EPA/LONDON METROPOLITAN POLICE
Ο εφιάλτης του Τσάρλι Ρόουλι ξεκίνησε τη μέρα που πήρε αυτό που φαινόταν να είναι ένα συνηθισμένο μπουκάλι αρώματος.
Ήταν ένα καλοκαιρινό απόγευμα στο Έιμσμπερι της Αγγλίας. Ψάχνοντας μέσα σε έναν κάδο ανακύκλωσης αγαθών για φιλανθρωπικό σκοπό, εντόπισε ένα μικρό χάρτινο κουτί. Μέσα υπήρχε ένα δοχείο, τυλιγμένο σε πλαστικό, με την ετικέτα Nina Ricci. Πεπεισμένος ότι κάποιος είχε πετάξει ένα μπουκάλι ακριβό γαλλικό άρωμα, το πήρε σπίτι για να κάνει έκπληξη στην κοπέλα του, Ντον Στέρτζες.
Το να βρίσκει θησαυρούς ανάμεσα σε πεταμένα αντικείμενα ήταν ένα από τα αγαπημένα του χόμπι. Με τα χρόνια, είχε διασώσει τηλεοράσεις και άλλα οικιακά είδη. Αλλά εκείνη τη μέρα του Ιουνίου του 2018, ήλπιζε ότι κάποιος είχε πετάξει ένα δαχτυλίδι που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να κάνει πρόταση γάμου. «Έκανε συχνά σχόλια για το να της πάρω δαχτυλίδι αρραβώνα… ένα δαχτυλίδι με ζαφείρι», είπε στο CNN σε πρόσφατη συνέντευξή του.
Αυτό που δεν γνώριζε ήταν ότι το μπουκάλι περιείχε τον ίδιο νευροτοξικό παράγοντα που, σύμφωνα με τους ερευνητές, Ρώσοι πράκτορες είχαν χρησιμοποιήσει τρεις μήνες νωρίτερα για να δηλητηριάσουν έναν πρώην κατάσκοπο στο κοντινό Σόλσμπερι. Ακολούθησε μια καταστροφική αλυσίδα γεγονότων που άφησε τη Στέρτζες νεκρή και τον Ρόουλι στο νοσοκομείο, παράπλευρα θύματα μιας διεθνούς ιστορίας κατασκοπείας που περιελάμβανε την απόπειρα δολοφονίας ενός διπλού πράκτορα.
«Νόμιζα ότι ήταν ένα γνήσιο, ωραίο δώρο και εκείνη χάρηκε που το έλαβε. Αλλά όλα πήγαν τόσο τραγικά στραβά τόσο γρήγορα», θυμάται. «Εκείνη το ψέκασε, το μύρισε και το έβαλε στον καρπό της. Και λίγο αργότερα, είπε ότι ένιωθε περίεργα. Παραπονέθηκε για πονοκέφαλο… (μετά) δεν ανταποκρινόταν καθόλου. Προσπάθησα να την επαναφέρω. Όλα πήγαιναν σε αργή κίνηση».
Αργότερα εκείνη τη μέρα, ο Ρόουλι ήταν μούσκεμα στον ιδρώτα, κουνιόταν πέρα-δώθε και μουρμούριζε ασυνάρτητα, καθώς το δηλητήριο – που αργότερα ταυτοποιήθηκε ως Novichok, ένας ρωσικός νευροτοξικός παράγοντας – τον έπιανε και αυτόν. Έπεσε σε κώμα και νοσηλεύτηκε για εβδομάδες, με λίγες αρχικές αναμνήσεις για το τι είχε συμβεί, όπως είπε. Μετά την έξοδό του, υπέστη εγκεφαλικό, που τον έστειλε πίσω στο νοσοκομείο για άλλο ένα μεγάλο διάστημα.
Η περιπέτεια ενέπλεξε τον ανυποψίαστο Ρόουλι σε μια μάχη μεταξύ των ρωσικών και βρετανικών υπηρεσιών πληροφοριών.
