Havana residents. EPA/Ernesto Mastrascusa
Φεβρουάριος 2026 και οι δρόμοι της Αβάνας είναι σχεδόν άδειοι, καθώς τα περισσότερα αυτοκίνητα δεν έχουν καύσιμα για να κινηθούν. Πολλές πόλεις έχουν γεμίσει σκουπίδια, αφού τα περισσότερα απορριμματοφόρα έχουν ακινητοποιηθεί, επίσης λόγω της έλλειψης καυσίμων. Στα νοσοκομεία, με τις συνεχείς διακοπές ρεύματος, πολλές χειρουργικές επεμβάσεις αναβάλλονται ενώ οι μαθητές επιστρέφουν στα σπίτια τους. Η Κούβα βιώνει έναν πλήρη ακρωτηριασμό των ζωτικών της λειτουργιών, με τα αποθέματα πετρελαίου να εξαντλούνται σε λιγότερο από 20 ημέρες και τις εισαγωγές αγαθών να έχουν μηδενιστεί για πρώτη φορά μετά από μια δεκαετία.
Η παρούσα κρίση πυροδοτήθηκε από μία σειρά καταιγιστικών γεωπολιτικών εξελίξεων. Η ανατροπή και η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα από τις αμερικανικές δυνάμεις στις 3 Ιανουαρίου 2026, στέρησε από την Κούβα τον κυριότερο προμηθευτή ενέργειας (58% των εισαγωγών). Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε έναν de facto ναυτικό αποκλεισμό, απειλώντας με δασμούς οποιαδήποτε χώρα τολμήσει να προμηθεύσει το νησί με πετρέλαιο. Το Μεξικό, υπό την πίεση των δασμών, σταμάτησε τις αποστολές στις 9 Ιανουαρίου, αφήνοντας την Αβάνα εντελώς μόνη.
Άνθρωποι περπατούν σε έναν δρόμο γεμάτο σκουπίδια στην Αβάνα της Κούβας, Το κουβανικό πέσο υποχώρησε σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο στην ανεπίσημη αγορά. EPA/Ernesto Mastrascusa
Ένας άνδρας περιμένει υπομονετικά σε ένα πρατήριο καυσίμων στην Αβάνα. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Η ανάλυση των κινήσεων των πλοίων είναι αποκαλυπτική, το τάνκερ Ocean Mariner, γεμάτο κολομβιανό πετρέλαιο, αναγκάστηκε σε αναστροφή μόλις 65 μίλια από την Κούβα όταν καταδιώχθηκε από την αμερικανική ακτοφυλακή. Η Ουάσιγκτον δεν το αποκαλεί επίσημα “αποκλεισμό”, αλλά στην πράξη, καμία σταγόνα καυσίμου δεν φτάνει στα κουβανικά λιμάνια.
Παράλληλα με το ενεργειακό μέτωπο, η Κούβα δέχεται πλήγμα στην κύρια πηγή συναλλάγματός της, τις ιατρικές αποστολές. Η Γουατεμάλα ανακοίνωσε πρόσφατα τη σταδιακή απόσυρση 412 Κουβανών υγειονομικών, υποκύπτοντας στις πιέσεις των ΗΠΑ που χαρακτηρίζουν το πρόγραμμα «καταναγκαστική εργασία» και «trafficking».
Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έχει θέσει ως προσωπικό στοίχημα την αποστράγγιση των εσόδων της Αβάνας. Με περισσότερους από 24.000 γιατρούς σε 56 χώρες, το πρόγραμμα αυτό αποτελεί τη «διπλωματία της λευκής μπλούζας» της Κούβας. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον ανακαλεί βίζες αξιωματούχων από τη Βραζιλία έως την Καραϊβική που συνεργάζονται με την Αβάνα, δημιουργώντας ένα κλίμα φόβου που αναγκάζει ακόμα και παραδοσιακούς συμμάχους να απομακρυνθούν.
