Στη Λα Γκουάιρα της Βενεζουέλας, η 10χρονη Μαρία προσπαθεί ακόμη να διαχειριστεί τη στιγμή που έχασε τη μητέρα της, ένα γεγονός που άλλαξε για πάντα τη ζωή της. Οι ισχυροί δίδυμοι σεισμοί που έπληξαν περιοχές της Βενεζουέλας τον περασμένο μήνα προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές και κατέστρεψαν το σπίτι της οικογένειας στην παραθαλάσσια πόλη Καραμπαλέδα. Μετά την καταστροφή, η Μαρία και ο 13χρονος αδελφός της, Νταμιάν, μεταφέρθηκαν στο σπίτι της θείας τους, Μερσέντες Οσούλ. Η μικρή Μαρία επαναλαμβάνει συχνά στη νέα της φροντίστρια τη φράση «η μαμά μου ήταν εκεί», προσπαθώντας να κατανοήσει την απώλεια που βίωσε.
Ο Νταμιάν, από την πλευρά του, αντιμετωπίζει το τραύμα με διαφορετικό τρόπο. Σύμφωνα με τη θεία του, αποφεύγει να μιλήσει για όσα συνέβησαν και περνά μεγάλο μέρος της ημέρας του παίζοντας ποδόσφαιρο σε ένα αυτοσχέδιο γήπεδο μαζί με άλλα παιδιά που επίσης έχασαν τα σπίτια τους και φιλοξενούνται σε προσωρινά καταφύγια. «Ο ανιψιός μου δεν θέλει να μιλήσει γι’ αυτό. Το μόνο που κάνει είναι να παίζει, να παίζει», αναφέρει η Οσούλ.
Την ώρα που οι ενήλικες προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες της καταστροφής και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους, χιλιάδες παιδιά στη Βενεζουέλα καλούνται να διαχειριστούν τον φόβο, το πένθος και την αβεβαιότητα, προσπαθώντας να κατανοήσουν μια τραγωδία που ξεπερνά ακόμη και τις δυνατότητες πολλών ενηλίκων να την αντιμετωπίσουν.
Ο Νταμιάν βρίσκει διέξοδο στο ποδόσφαιρο, ενώ η Μαρία αναζητά παρηγοριά στα γλυκά, σύμφωνα με τη θεία της. Πρόκειται για απλούς, παιδικούς τρόπους διαχείρισης μιας βαθιά τραυματικής εμπειρίας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος αντιμετώπισης ενός τραύματος. Για τον λόγο αυτό, σε αρκετά προσωρινά καταφύγια έχουν δημιουργηθεί οι λεγόμενοι «Χώροι Φιλικοί προς τα Παιδιά», όπου ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί παρέχουν στήριξη σε παιδιά και εφήβους μέσω δραστηριοτήτων, παιχνιδιού και συμβουλευτικής.
Στόχος των ειδικών δεν είναι να πιέσουν τα παιδιά να μιλήσουν άμεσα για την τραγωδία που έζησαν, αλλά να τους προσφέρουν ένα ασφαλές περιβάλλον, μέσα στο οποίο θα μπορέσουν σταδιακά να επεξεργαστούν την εμπειρία τους. «Μέσα από το παιχνίδι και τις ομαδικές δραστηριότητες, τα παιδιά μπορούν να αρχίσουν να εκφράζονται, να απελευθερώνουν το άγχος και το τραύμα που προκάλεσε αυτή η καταστροφή και επίσης να αρχίσουν να ανακτούν το αίσθημα ασφάλειας που έχουν χάσει», δηλώνει ο Μανουέλ Ροντρίγκεθ Πουμαρόλ, εκπρόσωπος της UNICEF στη Βενεζουέλα.
Η World Vision είναι μία από τις οργανώσεις που έχουν δημιουργήσει τέτοιους χώρους υποστήριξης. Η οργάνωση λειτουργεί οκτώ έως δέκα κινητούς χώρους στο Καράκας και στη Λα Γκουάιρα, τις δύο περιοχές που επλήγησαν περισσότερο, όπου τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα να παίξουν επιτραπέζια παιχνίδια, παιχνίδια με κάρτες, να κάνουν χειροτεχνίες και να συμμετέχουν σε αθλητικές δραστηριότητες.
Σύμφωνα με την υπεύθυνη αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών της World Vision στη Βενεζουέλα, Αντρέα Λάσο, η δημιουργία ασφαλών χώρων είναι κρίσιμη για την ψυχολογική αποκατάσταση των παιδιών.