«Ποιος ήξερε ότι υπήρχε ένας κατάσκοπος που ζούσε στο Σόλσμπερι; Ήταν σοκ», είπε ο Ρόουλι. «Ποιος θα το φανταζόταν ότι το δηλητήριο θα εμφανιζόταν ξανά μέσα σε ένα μπουκάλι;»
Οκτώ χρόνια αργότερα, ακόμα δυσκολεύεται να βρει λέξεις για να περιγράψει τι συνέβη. Σε ένα νέο ντοκιμαντέρ του CNN Films, «The Salisbury Poisonings: A Spy Next Door» («Οι δηλητηριάσεις του Σόλσμπερι: Ένας κατάσκοπος δίπλα μας»), το οποίο προβάλλεται την Κυριακή, ο Ρόουλι μοιράζεται την ιστορία του μαζί με άλλους των οποίων οι ζωές άλλαξαν για πάντα από τις επιθέσεις. Συχνά σταματάει στη μέση της πρότασης, με τα μάτια του να γεμίζουν δάκρυα.
«Προσπάθησα να το βάλω στο πίσω μέρος του μυαλού μου. Δεν περίμενα να μου συμβεί αυτό, ή στην Ντον», είπε στο CNN. «Και τίποτα δεν ήταν το ίδιο από τότε».
Φωτογραφία που διατέθηκε από την Υπηρεσία Μητροπολιτικής Αστυνομίας του Λονδίνου (MPS) και απεικονίζει την Dawn Sturgess σε ηλικία 44 ετών από το Durrington του Wiltshire. EPA/ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΛΟΝΔΙΝΟΥ
Το ζευγάρι είχε σχέση για περίπου ένα χρόνο αφότου γνωρίστηκαν σε μια δομή για άστεγα άτομα, όπου έμενε η Στέρτζες. Ο Ρόουλι μόλις είχε μετακομίσει σε ένα νέο μέρος και το ετοίμαζε για να έρθει εκείνη να μείνει μαζί του. Η ζωή τους περιστρεφόταν γύρω από απλές απολαύσεις, συμπεριλαμβανομένων των θησαυρών που έβρισκε ο Ρόουλι στους κάδους ανακύκλωσης έξω από δημόσιους χώρους.
«Το να με βλέπουν σε έναν κάδο είχε ένα μικρό στίγμα», είπε. «Αλλά απέδιδε καρπούς τις περισσότερες φορές. Πάντα έβρισκα κάτι, είτε μεγάλο είτε μικρό. Ό,τι ωραίο έβρισκα, πήγαινε κατευθείαν… στην Ντον. Πάντα έσκαβα μέχρι τον πάτο, για κάθε περίπτωση που θα έβρισκα εκείνο το δαχτυλίδι».
Στον ελεύθερο χρόνο τους, το ζευγάρι άκουγε μουσική και έβλεπε ταινίες. Η Στέρτζες λάτρευε τον Μπομπ Μάρλεϊ και τις ταινίες δράσης. «Δεν της άρεσαν πολύ οι ρομαντικές κομεντί», είπε ο Ρόουλι. «Περιστασιακά, αν το λούνα παρκ ήταν στην πόλη, πηγαίναμε, περπατούσαμε στα περίπτερα και γελούσαμε».
Τότε, μια στοργική χειρονομία τους έβαλε σε μία αφάνταστη περιπέτεια. Στις 28 Ιουνίου, δύο μέρες αφότου ο Ρόουλι βρήκε το κουτί στον κάδο, το έδωσε στη Στέρτζες. Ήταν Σάββατο γύρω στο μεσημέρι και παρακολουθούσαν τηλεόραση αφού είχαν περάσει την προηγούμενη μέρα στους Κήπους της Βασίλισσας Ελισάβετ, ένα πάρκο δίπλα στο ποτάμι με θέα στον Καθεδρικό Ναό του Σόλσμπερι, ο οποίος έχει το ψηλότερο κωδωνοστάσιο στη Βρετανία, υψωνόμενο πάνω από τα δέντρα.
