Ελάχιστοι στατιστικοί δείκτες άλλαξαν τόσο δραστικά τον τρόπο με τον οποίο αναλύεται το ποδόσφαιρο όσο τα xGoals (Expected Goals). Από τις τηλεοπτικές μεταδόσεις και τις ιστοσελίδες στατιστικής μέχρι τα τμήματα ανάλυσης των συλλόγων, ο συγκεκριμένος δείκτης έχει εξελιχθεί σχεδόν σε… επίσημη γλώσσα του σύγχρονου ποδοσφαίρου.
Σήμερα είναι σχεδόν αδύνατο να ολοκληρωθεί μια ανάλυση αγώνα χωρίς αναφορά στα xGoals. «Η μία ομάδα άξιζε να κερδίσει», «ο επιθετικός σκοράρει περισσότερο από όσο προβλέπουν τα xGoals», «η άμυνα δέχεται λιγότερα γκολ από όσα θα έπρεπε». Πρόκειται για εκφράσεις που έχουν περάσει στην καθημερινότητα των φιλάθλων.
Ωστόσο, όσο αυξάνεται η χρήση του δείκτη, τόσο μεγαλώνει και η συζήτηση γύρω από τις αδυναμίες του. Αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι τα xGoals αποτελούν εξαιρετικό εργαλείο όταν χρησιμοποιούνται σωστά, αλλά γίνονται παραπλανητικά όταν μετατρέπονται σε απόλυτο κριτήριο αξιολόγησης.
Τα xGoals εκτιμούν την πιθανότητα να καταλήξει μια τελική προσπάθεια σε γκολ. Για να υπολογιστεί αυτή η πιθανότητα, εξετάζονται δεκάδες παράμετροι, όπως η θέση του σουτ, η γωνία, η απόσταση από την εστία, το σημείο του σώματος με το οποίο γίνεται η εκτέλεση, το αν πρόκειται για κεφαλιά ή σουτ, αλλά και στοιχεία που αφορούν την εξέλιξη της φάσης.
Το αποτέλεσμα είναι ένας αριθμός από το 0 έως το 1. Ένα σουτ με xG 0,10 σημαίνει ότι ιστορικά περίπου μία στις δέκα αντίστοιχες προσπάθειες καταλήγει στα δίχτυα. Αντίστοιχα, ένα πέναλτι αποτιμάται συνήθως κοντά στο 0,76 έως 0,79, καθώς περίπου το 76%-79% των εκτελέσεων μετατρέπεται σε γκολ.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας πιθανοτικός δείκτης αντιμετωπίζεται ως απόδειξη του τι «έπρεπε» να συμβεί.
Το ποδόσφαιρο είναι άθλημα χαμηλού σκορ. Ένα παιχνίδι μπορεί να κριθεί από μία ή δύο τελικές προσπάθειες, ενώ ακόμη και οι κορυφαίοι επιθετικοί ολοκληρώνουν αρκετούς αγώνες με λίγα σουτ.
Αυτό σημαίνει ότι η στατιστική διακύμανση είναι τεράστια. Η διαφορά ανάμεσα στα πραγματικά γκολ ενός ποδοσφαιριστή και στα αναμενόμενα γκολ μπορεί να οφείλεται απλώς στην τύχη και όχι στην πραγματική του ικανότητα.
Με άλλα λόγια, χρειάζονται εκατοντάδες τελικές προσπάθειες ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Σε πολύ μικρότερα δείγματα, όπως ένας μήνας ή ακόμη και μία ολόκληρη σεζόν για αρκετούς ποδοσφαιριστές, τα συμπεράσματα μπορεί να είναι ιδιαίτερα επισφαλή.
Αυτή θεωρείται ίσως η μεγαλύτερη αδυναμία των παραδοσιακών μοντέλων xGoals.
Το μοντέλο αντιμετωπίζει μια ίδια ευκαιρία με ακριβώς την ίδια πιθανότητα επιτυχίας είτε τη βρει μπροστά του ένας κορυφαίος σέντερ φορ είτε ένας κεντρικός αμυντικός που σκοράρει μία φορά τον χρόνο.
Στην πραγματικότητα όμως η διαφορά ποιότητας μεταξύ των εκτελεστών είναι τεράστια.
Οι σύλλογοι επενδύουν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ για την απόκτηση επιθετικών επειδή ακριβώς αυτοί μετατρέπουν τις ευκαιρίες σε γκολ με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα από τον μέσο ποδοσφαιριστή. Επομένως, όταν το μοντέλο θεωρεί όλους τους εκτελεστές ισοδύναμους, αγνοεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του ίδιου του αθλήματος. Δεν είναι τυχαίο ότι κορυφαίοι επιθετικοί εμφανίζουν σταθερά περισσότερα γκολ από τα αναμενόμενα, όχι επειδή είναι τυχεροί, αλλά επειδή διαθέτουν ανώτερη ποιότητα εκτέλεσης.