Μια γυναίκα σπρώχνει ένα όχημα, που έμεινε από καύσιμα, στην Αβάνα. EPA/Ernesto Mastrascusa
Δηλώσεις συμπαράστασης έρχονται από παντού αλλά, προς το παρόν, στερούνται ουσίας. Η κρίση στην Κούβα αποτελεί το νέο πεδίο δοκιμασίας για τις σχέσεις ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, με τη Λατινική Αμερική να παρακολουθεί αμήχανη την επιστροφή της πολιτικής των “ζωνών επιρροής”. Η Κούβα βρίσκεται σήμερα πιο απομονωμένη από ποτέ.
ΗΠΑ: Η κυβέρνηση Τραμπ, με τον Μάρκο Ρούμπιο στο τιμόνι της εξωτερικής πολιτικής, εφαρμόζει μία στρατηγική που θυμίζει τον Ψυχρό Πόλεμο. Το διάταγμα της 29ης Ιανουαρίου 2026, που κηρύσσει την Κούβα «έκτακτη απειλή για την εθνική ασφάλεια», είναι το εργαλείο για τον πλήρη ενεργειακό αποκλεισμό. Η Ουάσιγκτον στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα, όποιος βοηθά την Αβάνα, θα αποκλείεται από την αμερικανική αγορά μέσω δασμών. Παράλληλα, υπάρχουν πληροφορίες για μυστικούς διαύλους επικοινωνίας μεταξύ του Ρούμπιο και τμημάτων της κουβανικής ελίτ (όπως ο εγγονός του Ραούλ Κάστρο), αναζητώντας μία ελεγχόμενη μετάβαση που θα απομάκρυνε το νησί από τη ρωσική επιρροή.
Ρωσία: Η Μόσχα βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία. Ενώ ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Σεργκέι Λαβρόφ καταδικάζουν έντονα τον ναυτικό αποκλεισμό και υπόσχονται ανθρωπιστική βοήθεια σε πετρέλαιο, η φυσική παρουσία ρωσικών πλοίων είναι περιορισμένη. Η Ρωσία χρησιμοποιεί την Κούβα περισσότερο ως μοχλό πίεσης κατά των ΗΠΑ (ως αντίβαρο για την Ουκρανία) παρά ως στρατηγικό εταίρο που προτίθεται να σώσει με κάθε κόστος. Η ανακοίνωση για αποστολή 100.000 τόνων καυσίμων θεωρείται από αναλυτές μία απλή ασπιρίνη, για μία οικονομία που αιμορραγεί.
Κίνα: Το Πεκίνο ακολουθεί τη δική του οδό. Ο Υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι επιβεβαίωσε τη στήριξη στην κυριαρχία της Κούβας, ενώ έχουν ήδη φτάσει στην Αβάνα σημαντικές ποσότητες ρυζιού και ανθρωπιστικού υλικού, ωστόσο, η Κίνα αποφεύγει να εμπλακεί απευθείας στην προμήθεια πετρελαίου, φοβούμενη τις δευτερογενείς κυρώσεις και τους δασμούς του Τραμπ που θα έπλητταν το εμπόριο.
Λατινική Αμερική: Η περιοχή έχει αλλάξει δραματικά και η παραδοσιακή «αριστερή αλληλεγγύη» έχει ατονήσει. Στο Μεξικό, η Πρόεδρος Σέινμπαουμ, παρά τη ρητορική της, σταμάτησε τις αποστολές πετρελαίου για να προστατεύσει την οικονομία της από τους δασμούς. Η Γουατεμάλα απομακρύνει τους Κουβανούς γιατρούς, ενώ η Νικαράγουα (υπό τον Ορτέγκα) επέβαλε βίζα στους Κουβανούς, κλείνοντας μία βασική οδό διαφυγής προς τις ΗΠΑ, πιθανότατα μετά από αμερικανική πίεση.
Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών: Εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ έχουν χαρακτηρίσει τον αποκλεισμό παραβίαση του διεθνούς δικαίου και συλλογική τιμωρία, αλλά η δυνατότητα παρέμβασής τους παραμένει καθαρά συμβολική.
