Υπάρχει μια κρυφή γωνιά του TikTok που ο αλγόριθμος δεν θα σου δείξει, γεμάτη παράξενα, ανατριχιαστικά και πραγματικά ενοχλητικά βίντεο. Ίσως όλα αυτά να είναι ένας μύθος ή ίσως να αποτελούν μια προεπισκόπηση του μέλλοντος του διαδικτύου.
Το TikTok έχει τη φήμη ότι προσφέρει μια ατελείωτη ροή βίντεο που, γενικά, είναι αρκετά θετικά. Ορισμένοι επικριτές μάλιστα το χαρακτηρίζουν υπερβολικά «αποστειρωμένο». Όμως κάτω από την επιφάνεια, υπάρχουν δισεκατομμύρια βίντεο που το TikTok συνήθως δεν σου δείχνει. Κάποια είναι βαρετά. Κάποια είναι αλλόκοτα. Κάποια είναι πραγματικά ανησυχητικά.
Λέγεται πως, αν μείνεις ξύπνιος πολύ αργά και σκρολάρεις για ώρες μέχρι να εξαντλήσεις τις συνηθισμένες προτάσεις του TikTok, ίσως να πάρεις μια φευγαλέα γεύση από αυτόν τον κόσμο. Όμως οι χρήστες της πλατφόρμας λένε ότι έχουν βρει έναν τρόπο να πάνε ακόμα βαθύτερα.
Με τα κατάλληλα τεχνάσματα μπορείς να φτάσεις σε αυτόν τον απόκοσμο ψηφιακό χώρο, ο οποίος είναι πιο παράξενος, πιο σκοτεινός από τη χαρούμενη διαδρομή στην οποία σε κατευθύνει συνήθως ο αλγόριθμος. Είναι γνωστός ως «TikTok Farlands».
Ο καλύτερος τρόπος για να φτάσεις εκεί, όπως φαίνεται, είναι να πληκτρολογήσεις μια σειρά από τυχαίους αριθμούς και γράμματα που κάποιος άλλος χρήστης έχει δημοσιεύσει στα σχόλια ενός βίντεο.
«Δεν μπορείς να φτάσεις εκεί μόνο μέσω αλγοριθμικών προτάσεων, χρειάζεσαι έναν άνθρωπο να σε προσκαλέσει», λέει ο Aidan Walker, δημοσιογράφος διαδικτυακής κουλτούρας και ερευνητής των memes, σε ανάρτησή του για το θέμα.
Οι συζητήσεις γύρω από τα TikTok Farlands έχουν εκραγεί τους τελευταίους μήνες, συνδυάζοντας θεωρίες συνωμοσίας και αστικούς μύθους με σοβαρές συζητήσεις για τη δύναμη των εταιρειών κοινωνικών δικτύων.
Οι χρήστες έχουν βρει τρόπους να «χακάρουν» τον αλγόριθμο του TikTok ώστε να εμφανίζει βίντεο που πιστεύουν ότι η εφαρμογή δεν θέλει να δεις. Πρόκειται τόσο για ένα κοινωνικό κίνημα όσο και για μια τάση των memes. Οι άνθρωποι πιέζουν τα όρια της μηχανής.
Και σε έναν κόσμο γεμάτο από πρόχειρο περιεχόμενο τεχνητής νοημοσύνης και ατελείωτο, μηχανικό σκρολάρισμα, αυτό με έχει κάνει να αισθάνομαι πιο αισιόδοξος για το μέλλον του διαδικτύου απ’ όσο έχω νιώσει εδώ και πολύ καιρό.
Το όνομα «Farlands» προέρχεται από ένα διάσημο, παλιό σφάλμα στο παιχνίδι Minecraft.
Στις πρώτες εκδόσεις του παιχνιδιού, αν περπατούσες αρκετά μακριά, προκαλούσες ένα σφάλμα που δημιουργούσε παραμορφωμένα και χαοτικά τοπία γεμάτα σήραγγες και παράξενες δομές.