Ένα ακόμη σημαντικό μειονέκτημα είναι ότι τα xGoals αξιολογούν αποκλειστικά τη στιγμή του σουτ.
Δεν αποτιμούν την εξαιρετική ανάπτυξη που προηγήθηκε, μια ατομική ενέργεια που διέλυσε ολόκληρη άμυνα ή μια κάθετη πάσα που άνοιξε το παιχνίδι. Αν μια φάση κοπεί με σωτήριο τάκλιν ένα δευτερόλεπτο πριν από το σουτ, στα xGoals καταγράφεται… μηδέν.
Επιπλέον, ο δείκτης αγνοεί πλήρως τις συνθήκες ενός αγώνα. Δεν υπολογίζει την ψυχολογική πίεση ενός τελικού, την κόπωση μετά από 120 λεπτά, τις ακραίες καιρικές συνθήκες, τη δυναμική της εξέδρας ή τη διαφορετική σημασία μιας εκτέλεσης πέναλτι στον τελικό ενός Παγκοσμίου Κυπέλλου σε σχέση με ένα φιλικό παιχνίδι προετοιμασίας.
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί συζητήσεις αφορά στον ρόλο του τερματοφύλακα. Τα περισσότερα παραδοσιακά μοντέλα xGoals εξετάζουν κυρίως τη θέση από την οποία εκτελείται το σουτ και όχι την πραγματική θέση ή την αντίδραση του τερματοφύλακα τη συγκεκριμένη στιγμή.
Έτσι, μια εντυπωσιακή επέμβαση υψηλότατου επιπέδου καταγράφεται απλώς ως μια χαμένη ευκαιρία του επιθετικού. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί πιο εξελιγμένα μοντέλα, όπως τα Post-Shot xGoals, που επιχειρούν να μετρήσουν την ποιότητα της ίδιας της εκτέλεσης και της επέμβασης του τερματοφύλακα, ωστόσο ακόμη και αυτά απέχουν από το να αποτυπώσουν πλήρως την πραγματικότητα.
Σε βάθος μιας ολόκληρης αγωνιστικής περιόδου παρατηρείται ένα ακόμη ενδιαφέρον φαινόμενο.
Οι κορυφαίες ομάδες σκοράρουν συνήθως περισσότερα γκολ από όσα προβλέπουν τα xGoals, ενώ οι πιο αδύναμες λιγότερα.
Η εξήγηση είναι σχετικά απλή. Τα μοντέλα βασίζονται στον μέσο ποδοσφαιριστή, όμως οι καλύτερες ομάδες δεν διαθέτουν… μέσους ποδοσφαιριστές. Διαθέτουν παίκτες κορυφαίας ποιότητας, οι οποίοι εκτελούν καλύτερα, παίρνουν πιο σωστές αποφάσεις και αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τις ίδιες ευκαιρίες.
Αυτό δημιουργεί μια συστηματική απόκλιση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες συγκρίσεις μεταξύ συλλόγων διαφορετικού επιπέδου.
Ίσως η πιο διαδεδομένη παρερμηνεία αφορά την ανάλυση ενός μόνο παιχνιδιού.
Μετά από κάθε αγωνιστική εμφανίζονται συμπεράσματα του τύπου «η ομάδα άξιζε τη νίκη επειδή είχε περισσότερα xGoals». Στην πραγματικότητα, τα xGoals είναι εργαλείο για τη μελέτη μακροχρόνιων τάσεων και όχι για την ετυμηγορία ενός 90λεπτου. Ένας αγώνας περιλαμβάνει αμέτρητες μεταβλητές, στιγμές έμπνευσης, λάθη, αποκρούσεις, ψυχολογία και τύχη. Ένα υψηλότερο άθροισμα xGoals δεν σημαίνει αυτόματα ότι η συγκεκριμένη ομάδα έπρεπε να φύγει νικήτρια από το γήπεδο.
Το ποδόσφαιρο εξακολουθεί να είναι άθλημα πιθανοτήτων και όχι βεβαιοτήτων.
Τα xGoals παραμένουν μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στη σύγχρονη ποδοσφαιρική ανάλυση. Βοηθούν τους προπονητές, τους αναλυτές, τα τμήματα scouting και τους συλλόγους να εντοπίζουν τάσεις που δύσκολα διακρίνονται μόνο με το μάτι. Όμως δεν αποτελούν την απόλυτη αλήθεια. Δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την παρατήρηση, την κατανόηση του αγώνα, την αξιολόγηση της ατομικής ποιότητας ή τη συνολική εικόνα μιας ομάδας.
Το ποδόσφαιρο παραμένει ένα παιχνίδι όπου η ανθρώπινη ικανότητα, η τακτική, η ψυχολογία, η πίεση και η στιγμή εξακολουθούν να καθορίζουν το αποτέλεσμα. Τα xGoals φωτίζουν ένα σημαντικό κομμάτι της εικόνας, αλλά ποτέ ολόκληρη την εικόνα.