Οι ελλείψεις καυσίμων που προκαλούνται από το αμερικανικό εμπάργκο πετρελαίου κατά της Κούβας αρχίζουν να επηρεάζουν τις παραδοσιακές αγορές παραγωγών του νησιού. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Η στάση των Ευρωπαϊκών χωρών είναι αυτό που λέμε, «ανθρωπισμός με προφυλάξεις». Η Ευρωπαϊκή ένωση, μέσω του ύπατου εκπροσώπου της, έχει καταδικάσει τον αποκλεισμό των καυσίμων ως «παράνομη μονομερή ενέργεια», ωστόσο η αντίδραση των κρατών-μελών διαφέρει. Η Γαλλία και η Ιταλία διατηρούν μια στάση «αναμονής». Η Ιταλία, που είχε δεχτεί Κουβανούς γιατρούς κατά την πανδημία, δέχεται τώρα πιέσεις από τις ΗΠΑ να μην ανανεώσει καμία συμφωνία υγειονομικής συνεργασίας. Στην Ελβετία οι ταξιδιωτικοί πράκτορες και οι ειδικοί (όπως ο Reto Rüfenacht των Caribbean Tours) προειδοποιούν για «οικονομική κατάρρευση», αλλά τονίζουν ότι η Κούβα παραμένει ένας ειρηνικός προορισμός, προσπαθώντας να καθησυχάσουν την αγορά. Η στάση του Λονδίνου είναι πιο αυστηρή, εκδίδοντας ταξιδιωτική οδηγία που καλεί τους πολίτες του να επανεξετάσουν αν η παρουσία τους στο νησί είναι απαραίτητη, λόγω της αστάθειας στις βασικές υπηρεσίες.
Ένα φορτωμένο πετρελαιοφόρο πλοίο εισήλθε στον κόλπο και προσέδεσε κοντά στο ενεργειακό λιμάνι εφοδιαστικής της πόλης, στις 16 Φεβρουαρίου 2026, εν μέσω των συνεχιζόμενων ενεργειακών κυρώσεων των ΗΠΑ στο νησί, σύμφωνα με το EFE. EPA/STR
Στις 16 Φεβρουαρίου 2026, μετά από συνάντηση στη Μαδρίτη μεταξύ του Ισπανού υπουργού Εξωτερικών, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, και του Κουβανού ομολόγου του, Μπρούνο Ροντρίγκες, ανακοινώθηκε επίσημα η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η βοήθεια αποτελείται από βασικά είδη διατροφής και προϊόντα υγιεινής (όπως σαπούνια και απολυμαντικά), τα οποία λείπουν παντελώς από τα ράφια των κουβανικών καταστημάτων. Η ισπανική βοήθεια είναι ανθρωπιστική λοιπόν και όχι ενεργειακή και η πρώτη παρτίδα αναμένεται να φτάσει στο νησί τις επόμενες ημέρες, λειτουργώντας ως μια μικρή «ανάσα» σε μια χώρα που κυριολεκτικά ξεμένει από τα πάντα.
Η Μαδρίτη επέλεξε να στείλει τη βοήθεια μέσω του συστήματος των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό είναι μια στρατηγική κίνηση «διπλωματικής ασφάλειας». Χρησιμοποιώντας τον ΟΗΕ ως διαμεσολαβητή, η Ισπανία προσπαθεί να αποφύγει την άμεση σύγκρουση με την κυβέρνηση Τραμπ και τις απειλές για δασμούς που συνοδεύουν τις απευθείας εμπορικές συναλλαγές με την Αβάνα. Μάλιστα η Ισπανία περιορίστηκε σε ανθρωπιστικό υλικό ακολουθώντας το παράδειγμα του Μεξικού (το οποίο σταμάτησε το πετρέλαιο αλλά έστειλε 800 τόνους τροφίμων). Η κίνηση της Ισπανίας προκάλεσε αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, με αριστερά κόμματα (όπως το Compromís) να ζητούν από την κυβέρνηση να κάνει περισσότερα και να καταγγείλει επίσημα τον αποκλεισμό του Τραμπ ως «παράνομο».