Αναγνώρισε αμέσως τη μάρκα και φάνηκε ενθουσιασμένη, θυμάται.
Θυμάται να σκέφτεται ότι ήταν περίεργο που το ακροφύσιο ήταν ξεχωριστό και δεν ήταν προσαρμοσμένο στο μπουκάλι, και ότι έπρεπε να αφαιρέσει το καπάκι και να το τοποθετήσει μόνος του.
Η Στέρτζες το ψέκασε, το μύρισε και άλειψε λίγο στον καρπό της. Είχε μια λαδερή υφή και καθόλου άρωμα. «Πολύ περίεργο — ένα άρωμα χωρίς μυρωδιά», θυμάται να σκέφτεται.
Η Ντον Στέρτζες έχασε τη ζωή της τον Ιούλιο του 2018, αφού εκτέθηκε στο νευροτοξικό δηλητήριο Novichok, το οποίο βρισκόταν μέσα σε μπουκάλι που έμοιαζε με άρωμα και συνδεόταν με την υπόθεση δηλητηρίασης του πρώην Ρώσου διπλού πράκτορα Σεργκέι Σκριπάλ
Λίγο αργότερα, του είπε ότι δεν ένιωθε καλά και πήγε στο μπάνιο, όπου άκουσε έναν θόρυβο. Τη βρήκε αναίσθητη μέσα στην μπανιέρα και κάλεσε τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
«Τη μία στιγμή μιλούσα με την Ντον, την επόμενη, δεν ήταν ο εαυτός της, δεν ανταποκρινόταν. Απλώς πανικοβλήθηκα», είπε. «Δεν ήξερα τι να κάνω».
Οι διασώστες μετέφεραν εσπευσμένα τη Στέρτζες στο νοσοκομείο. Χωρίς να ξέρει ότι είχε δηλητηριαστεί και ότι σχετιζόταν με ρωσική κατασκοπεία, ο Ρόουλι αποφάσισε να κάνει κάποιες δουλειές πριν πάει να τη συναντήσει εκεί.
«Μακάρι να είχα πάει μαζί της. Σχεδίαζα να ετοιμάσω μια μικρή τσάντα για εκείνη, με μερικά μικροπράγματα, ρούχα, μακιγιάζ ή κάτι τέτοιο για να πάρω στο νοσοκομείο. Αλλά όλα έγιναν τόσο γρήγορα», είπε.
Δεν ξαναείδε τη Στέρτζες. Πέντε ώρες μετά την κατάρρευσή της, ένα ασθενοφόρο επέστρεψε στην ίδια διεύθυνση για τον Ρόουλι, ο οποίος επίσης είχε αρρωστήσει αφού γύρισε σπίτι από τις δουλειές του.
Η Στέρτζες πέθανε 10 μέρες αργότερα, ενώ ο Ρόουλι ήταν σε κώμα. Ήταν 44 ετών.
Το μικρό μπουκάλι περιείχε αρκετό δηλητήριο για να σκοτώσει 10.000 ανθρώπους, δηλώνει στο ντοκιμαντέρ ο Νιλ Μπάσου, πρώην επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής αστυνομίας της Βρετανίας.
Φωτογραφία που δόθηκε στη δημοσιότητα από τη Βρετανική Μητροπολιτική Αστυνομία του Λονδίνου (MPS) στις 22 Νοεμβρίου 2018 και δείχνει ένα ειδικά κατασκευασμένο μοντέλο του πλαστού μπουκαλιού αρώματος. EPA/ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΛΟΝΔΙΝΟΥ
Με πληθυσμό περίπου 44.000 κατοίκων, η γραφική πόλη του Σόλσμπερι μοιάζει περισσότερο να ανήκει σε καρτ ποστάλ παρά να βρίσκεται στο επίκεντρο ενός διεθνούς σκανδάλου κατασκοπείας.
