Φρουροί της Επανάστασης: Η ακτινογραφία του στρατιωτικού πυλώνα του Ιράν

Με τη διάχυτη στρατιωτική, πολιτική και οικονομική επιρροή τους, οι Φρουροί της Επανάστασης θεωρούνται συχνά το κύριο εμπόδιο για την αλλαγή καθεστώτος, ή για οποιαδήποτε αλλαγή, στο Ιράν. Μέσα σε ελάχιστες ώρες από τις πρώτες ισραηλινές και αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές που έπληξαν το Ιράν πριν 10 μέρες, η Τεχεράνη και τα μεγάλα αστικά κέντρα μετατράπηκαν σε ένα θέατρο εσωτερικής επιβολής. Ομάδες Basij, πολιτοφύλακες που ελέγχονται από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης αναπτύχθηκαν αστραπιαία σε κάθε γειτονιά, με στόχο, σύμφωνα με τον ιρανοαμερικανό πολιτικό επιστήμονα και κορυφαίο μελετητή των Basij και των μηχανισμών κοινωνικού ελέγχου στο Ιράν Saeid Golkar, να δημιουργήσουν στους έξω την ψευδαίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο και στο εσωτερικό να δημιουργήσουν φόβο στους ανθρώπους ώστε να μην τολμήσουν να βγουν στον δρόμο.

Αυτόπτες μάρτυρες και βίντεο που διέρρευσαν στο διαδίκτυο αποτυπώνουν μια ζοφερή πραγματικότητα. Σε στρατηγικά σημεία, όπως κλειστά προαύλια σχολείων που θεωρούνταν λιγότερο πιθανοί στόχοι πυραύλων, στάθμευαν μαύρα οχήματα καταστολής ταραχών. Άνδρες με πολιτικά, οπλισμένοι με τουφέκια εφόδου (συχνά Καλάσνικοφ), επάνδρωσαν σημεία ελέγχου ερευνώντας αυτοκίνητα και κινητά τηλέφωνα. Η αποστολή τους ήταν σαφής: ο εντοπισμός οποιουδήποτε σημαδιού υποστήριξης προς τον πόλεμο ή το εχθρικό στρατόπεδο. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, η κατάσταση γινόταν ακόμα πιο βίαιη, με κτίρια από τα οποία ακούγονταν αντικυβερνητικά συνθήματα να γίνονται στόχος πυρών, ενώ μηχανοκίνητες πομπές πολιτοφυλάκων διέσχιζαν τους δρόμους και με τηλεβόες κραύγαζαν συνθήματα πίστης: «Αυτός ο στρατός ήρθε για την αγάπη του ανώτατου ηγέτη»! 

Η σπονδυλική στήλη του καθεστώτος

Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι ο στρατιωτικός, οικονομικός και πολιτικός άξονας της χώρας. Ελέγχουν την ανάπτυξη και τη χρήση των drones και των βαλλιστικών πυραύλων, προστατεύουν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις και επιβλέπουν τις συμμαχικές πολιτοφυλακές (proxies) σε όλη τη Μέση Ανατολή. «Το I.R.G.C. είναι το καθεστώς», δήλωσε στους New York Times ο αναλυτής και συγγραφέας, Afshon Ostovar. Σύμφωνα με τον ίδιο, η κυβέρνηση έχει δύο μέρη, τον Ανώτατο Ηγέτη ως τελικό λήπτη αποφάσεων και το I.R.G.C. που είναι «ουσιαστικά όλα τα υπόλοιπα».

Επιπλέον, οι αναλυτές σημειώνουν ότι ενώ η τρέχουσα ηγεσία των Φρουρών προέρχεται από τις γηράσκουσες τάξεις των βετεράνων του πολέμου με το Ιράκ, η επόμενη γενιά διοικητών που είναι ηλικιακά στις δεκαετίες των 40 και 50 είναι μία άγνωστη ποσότητα. Κάποιοι μπορεί να θεωρήσουν τη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ ως ένα πραγματιστικό βήμα επιβίωσης, είναι όμως εξίσου πιθανό ο τρέχων πόλεμος μόνο να εδραιώσει την εχθρότητα προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, που αποτελεί επί μακρόν έναν πυλώνα της ιδεολογίας του καθεστώτος.