Ο φόβος των αμερικανικών αντιποίνων είναι ορατός ακόμα και στην Ευρώπη. Η Ισπανία έχει μεγάλες επενδύσεις στο νησί (κυρίως στον τουρισμό, π.χ. Meliá, Iberostar) και προσπαθεί να κρατήσει την Κούβα «ζωντανή» χωρίς όμως να προκαλέσει την οργή της Ουάσιγκτον που θα έπληττε τις ισπανικές εξαγωγές στις ΗΠΑ. Μια ενδιαφέρουσα πτυχή της ισπανικής βοήθειας είναι η διατήρηση της αεροπορικής σύνδεσης. Ενώ οι καναδικές εταιρείες (Air Canada, WestJet) ακύρωσαν όλες τις πτήσεις λόγω έλλειψης κηροζίνης στην Αβάνα, οι ισπανικές Iberia και Air Europa βρήκαν τρόπο να συνεχίσουν και οι πτήσεις Μαδρίτη-Αβάνα κάνουν πλέον στάση στη Δομινικανή Δημοκρατία για ανεφοδιασμό. Με αυτόν τον τρόπο, η Ισπανία διασφαλίζει ότι το νησί δεν θα αποκοπεί πλήρως από την Ευρώπη, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για τη μεταφορά φαρμάκων και χρημάτων από την κουβανική διασπορά.
Το κλείσιμο των προμηθειών πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, μετά τη σύλληψη του Προέδρου Νικολάς Μαδούρο από τις δυνάμεις των ΗΠΑ, έχει επιδεινώσει την έλλειψη καυσίμων στην Κούβα, οδηγώντας σε μεγάλες ουρές στα πρατήρια. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Για τους 11 εκατομμύρια κατοίκους, η κρίση είναι βιολογική. «Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν ούτε ένα πιάτο φαΐ και δεν έχουν καύσιμα για να μαγειρέψουν», περιγράφει μία υπάλληλος πανεπιστημίου στην Αβάνα που βρίσκεται πλέον σε άδεια άνευ αποδοχών επειδή τα λεωφορεία σταμάτησαν να κυκλοφορούν. Οι δρόμοι του Σαντιάγο ντε Κούβα είναι βυθισμένοι στο σκοτάδι (πτώση φωτισμού κατά 50%), ενώ η επιδημία του ιού τσικουνγκούνια (Chikungunya) θερίζει έναν πληθυσμό χωρίς πρόσβαση σε βασικά φάρμακα. Οι τιμές των μεταφορών έχουν εκτοξευθεί και ένα ταξίδι από την Αβάνα στην ανατολική Κούβα κοστίζει πλέον πέντε μηνιαίους μισθούς.
Άνθρωποι αγοράζουν τρόφιμα σε αγροτική αγορά στην Αβάνα. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Πολλές εταιρείες (Air Canada, Air Transat, WestJet) έχουν αναστείλει τα δρομολόγιά τους γιατί δεν υπάρχει κηροζίνη για ανεφοδιασμό. Οι αμερικανικές εταιρείες συνεχίζουν μόνο επειδή η απόσταση από τη Φλόριντα επιτρέπει την επιστροφή χωρίς ανεφοδιασμό.
Λόγω της χαμηλής πληρότητας και για την εξοικονόμηση καυσίμων, η κουβανική κυβέρνηση διέταξε το προσωρινό κλείσιμο πολλών ξενοδοχειακών μονάδων. Οι τουρίστες μεταφέρονται «αναγκαστικά» σε μεγαλύτερα ξενοδοχεία (upgrades) που διαθέτουν πιο ισχυρές υποδομές, τα οποία λειτουργούν με γεννήτριες, αλλά οι ελλείψεις σε τρόφιμα και νερό επηρεάζουν πλέον και τα θέρετρα. Αν οι γεννήτριες ξεμείνουν από καύσιμα, τα ξενοδοχεία θα χάσουν τον κλιματισμό, τη συντήρηση των τροφίμων και το τρεχούμενο νερό.