«Χρειάζονται έναν χώρο όπου θα μπορούν να αισθανθούν ξανά ασφαλή, όπου θα προστατεύονται, όπου θα μπορούν να παίξουν και να αλληλεπιδράσουν με άλλα παιδιά. Αυτό είναι κρίσιμο για την ανάρρωσή τους και για να ξαναχτίσουν τη ζωή τους», σημειώνει. Η υποστήριξη δεν περιορίζεται μόνο στα παιδιά, αλλά επεκτείνεται και στους ενήλικες που έχουν αναλάβει τη φροντίδα τους. Στόχος είναι να μπορέσουν και εκείνοι να διαχειριστούν το δικό τους πένθος, αλλά και να αποτελέσουν σταθερό στήριγμα για τα παιδιά που εξαρτώνται από αυτούς.
Η Μερσέντες Οσούλ εξακολουθεί να θρηνεί την απώλεια της αδελφής της, η οποία ήταν η μητέρα της Μαρίας και του Νταμιάν. Παράλληλα, προσπαθεί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα, καθώς έχει αναλάβει τη φροντίδα της ανιψιάς και του ανιψιού της, μαζί με τις δύο δικές της κόρες. Η ψυχολόγος του καταφυγίου συνέστησε στην Οσούλ να μην πιέζει τον Νταμιάν να μιλήσει για τον θάνατο της μητέρας του, εφόσον ο ίδιος δεν επιθυμεί να το κάνει, και να του επιτρέψει να χρησιμοποιεί το ποδόσφαιρο ως έναν τρόπο έκφρασης και εκτόνωσης. «Μου είπαν να τον αφήσω να ξεσπάσει, ότι αυτός είναι ένας τρόπος να εκτονώνεται», αναφέρει η Οσούλ.
Η καταστροφή έχει ανατρέψει την καθημερινότητα χιλιάδων παιδιών στη Βενεζουέλα. Πολλά από αυτά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, ενώ άλλα έχασαν συγγενείς, φίλους, σχολεία και τη ζωή όπως τη γνώριζαν μέχρι εκείνη τη στιγμή. Στα προσωρινά καταφύγια, η πρόκληση δεν αφορά μόνο την εξασφάλιση βασικών αναγκών, όπως η στέγαση και η τροφή. Περιλαμβάνει επίσης την αποκατάσταση χώρων ασφάλειας, παιχνιδιού και εκπαίδευσης, την ώρα που οι οικογένειες προσπαθούν να βρουν πιο μόνιμες λύσεις.
Η Αντρέα Λάσο επισημαίνει ότι ένα από τα σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζουν οι ανθρωπιστικές οργανώσεις είναι ο έλεγχος της πρόσβασης στα καταφύγια. Οι χώροι αυτοί πρέπει να παραμένουν ασφαλείς, ώστε τα παιδιά να προστατεύονται από ανθρώπους που θα μπορούσαν να τα εκμεταλλευτούν ή να τα βλάψουν. «Έχουμε δει πολλούς ανθρώπους που δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί και οι οποίοι στην πραγματικότητα δεν έχουν πληγεί από την κρίση, αλλά προσπαθούν απλώς να εκμεταλλευτούν την κατάσταση και να εκμεταλλευτούν τα παιδιά, κάτι που είναι πραγματικά κακό και θλιβερό», δήλωσε στο CNN.
Η UNICEF εκτιμά ότι περίπου 650.000 άνθρωποι ενδέχεται να χρειάζονται βοήθεια μετά τους σεισμούς, ανάμεσά τους περίπου 234.000 παιδιά. Σύμφωνα με τον Μανουέλ Ροντρίγκεθ Πουμαρόλ, στον αριθμό αυτό περιλαμβάνονται παιδιά που έχασαν τα σπίτια τους ή συγγενικά τους πρόσωπα, αλλά και ανήλικοι που, παρότι δεν υπέστησαν άμεσες καταστροφές στις κατοικίες τους, επηρεάστηκαν από τη διακοπή βασικών υπηρεσιών, όπως η παροχή πόσιμου νερού, η πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη ή οι εμβολιασμοί. «Ο σεισμός έχει πάρει τόσα πολλά από αυτά τα αγόρια και τα κορίτσια και ο ρόλος μας είναι να διασφαλίσουμε ότι δεν θα τους πάρει και το μέλλον», δηλώνει ο εκπρόσωπος της UNICEF.
EPA/RONALD PENA R
Ένα σημαντικό μέρος της αποκατάστασης των παιδιών συνδέεται με την επιστροφή τους στο σχολείο. Ο εκπρόσωπος της UNICEF εξηγεί ότι ορισμένα προσωρινά καταλύματα λειτουργούν μέσα σε εκπαιδευτικά κέντρα και ότι γίνονται προσπάθειες ώστε οι χώροι αυτοί να επιστρέψουν στη βασική τους χρήση πριν από την έναρξη της επόμενης σχολικής χρονιάς. Την περασμένη εβδομάδα, η ασκούσα καθήκοντα προέδρου της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκεζ, δήλωσε ότι η Ορχήστρα Σιμόν Μπολίβαρ έχει ξεκινήσει μαθήματα μουσικών οργάνων για παιδιά, ενώ παράλληλα διανέμονται παιχνίδια και η Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία της Βενεζουέλας έχει δημιουργήσει γήπεδα ποδοσφαίρου για τις ανάγκες των παιδιών.
