epaselect epa13143379 Groups of migrants return to Morocco through the Tarajal border crossing in Ceuta, Spain, 31 July 2026. Violent clashes occurred along the border perimeter as migrants attempted to enter Ceuta and Melilla from Morocco. EPA/REDUAN DRIS
Η Θέουτα, η μικρή ισπανική χερσόνησος στη βόρεια ακτή της Αφρικής, έζησε την Πέμπτη (30/7) μια από τις χειρότερες μεταναστευτικές κρίσεις της ιστορίας της. Χιλιάδες άνθρωποι, στην πλειοψηφία τους νεαροί Μαροκινοί αλλά και οικογένειες με γυναίκες και παιδιά, πέρασαν κολυμπώντας ή περπατώντας κατά μήκος των βράχων, παρακάμπτοντας τον φράχτη, σε μια μαζική είσοδο που οι αρχές χαρακτήρισαν ανεξέλεγκτη. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για έως και 49.000 άτομα που έφτασαν στη Θέουτα τις τελευταίες 24 ώρες, ενώ τουλάχιστον 19 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, πνιγμένοι ή ποδοπατημένοι.
Η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα αναπτύξει τις Ένοπλες Δυνάμεις για να συνδράμουν την Πολιτοφυλακή στη Θέουτα, την οποία αναμενόταν να επισκεφθεί την σήμερα ο πρωθυπουργός, Πέδρο Σάντσεθ.
EPA/GINER
Η Θέουτα είναι μια αυτόνομη ισπανική πόλη με πληθυσμό περίπου 85.000 κατοίκους, που βρίσκεται στη βόρεια ακτή του Μαρόκου. Ανήκει στην Ισπανία από το 1580 και, μαζί με τη Μελίγια περίπου 400 χιλιόμετρα ανατολικά, αποτελεί ένα από τα λίγα εναπομείναντα ευρωπαϊκά εδάφη στην αφρικανική ήπειρο. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Θέουτα έχει στρατηγική σημασία: μοιράζεται τα μόνα χερσαία σύνορα της ΕΕ με την Αφρική.
Αυτό την καθιστά πύλη εισόδου για χιλιάδες μετανάστες που επιδιώκουν μια καλύτερη ζωή στην Ευρώπη. Παρά την έντονη στρατιωτική και αστυνομική παρουσία (με διπλό φράχτη ύψους έξι μέτρων, ανιχνευτές κίνησης και πύργους παρατήρησης), η Θέουτα έχει γίνει συχνά θέατρο μαζικών αποπειρών διάβασης. Το Μαρόκο, από την πλευρά του, δεν αναγνωρίζει επίσημα την ισπανική κυριαρχία και αναφέρεται συχνά σε αυτές ως «κατεχόμενα εδάφη»
EPA/REDUAN DRIS
Η ακριβής αφορμή για την έξαρση της Πέμπτης παραμένει ασαφής. Ένας βασικός παράγοντας φαίνεται να είναι η πρόσφατη απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ισπανίας, που απαγόρευσε τις συνοπτικές επαναπροωθήσεις μεταναστών που συλλαμβάνονται στη θάλασσα ενώ προσπαθούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια. Το ισπανικό υπουργείο Εσωτερικών υποστήριξε ότι δίκτυα διακινητών εκμεταλλεύονται την απόφαση αυτή για να ενθαρρύνουν νέες ροές, διαδίδοντας φήμες ότι τα σύνορα είναι πλέον «ανοιχτά» .
Παράλληλα, Ισπανοί αξιωματούχοι της Πολιτοφυλακής κατηγόρησαν έντονα το Μαρόκο για «ανοχή», υποστηρίζοντας ότι οι μαροκινές αρχές γνώριζαν για τη συγκέντρωση χιλιάδων νέων αλλά δεν παρενέβησαν για να τους διασκορπίσουν . Όπως σημειώνεται, η μαροκινή αντίδραση περιορίστηκε αρχικά σε περισυλλογές κολυμβητών στη θάλασσα, με τα πρώτα δραστικά μέτρα (δακρυγόνα και εκτοξευτές νερού) να λαμβάνονται με μεγάλη καθυστέρηση.
Video footage shows hundreds of migrants crossing into Spain’s North African enclave of Ceuta on Thursday, with many entering on foot or by sea. pic.twitter.com/wJV1pKZjy5
— CBS News (@CBSNews) July 30, 2026
Όπως δήλωσε ανώνυμα ένας αστυνομικός στην El Mundo, «το Μαρόκο χαλαρώνει και σφίγγει με τους μετανάστες όταν θέλει. Αυτό δεν συμβαίνει αν ο γείτονας δεν το θέλει». Η κίνηση ερμηνεύεται ως ένα διπλωματικό “χαρτί” της Ραμπάτ για να πιέσει την Ισπανία, θυμίζοντας την αντίστοιχη κρίση του 2021. Τότε, η Μαδρίτη είχε δεχθεί 8.000 μετανάστες μέσα σε δύο ημέρες ως αντίποινα για τη φιλοξενία ενός ηγέτη της Δυτικής Σαχάρας. Φέτος, κάποιοι αναλυτές συνδέουν την έξαρση με τη δυσαρέσκεια του Μαρόκου για τις πρόσφατες προσπάθειες της Ισπανίας να προσεγγίσει την Αλγερία.
