Στην έρημο Ατακάμα, αστρονόμοι ζουν σε κρυψώνα εχθρών του James Bond

Είναι εύκολο να προσπεράσει κανείς το κτήριο που είναι γνωστό ως Ρεζιντένσια (Residencia) στη Χιλή. Σχεδιασμένο να ενσωματώνεται με την έρημο Ατακάμα, η είσοδός του βρίσκεται πίσω από μια βαριά, χωρίς σήμανση πόρτα στη βάση μιας ρηχής ράμπας. Κυρίως, το μόνο που μπορεί κανείς να δει είναι γυμνές, βραχώδεις πεδιάδες και βουνά. Από πάνω, κάποιο αρπακτικό πουλί διασχίζει περιστασιακά τον ξηρό αέρα.

Αλλά μόλις μπείτε μέσα στη Ρεζιντένσια, εισέρχεστε σε μια καταπράσινη όαση. Το πρώτο πράγμα που νιώθετε είναι ο υγρός αέρας στο δέρμα σας, που παράγεται από τροπικά δέντρα και φυτά που φυτρώνουν στο έδαφος του κεντρικού αίθριου. Κάτω από έναν γιγάντιο θόλο, βρίσκεται μια λαμπερή μπλε πισίνα.

Και εάν μοιάζει με αρχηγείο κακού της ταινίας Τζέιμς Μποντ, αυτό συμβαίνει γιατί όντως ήταν. Το 2008, ένα συνεργείο γύρισε το φινάλε της ταινίας Bond Quantum of Solace (Το Άσυλο της Συμφοράς) εδώ, χρησιμοποιώντας τους διαδρόμους, τις βεράντες και το εξωτερικό ως φόντο. Προσοχή στα spoilers: Ο Bond (Ντάνιελ Κρεγκ) φτάνει και γίνονται πολλές εκρήξεις.

Τον υπόλοιπο χρόνο, ωστόσο, η Ρεζιντένσια δεν φιλοξενεί κινηματογραφικούς αστέρες, αλλά παρατηρητές των άστρων. Είναι ένα ξενοδοχείο – αλλά όχι αυτό που μπορεί να κλείσει το ευρύ κοινό. Τα περισσότερα από 100 δωμάτια καταλαμβάνονται από αστρονόμους και μηχανικούς που εργάζονται σε κοντινές εγκαταστάσεις παρατήρησης, όπως το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) που βρίσκεται στην κορυφή του Σέρο Παρανάλ, λίγα χιλιόμετρα μακριά.

Η Ρεζιντένσια, η οποία ανήκει και λειτουργεί από το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο (ESO), σχεδιάστηκε έτσι ώστε η έρευνα να μπορεί να διεξάγεται σε μία από τις πιο ακραίες τοποθεσίες του κόσμου. Το BBC επισκέφθηκε πρόσφατα την περιοχή για μερικές νύχτες και ανακάλυψε πώς είναι να ζεις και να εργάζεσαι ως επιστήμονας σε αυτή την κρυμμένη όαση της ερήμου.

Φωλιασμένη μέσα στις σκληρές συνθήκες της Ατακάμα – δύο ώρες οδικώς από την πλησιέστερη πόλη, την Αντοφαγάστα – η Ρεζιντένσια αποτελεί ένα θαύμα αρχιτεκτονικής. Πράγματι, το 2009, η Guardian την αποκάλεσε ένα από τα «10 καλύτερα κτήρια της δεκαετίας».

Αυτό που την καθιστά ιδιαίτερα ασυνήθιστη, όμως, είναι ότι σχεδιάστηκε εξαρχής με γνώμονα την αστρονομία. Εκτός από τη δημιουργία ενός άνετου, υγρού περιβάλλοντος που προσφέρει ανακούφιση από την έρημο, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της είναι ο τρόπος με τον οποίο διατηρεί τον περιβάλλοντα χώρο σκοτεινό.

Τα επίγεια τηλεσκόπια στο αστεροσκοπείο Παρανάλ του ESO μπορούν να επηρεαστούν από την παραμικρή ποσότητα φωτός, επομένως υπάρχουν διάφορες προφυλάξεις για τη μείωση της φωτορύπανσης. Πρέπει να είστε προσεκτικοί όταν περπατάτε έξω τη νύχτα, επειδή τα αυτοκίνητα πρέπει να σβήνουν τους κύριους προβολείς τους καθώς οδηγούν. Και δεν υπάρχουν άλλες πηγές φωτός σε εξωτερικούς χώρους, εκτός από τον φακό που κουβαλάτε μόνοι σας – και υπάρχουν αυστηρές οδηγίες να τον κατευθύνετε μόνο προς το έδαφος.