Τι είναι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης

Στις πρώτες ημέρες της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, ο ιδρυτής της, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί δεν εμπιστευόταν τις τότε ένοπλες δυνάμεις, γνωστές ως Artesh, μια λέξη Φαρσί για τον στρατό – μάλιστα λέγεται πως είχε πει ότι «Ο Artesh έχει τον Σάχη στο αίμα του». Έτσι οργάνωσε μια παράλληλη ένοπλη δύναμη, το I.R.G.C., ειδικά επιφορτισμένο με τη διαφύλαξη της επανάστασης. Ο πυρήνας της ομάδας ήταν μέλη επιτροπών των γειτονιών, συχνά οργανωμένων με κέντρο ένα τζαμί, που είχαν συσταθεί για να προστατεύουν τις περιοχές τους και να εξοντώνουν τους υποτιθέμενους εχθρούς της επανάστασης.

Ο οκταετής πόλεμος, που ξεκίνησε όταν το Ιράκ εισέβαλε το 1980, διαμόρφωσε τους Φρουρούς σε μια πιο συνεκτική δύναμη. Οι Φρουροί ανέλαβαν καθήκοντα όπως η δημιουργία ενός προγράμματος ανάπτυξης πυραύλων, ουσιαστικά από το μηδέν. Η Ουάσιγκτον, ο κύριος προμηθευτής όπλων του Ιράν, είχε διακόψει τους δεσμούς μετά την επανάσταση. Μετά το θάνατο του Αγιατολάχ Χομεϊνί το 1989, ο νέος ανώτατος ηγέτης, Αλί Χαμενεΐ, μετέτρεψε τους Φρουρούς σε μια ελίτ δύναμη, παντρεύοντας το αξίωμά του με τη δύναμή τους, ενώ τους επέτρεψε να επεκταθούν στην πολιτική και την οικονομία.

Οι Φρουροί ίδρυσαν μία ξεχωριστή πτέρυγα για τη διαχείριση της ανοικοδόμησης μετά τον πόλεμο με το Ιράκ – μάλιστα εξακολουθούν να κατασκευάζουν δρόμους, φράγματα και άλλες υποδομές. Έγιναν επίσης επιδέξιοι στο λαθρεμπόριο αγαθών εντός και εκτός Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου, ως απάντηση στις δυτικές οικονομικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά το 2002, όταν αποκαλύφθηκε το τότε μυστικό πρόγραμμα πυρηνικής ανάπτυξης του Ιράν. Σήμερα, οι Φρουροί ελέγχουν τουλάχιστον το 25% της οικονομίας, και ίσως μέχρι και 50%, σύμφωνα με τον Behnam Ben Taleblu, ανώτερο συνεργάτη στο Foundation for Defense of Democracies στην Ουάσιγκτον.

Ανατρέποντας τον Σαντάμ Χουσεΐν το 2003, οι Ηνωμένες Πολιτείες δημιούργησαν ένα άνοιγμα για τους Φρουρούς να επεκταθούν σε όλη τη Μέση Ανατολή, χρησιμοποιώντας τη Δύναμη Quds για να οικοδομήσουν έναν άξονα κυρίως σιιτικών μουσουλμανικών πολιτοφυλακών στον Λίβανο, τη Συρία, το Ιράκ, την Υεμένη και τη Γάζα. Οι Φρουροί έγιναν τότε ένας σημαντικός παίκτης στην εξωτερική πολιτική.