EPA/REDUAN DRIS
Ο πρόεδρος της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, περιέγραψε την κατάσταση ως «απόλυτη ανθρωπιστική και κοινωνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης», τονίζοντας ότι τα κέντρα φιλοξενίας είναι υπερπλήρη και «δεν υπάρχει χώρος για κανέναν άλλον» . Από τους 49.000 εισερχόμενους, τουλάχιστον 7.000 είναι ανήλικοι, γεγονός που επιδεινώνει την ανθρωπιστική διάσταση της κρίσης . Ο Βίβας ζήτησε επισήμως από την κεντρική κυβέρνηση της Μαδρίτης να κηρύξει κατάσταση εθνικής έκτακτης ανάγκης και να αναπτύξει τον στρατό για να εγγυηθεί την ασφάλεια των συνόρων .
Ανταποκρινόμενη στο αίτημα, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων για την ενίσχυση της Πολιτοφυλακής (Guardia Civil). Ο αριθμός των αστυνομικών δυνάμεων στην περιοχή σχεδόν διπλασιάστηκε, ενώ στάλθηκαν επίσης ομάδες δυτών και επιπλέον σκάφη για θαλάσσιες περιπολίες .
EPA/Reduan Dris
Ο πρόεδρος της Θέουτα ζήτησε άμεσα την κήρυξη κατάστασης εθνικής έκτακτης ανάγκης και την ανάπτυξη του στρατού. Ωστόσο, η κεντρική κυβέρνηση φάνηκε να αργεί: η στρατιωτική ενίσχυση ανακοινώθηκε οκτώ ώρες μετά την έναρξη της κρίσης. Αυτό προκάλεσε σφοδρή κριτική για «παράλυση».
Παράλληλα, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε έτοιμη να λάβει «έκτακτα μέτρα» και να εντείνει τους ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία, εκφράζοντας την ανησυχία της για πιθανό μεταναστευτικό κύμα προς τη νότια Ευρώπη. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα ζήτησε την λογοδοσία του Σάντσεθ, ενώ η Frontex πρόσφερε ενισχύσεις.
Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι εικόνες με τα πλήθη προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων, κυρίως σε κύκλους της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς. Ο δισεκατομμυριούχος Ίλον Μασκ, γνωστός για την αντιμεταναστευτική ρητορική του, έκανε λόγο για «εισβολή», παρομοιάζοντάς την με την ταινία “War Ζ”. Ο ηγέτης του Vox, Αμπασκάλ, κατηγόρησε την κυβέρνηση Σάντσεθ ότι καλεί σκόπιμα «εκτελεστές» για να παραμείνει στην εξουσία. Αντίστοιχα, ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Φεϊχόο έκανε λόγο για «απελπιστική κατάσταση» και «κρίση εθνικής ασφάλειας».
Looks like World War Z! https://t.co/GCqWAruEEA
— Elon Musk (@elonmusk) July 30, 2026
Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που η Θέουτα βρίσκεται στο επίκεντρο διπλωματικών κρίσεων μεταξύ της Μαδρίτης και του Ραμπάτ. Τον Μάιο του 2021, η κυβέρνηση του Μαρόκου χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους, επιτρέποντας σε περίπου 8.000 ανθρώπους από το Μαρόκο και χώρες της υποσαχάριας Αφρικής να εισέλθουν στη Θέουτα μέσα σε μόλις δύο ημέρες. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε ευρέως ως αντίποινα για την απόφαση της Ισπανίας να επιτρέψει τη νοσηλεία σε ισπανικό νοσοκομείο του ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της αμφισβητούμενης περιοχής της Δυτικής Σαχάρας.
Η ένταση αποκλιμακώθηκε και τα σύνορα αποκαταστάθηκαν μόνο αφού ο πρωθυπουργός της Ισπανίας αναθεώρησε τη μακροχρόνια θέση της χώρας για τη Δυτική Σαχάρα και συναντήθηκε με τον βασιλιά του Μαρόκου, Μοχάμεντ ΣΤ΄, την επόμενη χρονιά. Αυτά τα γεγονότα καταδεικνύουν πώς η Θέουτα χρησιμοποιείται ως εργαλείο διπλωματικής πίεσης στις σχέσεις των δύο χωρών.
Επίσης, το 2022, περίπου 2.000 μετανάστες και πρόσφυγες προσπάθησαν να περάσουν τα σύνορα από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Μελίγια, με αποτέλεσμα τουλάχιστον 23 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια βίαιων επεισοδίων και εγκλωβισμού σε κιγκλιδώματα.
