ως κόρη πατέρα, ο οποίος ήταν πολιτικός κρατούμενος κατά τη διάρκεια του καθεστώτος του Σάχη, δεν πιστεύω ότι ο γιος του πρώην Σάχη μπορεί είναι μορφή ελπίδας. Όσο δεν υπάρχει σαφής αποστασιοποίηση από το καθεστώς του πατέρα του, δεν μπορώ να πιστέψω ότι είναι δημοκράτης. Στις διαδηλώσεις της 14ης Φεβρουαρίου, που έλαβαν χώρα σε όλο τον κόσμο και οργανώθηκαν από τους οπαδούς του, το σύνθημα «Γυναίκες ζήστε ελεύθερα» απαγορεύτηκε, κι υπήρχαν συνθήματα που έλεγαν «Θάνατος στην Αριστερά». Φοβάμαι ότι αυτά είναι σημάδια για μια ακόμη αυταρχική νοοτροπία.
Αναφέρατε ότι οι δυτικές δυνάμεις δεν υποστηρίζουν τους Ιρανούς για να επιφέρουν αλλαγή καθεστώτος εκ των έσω. Πώς θα μπορούσε να υπάρξει μια εσωτερική μετάβαση σε μια πιο δημοκρατική και ελεύθερη δομή εξουσίας; Η μεταρρύθμιση δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς εξωτερική παρέμβαση; Δεν νομίζω ότι η Ισλαμική Δημοκρατία είναι μεταρρυθμίσιμη. Μια δικτατορία δεν είναι μεταρρυθμίσιμη. Πάρα πολλές φρικαλεότητες σηματοδοτούν το δρόμο της κατά τη διάρκεια των 47 ετών διακυβέρνησής της. Ο νυν πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δεν είναι μετριοπαθής. Δυστυχώς, αυτή είναι μια παρερμηνεία των δυτικών μέσων ενημέρωσης. Πόσο μάλλον τον Ιανουάριο που πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 300 εκτελέσεις και υπάρχουν πολλοί περισσότεροι διαδηλωτές που βρίσκονται υπό τον άμεσο κίνδυνο εκτέλεσης αυτή τη στιγμή.
Ποια είναι η πραγματικότητα για τους νεκρούς των διαδηλώσεων του Ιανουαρίου. Είναι θύματα του καθεστώτος ή υπήρξε και «δάκτυλος» από ξένες δυνάμεις με δολοφονίες μελών των δυνάμεων ασφαλείας για να αυξηθούν οι θάνατοι, ώστε οι ΗΠΑ να εμφανιστούν ως «σωτήρας» του ιρανικού λαού, μέσω μιας στρατιωτικής επίθεσης; Ο αριθμός των νεκρών βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, αλλά εκτιμάται ότι δεκάδες χιλιάδες διαδηλωτές σκοτώθηκαν στους δρόμους από τις δυνάμεις ασφαλείας στις 8 και 9 Ιανουαρίου, ενώ διαμαρτύρονταν για την ελευθερία. Δεν είμαι ειδικός αναλυτής, αλλά πιστεύω ότι οι διαμαρτυρίες δεν καθοδηγήθηκαν άμεσα από ξένες δυνάμεις. Η δυσαρέσκεια και ο θυμός των απλών ανθρώπων από διαφορετικές κοινωνικές τάξεις για την καθημερινή επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσής τους ήταν η αρχική «σπίθα» των πρόσφατων διαμαρτυριών. Και εκτός από αυτούς τους οικονομικούς λόγους, ο λαός απλά δεν θέλει να ζει πια σε δικτατορία. Υπάρχουν διαμαρτυρίες στην Ισλαμική Δημοκρατία από την έναρξή της, αλλά το μέγεθος και η κλίμακα των τελευταίων ήταν τεράστια. Θα έλεγα λοιπόν ότι παρότι οι ξένες δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ, δεν ξεκίνησαν τις διαμαρτυρίες, ξεκάθαρα τις εργαλειοποιούν για τα δικά τους συμφέροντα.
Ποιος μπορεί να είναι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών; Ο αριθμός των νεκρών κυμαίνεται από 3.000 έως πάνω από 50.000 άτομα. Όπως είπα, αυτό βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση και δεν είναι εύκολο να αξιολογηθεί, καθώς οι αριθμοί κρατούνται κρυφοί από το καθεστώς.
Έχει αποκατασταθεί η επικοινωνία με το Ιράν; Μπορείτε να επικοινωνήσετε με ανθρώπους στη χώρα; Η επικοινωνία δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί πλήρως. Κυρίως μπορούν να καλέσουν επαφές από το εσωτερικό προς το εξωτερικό, δεν μπορούμε να επικοινωνήσουμε από το εξωτερικό. Είναι θέμα τύχης αν θα τα καταφέρουμε. Εκτός από αυτό, το κόστος παροχής διαδικτύου στο Ιράν έχει αυξηθεί δραματικά από την διαμαρτυρία του Ιανουαρίου, καθώς πρέπει να εγκατασταθούν VPN και proxy για να μπορέσει κανείς να χρησιμοποιήσει το διαδίκτυο, τα οποία είναι πανάκριβα.
*Η Σαχάρ Ραχιμί γεννήθηκε στην Τεχεράνη το 1981. Από το 2003 έως το 2008, σπούδασε στο Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Θεατρικών Σπουδών στο Γκίσεν (Έσση) και είναι συνιδρύτρια της ομάδας performance Monster Truck. Το έργο της επικεντρώνεται σε θέματα δομικής διάκρισης, πολιτικής αντίστασης και μετααποικιακών δυναμικών. Το 2019 έλαβε τη σημαντικότερη εθνική διάκριση στη Γερμανία για τις ανεξάρτητες παραστατικές τέχνες, το βραβείο Tabori, για το σύνολο του έργου της. Στις 18 Φεβρουαρίου 2026 συμμετείχε στο Goethe-Institut Athen σε μια βραδιά αλληλεγγύης για τους διωκόμενους καλλιτέχνες και ακτιβιστές στο Ιράν, με θέμα “Αθήνα-Τεχεράνη: Voices of Resilience”.