Η υπόθεση εξελίχθηκε σαν μυθιστόρημα κατασκοπείας. Ένα κρύο απόγευμα του Μαρτίου 2018, δύο άτομα βρέθηκαν λιπόθυμα σε ένα παγκάκι σε ένα υπαίθριο εμπορικό συγκρότημα στο κέντρο της πόλης.
Οι ερευνητές τους ταυτοποίησαν ως τον Σεργκέι Σκρίπαλ, πρώην αξιωματικό της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών που κατηγορήθηκε για κατασκοπεία υπέρ της βρετανικής MI6, και την κόρη του Γιούλια, η οποία τον επισκεπτόταν από τη Μόσχα. Ο αστυνομικός που τους βρήκε πρώτος νοσηλεύτηκε επίσης.
Ο Σεργκέι Σκριπάλ, πρώην αξιωματικός των ρωσικών στρατιωτικών πληροφοριών που συνεργάστηκε με τη βρετανική MI6, και η κόρη του, Γιούλια, δηλητηριάστηκαν με τον νευροτοξικό παράγοντα Νόβιτσοκ στο Σάλσμπερι τον Μάρτιο του 2018. Και οι δύο επέζησαν έπειτα από πολύμηνη νοσηλεία και έκτοτε ζουν υπό νέες ταυτότητες για λόγους ασφαλείας
«Είχαμε έναν κατάσκοπο στο Σόλσμπερι», είπε ο Ρόουλι, σαν να μην μπορούσε ακόμα να το πιστέψει οκτώ χρόνια αργότερα. «Το Σόλσμπερι είχε μυστικά».
Μέσα σε λίγες μέρες, οι Βρετανοί ερευνητές προσδιόρισαν ότι το ζευγάρι είχε δηλητηριαστεί με Novichok, έναν νευροτοξικό παράγοντα που αναπτύχθηκε από τη Σοβιετική Ένωση.
Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δύο πράκτορες από τον ρωσικό στρατό ταξίδεψαν στη Βρετανία με ψευδώνυμα, άλειψαν το δηλητήριο στην μπροστινή πόρτα του σπιτιού του Σκρίπαλ και επιβιβάστηκαν σε πτήση επιστροφής για τη Μόσχα.
Ερευνητές με προστατευτικές στολές πλημμύρισαν τους μεσαιωνικούς δρόμους του Σόλσμπερι. Η αστυνομία απέκλεισε πάρκα, παμπ και εστιατόρια, καθώς συνεργεία αναζητούσαν ίχνη του θανατηφόρου νευροτοξικού παράγοντα. Κάθε φορά που κάποιος αρρώσταινε, εξαπλωνόταν πανικός ότι το Novichok είχε χτυπήσει ξανά. Ένας εκκλησιαστικός ηγέτης καθάγιασε την πόλη με αγιασμό για να καθησυχάσει μια τραυματισμένη κοινότητα.
Μετά από εβδομάδες σε κρίσιμη κατάσταση, ο πατέρας και η κόρη επέζησαν της επίθεσης.
«Από την αρχή, ήταν σαφές για μένα ότι αυτό δεν ήταν απλώς μια δηλητηρίαση, αλλά ήταν μια απόπειρα δολοφονίας», δήλωσε στο CNN ο Μαρκ Σέντγουιλ, τότε σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της Βρετανίας.
Τρεις μήνες αργότερα, η πόλη άρχιζε να επιστρέφει σε κάποια κανονικότητα. Τότε, περίπου οκτώ μίλια βόρεια του Σόλσμπερι, ο Ρόουλι, χωρίς να το γνωρίζει, πήρε το πεταμένο μπουκάλι που χρησιμοποιήθηκε για τη μεταφορά του δηλητηρίου.
Και ο εφιάλτης ξεκίνησε από την αρχή.