Για να διασφαλιστεί ότι η Ρεζιντένσια παραμένει επίσης σκοτεινή, τα μεμονωμένα δωμάτια όπου κοιμούνται οι άνθρωποι έχουν ελάχιστα παράθυρα και οποιοδήποτε άλλο γυαλί προστατεύεται από συμπαγή παντζούρια τη νύχτα. Στο αίθριο, ο ημιδιάφανος θόλος που κρατά τα φυτά ζωντανά κατά τη διάρκεια της ημέρας διαθέτει ένα κάλυμμα που απλώνεται κάθε βράδυ.

Παρά την τοποθεσία του στην έρημο, η ζωή στη Ρεζιντένσια είναι εκπληκτικά άνετη: οι ένοικοι έχουν πρόσβαση σε άφθονο φαγητό και χώρους για χαλάρωση εκτός εργασίας, αλλά κάτι που λείπει είναι το αλκοόλ. Απαγορεύεται, λόγω του υψομέτρου και του κινδύνου αφυδάτωσης. Η τοποθεσία βρίσκεται σε υψόμετρο άνω των 2.000 μέτρων (7.900 πόδια), με σχεδόν μηδενική υγρασία στον εξωτερικό αέρα, και οι ενημερώσεις ασφαλείας πριν από την επίσκεψή σας προειδοποιούν για τον κίνδυνο αίσθησης ζαλάδας και ναυτίας.

Για αυτούς τους λόγους, και λόγω της έντονης υπεριώδους ακτινοβολίας, η άσκηση σε εξωτερικούς χώρους συνιστάται μόνο με προσοχή: δεν είναι μέρος όπου θα πηγαίνατε για ένα δυνατό τρέξιμο χωρίς να ενημερώσετε κάποιον προηγουμένως.

Η ζωή στη Ρεζιντένσια είναι επίσης έντονα κυκλική. Εκτός από το ότι γνωρίζουν καλά τις περιστρεφόμενες θέσεις των άστρων στον ουρανό που παρατηρούν, οι επιστήμονες εναλλάσσονται επίσης μεταξύ βάρδιων νύχτας και ημέρας.

Κάθε πρωί, οι αστρονόμοι της πρωινής βάρδιας οδηγούν ή παίρνουν το λεωφορείο μέχρι το κοντινό VLT για να εκτελέσουν εργασίες συντήρησης, να γράψουν αλγόριθμους ή να αναπτύξουν μελλοντικά σχέδια παρατήρησης. Εν τω μεταξύ, οι μηχανικοί που διαμένουν στη Ρεζιντένσια ταξιδεύουν στο Εξαιρετικά Μεγάλο Τηλεσκόπιο (ELT), μια ακόμη μεγαλύτερη εγκατάσταση που κατασκευάζουν επί του παρόντος στο Σέρο Αμασόνες, περίπου 20 χιλιόμετρα (12 μίλια) μακριά.

Αργότερα, καθώς πέφτει το σούρουπο, είναι παράδοση να παρακολουθούν το ηλιοβασίλεμα πάνω από τον Ειρηνικό Ωκεανό καθώς οι βάρδιες της αστρονομίας αλλάζουν και η νύχτα ξεκινά. Μέσα στο σκοτάδι, τα τηλεσκόπια μπορούν πλέον να ενεργοποιηθούν για να κοιτάξουν τον νυχτερινό ουρανό.

Και τι νυχτερινός ουρανός είναι αυτός. Αν τύχει να ξυπνήσετε στις 02:00 και βγείτε έξω από την πίσω πόρτα του δωματίου σας κατευθείαν στο έδαφος της ερήμου, θα δείτε μια εκθαμβωτική αφθονία άστρων. Στο βουνό, μπορείτε να δείτε το VLT να εκτοξεύει το λέιζερ του στην ατμόσφαιρα, για να καθοδηγήσει τις παρατηρήσεις του σε αντικείμενα μακριά στο σύμπαν.

Με μια τόσο καθαρή, σκοτεινή ατμόσφαιρα να χωρίζει το έδαφος από το διάστημα, λίγοι νυχτερινοί ουρανοί στη Γη είναι τόσο εκπληκτικοί και είναι μία από τις καλύτερες τοποθεσίες στον κόσμο για επίγεια αστρονομία. Τις νύχτες που το BBC επισκέφθηκε το μέρος, μια αλυσίδα από 20 ή περισσότερους συνδεδεμένους δορυφόρους περνούσε ορατά από πάνω· μικρές τελείες που διέσχιζαν τον πυκνό καμβά, η μία μετά την άλλη. Μπορούσες να δείτε ακόμα κι άλλους γαλαξίες με γυμνό μάτι: τα Νέφη του Μαγγελάνου, σαν πράσινες κηλίδες πάνω στο μαύρο.

Πηγή: BBC