Πώς είναι δομημένοι οι Φρουροί;

Αριθμούν μεταξύ 125.000 και 180.000 ανδρών, ενώ οι αναλυτές υπολογίζουν τις συνολικές δυνάμεις ασφαλείας της χώρας σε έως και 1,5 εκατομμύριο, συμπεριλαμβανομένης της αστυνομίας. Δεν είναι όλοι οι Φρουροί ένοπλοι, ορισμένοι εργάζονται σε τομείς όπως οι κατασκευές ή τα πολιτιστικά προγράμματα.

Υπάρχουν τέσσερις κύριοι στρατιωτικοί κλάδοι, επίγειες, ναυτικές και αεροδιαστημικές δυνάμεις μαζί με τη Δύναμη Quds, η οποία είναι υπεύθυνη για τις εξωτερικές επιχειρήσεις. Επιπλέον, ελέγχουν διάφορες συμμαχικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της δικής τους υπηρεσίας πληροφοριών, καθώς και τις πολιτοφυλακές Basij στις γειτονιές. 

Οι Φρουροί ακολουθούν μια λεγόμενη στρατηγική «μωσαϊκού» που προέκυψε τόσο από την παρακολούθηση της ταχείας κατάρρευσης της κεντρικής εξουσίας στο Ιράκ κατά τη διάρκεια της αμερικανικής εισβολής το 2003, όσο και από την εγχώρια προσπάθεια καταστολής του Πράσινου Κινήματος, των πανεθνικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων το 2009. Μία αποκεντρωμένη δομή διοίκησης είχε ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι Φρουροί θα μπορούσαν να διατηρήσουν τον εσωτερικό έλεγχο σε περίπτωση που οι επαρχίες αποκόπτονταν ποτέ από την Τεχεράνη ή θα μπορούσαν να ξεπεράσουν οποιοδήποτε κενό απουσίας του ανώτατου ηγέτη, του τελικού δηλαδή λήπτη αποφάσεων.

Η στρατηγική βελτιώθηκε περαιτέρω τον περασμένο Ιούνιο για να ενισχύσει την άμυνα του Ιράν έναντι εξωτερικών εχθρών, αφού ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ ήταν στόχος ενός πολέμου 12 ημερών που διεξήγαγαν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Πληροφορίες λένε ότι ενεργούν σύμφωνα με το εγχειρίδιο και ότι το σύστημα λειτουργεί χωρίς τον Χαμενεΐ. Παρ’ ότι ακολουθούν ένα κεντρικό σχέδιο, οι περιφερειακοί διοικητές έχουν αυτονομία σε αποφάσεις, όπως πότε θα εκτοξεύσουν πυραύλους ή drones. Υπάρχουν 31 διοικήσεις, μία για κάθε επαρχία, με ακόμη μικρότερα παρακλάδια που προορίζονται να καταπνίξουν τις εγχώριες διαμαρτυρίες σε κάθε σχεδόν γειτονιά. Ο τρέχων πόλεμος, με την ηγεσία στην Τεχεράνη υποβαθμισμένη, σύμφωνα με τον Afshon Ostovar, είναι ακριβώς η συγκυρία στην οποία το δόγμα του μωσαϊκού προοριζόταν να ανταποκριθεί.

Η διοίκηση των Φρουρών

Οι ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις σκότωσαν δύο διοικητές των Φρουρών, έναν τον περασμένο Ιούνιο και τον δεύτερο στις 28 Φεβρουαρίου, την πρώτη ημέρα της επίθεσης στο Ιράν. Ένας βετεράνος σκληροπυρηνικός αξιωματικός με φήμη για βαναυσότητα, ο Ταξίαρχος Ahmad Vahidi, διορίστηκε την 1η Μαρτίου επικεφαλής των Φρουρών. Πρώην υπουργός Εσωτερικών και Άμυνας, ήταν ιδρυτικός διοικητής της Δύναμης Quds το 1988 και ηγέτης της για οκτώ χρόνια.