Η Άμπερ Ραντ, υπουργός Εσωτερικών της Βρετανίας εκείνη την εποχή, δήλωσε ότι οι δηλητηριάσεις δημιούργησαν ανησυχητικά ερωτήματα.
«Το κοινό δεν θέλει να ακούει ότι δεν είμαστε πραγματικά σίγουροι τι είναι αυτό ή από πού προήλθε ή τι άλλο θα μπορούσε να είναι», λέει στο ντοκιμαντέρ. «Θέλουν να ξέρουν ότι η κυβέρνησή τους… πρόκειται να τους κρατήσει ασφαλείς».
EPA/LONDON METROPOLITAN POLICE
Η αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Σκρίπαλ θεωρήθηκε από ορισμένους ως μια ταπείνωση για τον Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, ο οποίος αρνήθηκε τους ισχυρισμούς ότι η Ρωσία βρισκόταν πίσω από τη δηλητηρίαση, χαρακτηρίζοντάς τους «ανοησίες».
Μετά από μια εκτεταμένη προσπάθεια απολύμανσης, οι αρχές δήλωσαν το Σόλσμπερι ελεύθερο από τον νευροτοξικό παράγοντα ένα χρόνο αργότερα. Ο Σκρίπαλ και η κόρη του φέρεται να κρύβονται, ζώντας με νέες ταυτότητες για να προστατεύσουν την ασφάλειά τους.
Αλλά για τον Ρόουλι, η δοκιμασία απείχε πολύ από το να τελειώσει. Ξύπνησε από το κώμα με λίγες αναμνήσεις για το τι είχε συμβεί. Ένας γιατρός του ανακοίνωσε ότι το δηλητήριο είχε σκοτώσει την κοπέλα του.
«Ήμουν σε σοκ γιατί αυτό ήταν το μπουκάλι που έδωσα στην Ντον ως δώρο», είπε. «Ένιωσα απαίσια, τρομερά ένοχος γι’ αυτό… και είναι ακόμα δύσκολο να το διαχειριστώ σήμερα».
Ο Τσάρλι Ρόουλι επέζησε από τη δηλητηρίαση με τον νευροτοξικό παράγοντα Νοβιτσόκ το 2018, αφού χάρισε στη σύντροφό του ένα μπουκάλι που νόμιζε ότι περιείχε άρωμα
Ο Ρόουλι ζει ακόμα κοντά στο Σόλσμπερι και με υπενθυμίσεις του δηλητηρίου. Αντιμετώπισε προβλήματα ισορροπίας και όρασης μετά την επίθεση και έχασε τη χρήση του αριστερού του χεριού. Χρόνια αργότερα, είπε, η μνήμη του δεν έχει ανακάμψει πλήρως.
«Το αποδίδω αυτό στο Novichok», είπε, «αλλά δεν ξέρω αν έχει προκαλέσει μόνιμη βλάβη».
Οι Ρώσοι πράκτορες ταυτοποιήθηκαν αλλά ποτέ δεν συνελήφθησαν. Επέμειναν ότι είχαν ταξιδέψει στο Σόλσμπερι ως τουρίστες για να θαυμάσουν τον διάσημο καθεδρικό ναό του.
Ένα χρόνο μετά την επίθεση, ο Ρόουλι συναντήθηκε με τον Ρώσο πρεσβευτή στο Λονδίνο, ελπίζοντας σε κάποια διαύγεια για το τι είχε συμβεί.
«Ήθελα να το ακούσω από την πηγή, πραγματικά… και να πάρω μια απάντηση», είπε. «Δεν πήρα πραγματικά καμία απάντηση, μόνο δικαιολογίες φάνηκαν, να μεταθέτουν την ευθύνη».
Είπε ότι έχει εγκαταλείψει την προσδοκία δικαιοσύνης για τη γυναίκα που έχασε.
«Δεν εξαρτάται από εμένα», είπε. «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα».
Πηγή: CNN