Μπροστά στην κρίση που έχει προκαλέσει η μαζική είσοδος μεταναστών στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα μέσω του Μαρόκου, η πρωθυπουργός της Ιταλίας πρότεινε την αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στην ζώνη Σένγκεν. Με την ιδέα αυτή έσπευσε να συμφωνήσει η υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας.
Η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι έχει όμως πρακτικό αντίκρυσμα ή αποτελεί μία πολιτική, δημαγωγικού χαρακτήρα, χωρίς πρακτική εφαρμογή;
Τι είναι η ζώνη Σένγκεν
Είναι ένα από τα πλέον χειροπιαστά κεκτημένα της Ευρωπαϊκής Ένωσης: μία ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας εντός της οποίας έχουν καταργηθεί οι συνοριακοί έλεγχοι για τους ταξιδιώτες.
Ο χώρος Σένγκεν δημιουργήθηκε σταδιακά από το 1985 και μετά. Η πρώτη ουσιαστική κατάργηση συνόρων τέθηκε σε ισχύ το 1995 ανάμεσα στο Βέλγιο, την Γερμανία, την Ισπανία, την Γαλλία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία και την Πορτογαλία.
Στην πράξη, εντός, τόσο οι πολίτες της ΕΕ όσο και οι υπήκοοι τρίτων χωρών μπορούν να ταξιδεύουν ελεύθερα, χωρίς να υπόκεινται σε συνοριακούς ελέγχους.
Στη ζώνη Σένγκεν συμμετέχουν σήμερα 29 χώρες. Ολες οι χώρες της Ενωσης με την εξαίρεση της Κύπρου και της Ιρλανδίας, καθώς και η Ισλανδία, το Λιχτενστάιν, η Νορβηγία και η Ελβετία.
Μπορεί να ανασταλεί η συμμετοχή ενός κράτους μέλους στην ζώνη Σένγκεν;
Τέτοιο μέτρο δεν προβλέπεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο.
«Το σύστημα Σένγκεν δεν περιλαμβάνει τέτοια πρόβλεψη: ένα κράτος δεν μπορεί μονομερώς να αποκλείσει ένα άλλο κράτος μέλος», εξηγεί η Marie-Laure Basilien-Gainche, καθηγήτρια του Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Lyon 3.
Τι είναι δυνατόν να γίνει;
Αν και δεν τίθεται θέμα αποκλεισμού μίας χώρας από την ζώνη Σένγκεν, είναι δυνατόν για ένα κράτος μέλος να επαναφέρει μέτρα ελέγχου εξαιρετικού και προσωρινού χαρακτήρα στα σύνορά του.
Οι διαδικασίες ορίζονται από τον κώδικα Σένγκεν. Οι έλεγχοι αυτοί επιτρέπονται, επί παραδείγματι, σε περίπτωση «σοβαρής απειλής για την εσωτερική ασφάλεια και την δημόσια τάξη».
Ως παραδείγματα παρουσιάζονται η τρομοκρατία, το οργανωμένο έγκλημα και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας. Επίσης «αιφνίδιες και μαζικές μετακινήσεις υπηκόων τρίτων χωρών μεταξύ κρατών μελών, όταν αυτές θέτουν ενδεχομένως σε κίνδυνο την λειτουργία της απαλλαγμένης από εσωτερικούς συνοριακούς ελέγχους ζώνης Σένγκεν».
Στο πλαίσιο αυτό, ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε σήμερα από τον υπουργό Εσωτερικών να «ενισχύσει τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία».
«Ωστόσο, δεν υπάρχει κοινό εσωτερικό σύνορο μεταξύ Ιταλίας και Ισπανίας, πόσο μάλλον μεταξύ Ισπανίας και Φινλανδίας», επισημαίνει η Μαρί-Λορ Μπαζιλιέν-Γκενς.
Τι λένε οι Βρυξέλλες
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τις εικόνες της Θέουτα «απαράδεκτες».
Όμως η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι απορρίφθηκε κατηγορηματικά από τις Βρυξέλλες.
Απαντώντας σε ερώτημα του AFP, ευρωπαίος αξιωματούχος δήλωσε ότι «κατανοεί τις ανησυχίες ορισμένων κυβερνήσεων», αλλά διαβεβαίωσε πως προτεραιότητα αποτελεί πρωτίστως «η διασφάλιση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπογραμμίζει ότι η κρίση αυτή αφορά ειδικά τον ισπανικό θύλακα της Θέουτα και ότι επιπλέον έλεγχοι είναι αναγκαίοι για την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ήπειρο, όπου καμία κίνηση δεν έχει ανιχνευθεί.
«Δεν είναι σαν να προσγειώθηκαν στην Ισπανία και να κυκλοφορούν ελεύθερα μέχρι την Γαλλία», τονίζει ο ευρωπαίος αξιωματούχος που δεν κατονομάζεται.
Με πληροφορίες από Reuters, BBC, New York Times, APnews, Forbes, ΑΠΕ