«Τα Minecraft Farlands ήταν το όριο του παιχνιδιού. Κυριολεκτικά έφτανες στο τέλος του κόσμου και δεν μπορούσες να προχωρήσεις άλλο», λέει η Jessica Maddox, αναπληρώτρια καθηγήτρια Σπουδών Μέσων στο Πανεπιστήμιο της Τζόρτζια στις ΗΠΑ, η οποία ειδικεύεται στα κοινωνικά δίκτυα.
Τα TikTok Farlands βασίζονται στην ίδια ιδέα.
«Είναι το τέλος του διαδικτύου, εκεί όπου τα πράγματα γίνονται παράξενα. Έχεις αφήσει το κυρίαρχο ρεύμα και έχεις πάρει λάθος στροφή.»
Με τη βοήθεια σχολίων που είχαν αφεθεί κάτω από μια βιντεοανάρτηση του Walker, κατάφερα να ακολουθήσω μερικές τυχαίες ακολουθίες χαρακτήρων μέσα στο κενό. Πληκτρολόγησα έναν κωδικό στη γραμμή αναζήτησης και αυτό που βρήκα δεν έμοιαζε καθόλου με τη συνηθισμένη μου εμπειρία στο TikTok.
Εφιαλτικές μορφές δημιουργημένες από τεχνητή νοημοσύνη παρήλαυναν στην οθόνη. Πρόσωπα παραμορφωμένα μέσα σε ένα πέπλο ψηφιακής παραμόρφωσης. Ένα είδος εξωγήινου πλάσματος, με τις φλέβες του συνδεδεμένες στα καλώδια μιας τηλεόρασης, ούρλιαζε από αγωνία ενώ ένας έφηβος το παρακολουθούσε κρατώντας χειριστήριο βιντεοπαιχνιδιού.
Μεγάλο μέρος αυτού του περιεχομένου ήταν υπερβολικά ενοχλητικό. Ακόμα και οι σειρές τυχαίων γραμμάτων και αριθμών που οι άνθρωποι μοιράζονται σαν κωδικούς πρόσβασης για τα Farlands παραμένουν μυστήριο.
Μερικές φορές οι χρήστες επισημαίνουν τα δικά τους βίντεο με αυτούς τους κωδικούς και τους κοινοποιούν για να προωθήσουν τη δουλειά τους. Όμως μίλησα με μερικούς ανθρώπους που ορκίζονταν ότι βρήκαν κωδικούς των Farlands απλώς πατώντας τυχαία πλήκτρα στο πληκτρολόγιο.
Μερικοί από αυτούς τους κωδικούς φαίνεται να εμφανίζουν πραγματικά τυχαία αποτελέσματα. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς τι ακριβώς συμβαίνει, καθώς η λειτουργία αναζήτησης του TikTok δίνει διαφορετικά αποτελέσματα σε διαφορετικούς χρήστες.
Ολόκληρη η ιδέα αφορά τη σκόπιμη ανατροπή του τρόπου λειτουργίας του TikTok για δικούς σου σκοπούς, λέει ο Walker.
@aidanetcetera #farlands ♬ original sound – Aidan Walker
«Αυτό είναι μέρος της γοητείας. Χρησιμοποιείς την πλατφόρμα με τρόπο για τον οποίο δεν σχεδιάστηκε», λέει. «Έχεις περάσει τα όρια του κανονικού TikTok και βρίσκεσαι στα σύνορα, εκεί όπου κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι συμβαίνει.»
Στα σχόλια αυτών των παράξενων βίντεο θα δεις επίσης ανθρώπους να γράφουν ξανά και ξανά τη φράση: «ΘΕΛΩ ΝΑ ΜΕΙΝΩ ΣΤΑ FARLANDS». Μερικοί «ταξιδιώτες» φαίνεται να πιστεύουν ότι αν δημοσιεύσεις ένα σχόλιο 500 λέξεων, ενεργοποιείς τον αλγόριθμο ώστε να σου εμφανίζει παρόμοιο περιεχόμενο.
Είναι αλήθεια; Αδύνατον να το γνωρίζουμε. Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων είναι ένα «μαύρο κουτί».
«Οι άνθρωποι προσπαθούν να πάρουν ξανά τον έλεγχο των ροών περιεχομένου και των διαδικτυακών εμπειριών τους», λέει η Maddox.