Ο Vahidi είναι ύποπτος για την ενίσχυση οργανώσεων στο εξωτερικό, που πραγματοποίησαν τρομοκρατικές επιθέσεις κατ’ εντολή του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης μίας φονικής βομβιστικής επίθεσης σε εβραϊκό κοινοτικό κέντρο στο Μπουένος Άιρες το 1994, στην οποία σκοτώθηκαν 85 άνθρωποι. Η Αργεντινή, κατηγορώντας τον Vahidi ότι ενέκρινε την επίθεση που πραγματοποιήθηκε από τη λιβανέζικη πολιτοφυλακή Χεζμπολάχ, επεδίωξε ανεπιτυχώς τη σύλληψή του μέσω της Interpol. Το Ιράν έχει επανειλημμένα αρνηθεί οποιαδήποτε ανάμειξη.

Ο νέος ανώτατος ηγέτης και η σχέση του με τους Φρουρούς της Επανάστασης

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιος του δολοφονηθέντος ανώτατου ηγέτη, κατατάχθηκε στους Φρουρούς κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράκ και έχει διατηρήσει ιδιαίτερα ισχυρούς δεσμούς. Ως ο στενότερος βοηθός του Αλί Χαμενεΐ, διόριζε τους ανώτερους αξιωματικούς του τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Χτες, το Ιράν κατονόμασε τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ως διάδοχο του πατέρα του, σύμφωνα με δήλωση κορυφαίων κληρικών που δημοσιεύθηκε στα κρατικά μέσα ενημέρωσης. Η άνοδός του σηματοδοτεί τη συνέχεια της σκληροπυρηνικής θεοκρατικής διακυβέρνησης. Ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ αποτελεί μυστήριο ακόμα και εντός του Ιράν, αφού η προσωπικότητα ή οι πολιτικές του απόψεις δεν είναι γνωστές έξω από τον στενό εσωτερικό κύκλο του πατέρα του. Όμως υπήρξε επιδραστική φιγούρα, συντονίζοντας στρατιωτικές επιχειρήσεις και επιχειρήσεις πληροφοριών στο γραφείο του πατέρα του. Είναι επίσης γνωστό ότι έχει ιδιαίτερα στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Το μέλλον;

Το πόσο θα διαρκέσει η επίθεση ΗΠΑ-Ισραήλ είναι επίσης ασαφές. Αν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συνεχίσουν για αρκετό καιρό, ο πόλεμος θα μπορούσε να εξοντώσει αρκετά στρώματα στις ανώτερες τάξεις των Φρουρών ώστε να προκαλέσει τη διάλυσή τους και να καταστήσει όποιον απομείνει δεκτικό στην αλλαγή. Από την άλλη, η ιστορία δείχνει ότι το σχέδιο των Φρουρών ήταν πάντα ένας εξαντλητικός πόλεμος φθοράς και τώρα, καθώς οι τιμές του πετρελαίου εκτινάσσονται πάνω από τα 110 δολάρια και οι ασιατικές αγορές κλονίζονται, το Ιράν φαίνεται να εμμένει σε αυτή τη στρατηγική, ποντάροντας στη δική του αντοχή έναντι της διεθνούς πίεσης.

Αλλά οι Φρουροί δεν είναι μονολιθικοί. Παρότι πολλοί από τους στρατιώτες προέρχονται από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, στο εσωτερικό της οργάνωσης υπάρχει ένας μικρός αλλά ισχυρός πυρήνας ανώτερων αξιωματικών. Πρόκειται για περίπου 2.000 έως 3.000 στελέχη που θεωρούνται ιδεολογικά αφοσιωμένα στην επανάσταση και των οποίων η εξουσία και ο πλούτος συνδέονται άμεσα με τη διατήρηση του σημερινού συστήματος. Οι περισσότεροι ειδικοί εκτιμούν ότι αυτός ο πυρήνας είναι αποφασισμένος να υπερασπιστεί το καθεστώς ακόμη και αυτοί θα πολεμήσουν μέχρι το πικρό τέλος.

Πηγή: The New York Times

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