Τουρίστες στην Αβάνα. Η προσωρινή αναστολή όλων των πτήσεων προς την Κούβα από τον Καναδά επηρεάζει την τουριστική βιομηχανία του νησιού, καθώς οι Καναδοί αντιπροσωπεύουν το 40% των επισκεπτών της. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Πολλοί ιδιωτικοί όμιλοι έχουν αρχίσει να εισάγουν μόνοι τους τρόφιμα και εφόδια, ανεξάρτητα από το κράτος, για να εγγυηθούν το μενού των πελατών τους. «Δεν υπάρχει έλλειψη φαγητού για τους τουρίστες», διαβεβαιώνουν οι ειδικοί, αλλά και αυτό πόσο θα κρατήσει;
Η Ουάσιγκτον ήδη ανακαλεί βίζες αξιωματούχων που συνεργάζονται με την Κούβα. Υπάρχει έντονη φημολογία -αν και όχι ακόμα επίσημη επιβεβαίωση- ότι η συμμετοχή σε τουριστικές δραστηριότητες που συνδέονται με τον κουβανικό στρατό (GAESA) θα μπορούσε στο μέλλον να δημιουργήσει προβλήματα σε Ευρωπαίους ταξιδιώτες που θέλουν να επισκεφθούν τις ΗΠΑ (ESTA).
Παρά την οικονομική εξαθλίωση, οι ειδικοί επιμένουν ότι η Κούβα παραμένει ένας από τους ασφαλέστερους προορισμούς στην Καραϊβική όσον αφορά την εγκληματικότητα, αν και η κοινωνική ένταση σιγοβράζει.
Το γραφείο της αεροπορικής εταιρείας Iberia στην Αβάνα. Η έλλειψη καυσίμων αεροσκαφών, αναδεικνύει τις σοβαρές επιπτώσεις των ενεργειακών περιορισμών των ΗΠΑ σε ένα νησί που ήδη παλεύει με μια βαθιά οικονομική κρίση. EPA/ERNESTO MASTRASCUSA
Ο Πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ δηλώνει έτοιμος για διάλογο, αλλά ταυτόχρονα προετοιμάζει τη χώρα για «κατάσταση πολέμου». Ποια είναι τα πιθανά σενάρια; Υπάρχουν πληροφορίες για μυστικές συνομιλίες του Μάρκο Ρούμπιο με τον εγγονό του Ραούλ Κάστρο, αναζητώντας μια «λύση Βενεζουέλας» (ελεγχόμενη αλλαγή ηγεσίας). Με την ηλεκτρική ενέργεια να αποτελεί το “αίμα” της χώρας, ένα παρατεταμένο μπλακ άουτ τον Μάρτιο θα μπορούσε να πυροδοτήσει διαδηλώσεις μεγαλύτερες από εκείνες του Ιουλίου 2021.
Ενώ οι κυβερνήσεις διστάζουν, η κοινωνία των πολιτών οργανώνεται. Η Nuestra América Convoy (NACC), μία συμμαχία προοδευτικών οργανώσεων και προσωπικοτήτων (όπως η Γκρέτα Τούνμπεργκ και ο Τζέρεμι Κόρμπιν), ετοιμάζει μία παγκόσμια κινητοποίηση. Ο στόχος τους είναι να φτάσουν στην Αβάνα στις 21 Μαρτίου 2026 με πλοία και αεροπλάνα φορτωμένα με φάρμακα και τρόφιμα και η κίνηση αυτή αποτελεί μία άμεση πρόκληση προς τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό. Αν οι ΗΠΑ εμποδίσουν μία ανθρωπιστική νηοπομπή με διεθνείς προσωπικότητες (όπως έκανε το Ισραήλ με τη flotilla για την Παλαιστίνη), η διπλωματική ζημιά για τον Τραμπ θα είναι τεράστια. Αν όμως την αφήσουν να περάσει, ο αποκλεισμός θα έχει σπάσει.
Η Κούβα του 2026 θυμίζει δεκαετίας του ’90, αλλά με μια κρίσιμη διαφορά, τότε υπήρχε ελπίδα για το μέλλον, ενώ σήμερα, η ελπίδα των Κουβανών φαίνεται να κρέμεται από το αν η Ουάσιγκτον θα αποφασίσει να κλείσει το deal ή αν θα αφήσει το νησί να βυθιστεί στο απόλυτο σκοτάδι.