«Αυτό δείχνει ότι έχουν κουραστεί από τις αλγοριθμικές ροές περιεχομένου και από την ανησυχία μας για τη δύναμη που ασκούν στη ζωή μας, καθορίζοντας τι βλέπουμε. Το διαδίκτυο είναι τόσο συντριπτικό. Κατά μία έννοια, τα Farlands αντιπροσωπεύουν την ελπίδα ότι τελικά βρήκες το τέλος και έφτασες σε ένα μέρος όπου θα μπορούσες πραγματικά να σταματήσεις.»
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει και κάτι καινούργιο εδώ. Καταρχάς, μεγάλο μέρος του δημοφιλούς περιεχομένου που οι άνθρωποι περιγράφουν ως Farlands μοιάζει να αποτελεί σχόλιο πάνω στην ίδια την τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο Shane Moore, περισσότερο γνωστός ως @smoorel8r, δημιουργεί αναρτήσεις που ξεκινούν ως τυπικές κριτικές φαγητού του TikTok. Στη συνέχεια όμως η εικόνα αρχίζει να αλλοιώνεται σαν κατεστραμμένο αρχείο βίντεο, ενώ σκηνές που θυμίζουν ταινίες τρόμου εμφανίζονται και εξαφανίζονται μέσα από ψηφιακά «γλιστρήματα» (glitches).
Άλλοι δημιουργοί, όπως οι @realityisoptional.net και Lucas Wilm, παράγουν βίντεο που μοιάζουν λιγότερο με περιεχόμενο κοινωνικών δικτύων και περισσότερο με βιντεοτέχνη που θα συναντούσε κανείς σε ένα μουσείο.
Αρκετοί δημιουργοί παρήγαγαν αυτού του είδους το περιεχόμενο πολύ πριν αρχίσει οποιοσδήποτε να μιλά για τα Farlands.
Ερωτηθείς ο Walker αν η κάλυψη των Farlands από ένα μεγάλο μέσο ενημέρωσης όπως το BBC θα μπορούσε να καταστρέψει τη γοητεία τους ή να τα κάνει «μη κουλ», απάντησε: «Είναι ήδη mainstream. Αποτελούν σημαντικό μέρος της καθημερινής κατανάλωσης περιεχομένου για ορισμένους ανθρώπους.»
Με άλλα λόγια, τα παιδιά που καθορίζουν τις τάσεις πιθανότατα έχουν ήδη προχωρήσει σε κάτι άλλο.
Παρ’ όλα αυτά, μέσα στη συζήτηση γύρω από τα Farlands υπάρχει η αίσθηση ότι συμβαίνει κάτι ανατρεπτικό – ιδιαίτερα όταν οι άνθρωποι ανακαλύπτουν τρόπους να χειραγωγούν τους αλγορίθμους.
«Αντιβαίνει στη λογική του τι θεωρείται καλό περιεχόμενο», λέει η Maddox. «Το TikTok έχει συγκεκριμένα πράγματα που του αρέσουν. Το Instagram έχει συγκεκριμένα πράγματα που του αρέσουν. Τα Farlands πηγαίνουν ενάντια σε αυτό.»
Όπως κι αν το δει κανείς, τα Farlands αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης τάσης. Οι άνθρωποι στρέφονται εδώ και χρόνια στα λεγόμενα «χαζά κινητά» (dumb phones), δηλαδή συσκευές με περιορισμένες λειτουργίες. Οι αναλογικές φωτογραφικές μηχανές έχουν επιστρέψει στη μόδα. Τα ενσύρματα ακουστικά έχουν κάνει επίσης δυναμική επιστροφή. Η αντίδραση απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη έχει γίνει τόσο δημοφιλής, ώστε ακόμα και ο Πάπας μιλά γι’ αυτήν. Γενικότερα, υπάρχει στην κοινωνία μας μια υπόγεια αίσθηση τεχνολογικής εξέγερσης που γίνεται όλο και πιο αισθητή. Ίσως όλα αυτά να είναι απλώς μια ενδιαφέρουσα ιστορική παρένθεση. Ή ίσως να αποτελούν ένδειξη για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν στο μέλλον.
Πηγή BBC