Σύμφωνα με την ίδια, τα προσωρινά καταλύματα έχουν οργανωθεί σε οικογενειακές μονάδες. Ωστόσο, η επιστροφή σε κάποιες καθημερινές δραστηριότητες δεν σημαίνει ότι ο φόβος έχει εξαφανιστεί. Ο Ροντρίγκεθ Πουμαρόλ αναφέρει ότι πολλά παιδιά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν έντονο άγχος μετά την καταστροφή. «Μένουν ξύπνια παίζοντας μέχρι αργά τη νύχτα από φόβο ότι κάτι μπορεί να συμβεί ενώ κοιμούνται», σημειώνει.
Η καταστροφή έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση για τα παιδιά που χωρίστηκαν από τους γονείς τους, των οποίων η τύχη παραμένει ακόμη άγνωστη. Η ειδικός στο οικογενειακό δίκαιο Τζέσλια Βεργκάρα εξηγεί ότι, όταν οι γονείς δεν είναι διαθέσιμοι, προτεραιότητα του συστήματος προστασίας των παιδιών στη Βενεζουέλα είναι να εντοπιστούν άλλοι συγγενείς που μπορούν να αναλάβουν τη φροντίδα τους.
Πριν εξεταστεί οποιοδήποτε άλλο μέτρο, οι αρχές οφείλουν να διερευνήσουν αν υπάρχουν κοντινά μέλη της οικογένειας, όπως παππούδες, θείοι ή μεγαλύτερα αδέλφια, τα οποία μπορούν προσωρινά να αναλάβουν την ευθύνη των παιδιών, έως ότου ξεκαθαριστεί τι συνέβη στους γονείς τους. «Εάν αποδειχθεί με βεβαιότητα ότι και οι δύο γονείς έχουν πεθάνει και ότι δεν υπάρχει οικογένεια προέλευσης που μπορεί να αναλάβει τη φροντίδα αυτών των παιδιών, το κράτος μπορεί να τα κηρύξει υιοθετήσιμα. Αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά μπορούν στη συνέχεια να ενταχθούν σε πρόγραμμα ανάδοχων οικογενειών», εξηγεί η Βεργκάρα.
EPA/MIGUEL GUTIERREZ
Η δικηγόρος υπογραμμίζει ότι ακόμη και σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, οι διαδικασίες προστασίας των ανηλίκων δεν μπορούν να παρακάμπτουν τα απαραίτητα στάδια. Οι οικογένειες που επιθυμούν να γίνουν ανάδοχες πρέπει να περάσουν από αξιολόγηση, ώστε να διαπιστωθεί η καταλληλότητά τους και να διασφαλιστεί ότι μπορούν να προσφέρουν ένα ασφαλές και σταθερό περιβάλλον στα παιδιά. «Η ιδρυματοποίηση ή η υιοθεσία είναι η τελευταία λύση που είναι διαθέσιμη στη Βενεζουέλα», αναφέρει η ειδικός.
Για τη Μερσέντες Οσούλ, το προσωρινό καταφύγιο έχει αποτελέσει σημαντική πηγή βοήθειας μέσα σε μια περίοδο βαθιάς απώλειας που ακόμη προσπαθεί να διαχειριστεί. Στο καταφύγιο, η Μαρία και ο Νταμιάν έχουν πρόσβαση σε φαγητό, χώρους παιχνιδιού και ψυχολογική υποστήριξη. «Τους προσφέρουν δραστηριότητες, τους πηγαίνουν σε ψυχολόγους. Η κόρη μου λατρεύει να ζωγραφίζει. Ο Νταμιάν τρελαίνεται για το ποδόσφαιρο», αναφέρει η Οσούλ περιγράφοντας την καθημερινότητά τους.
Ωστόσο, μετά την απώλεια της αδελφής της και την ανάληψη της φροντίδας τεσσάρων παιδιών, η μεγαλύτερη ανάγκη της παραμένει η εξασφάλιση ενός νέου σπιτιού για όλη την οικογένεια. «Ένα σπίτι. Όλα τα υπόλοιπα έρχονται μετά», λέει χαρακτηριστικά. Μέχρι τότε, ο Νταμιάν, η Μαρία και χιλιάδες ακόμη παιδιά που επλήγησαν από τους σεισμούς προσπαθούν να κρατηθούν από ό,τι μπορούν – από μικρές στιγμές χαράς, από το παιχνίδι, τον αθλητισμό και απλές καθημερινές συνήθειες – αναζητώντας μια αίσθηση ασφάλειας μετά τη μεγαλύτερη τραγωδία της νεαρής ζωής τους.
Πηγή: BBC